Journal of Psychological Science

fa بررسی تأثیر عوامل روان‌شناختی موثر در محیط اجتماعی بر افت تحصیلی دانش‌آموزان در درس مطالعات اجتماعی با نقش میانجی انگیزش تحصیلی در مدارس ابتدایی شهر بابل The Impact of Influential Psychological Factors in the Social Environment on the Academic Failure of Students in Social Studies with the Mediation of Academic Motivation in Primary Schools of Babol Province تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: افت تحصیلی در مدارس ابتدایی یکی از چالش‌های جدی نظام آموزشی است که می‌تواند پیامدهای بلندمدتی بر روند تحصیلی و اجتماعی دانش‌آموزان داشته باشد. بررسی عوامل روانشناختی مؤثر بر این افت، به‌ویژه در درس‌های اجتماعی که درک مفاهیم اجتماعی و فرهنگی را تقویت می‌کند، از اهمیت بالایی برخوردار است. با این حال، پژوهش‌های موجود به نقش واسطه‌ای انگیزش تحصیلی در این فرایند توجه کافی نکرده‌اند. هدف: هدف این پژوهش  بررسی تأثیر عوامل روان‌شناختی موثر در محیط اجتماعی بر افت تحصیلی دانش‌آموزان در درس مطالعات اجتماعی با نقش میانجی انگیزش تحصیلی در مدارس ابتدایی شهر بابل بود. روش:  روش پژوهش حاضر از نوع مطالعات توصیفی-همبستگی با رویکرد تحلیل مسیر است. جامعه آماری شامل ۶۱۹۰ دانش‌آموز پنجم ابتدایی شهرستان بابل در کشور عراق بود و با استفاده از فرمول کوکران، تعداد ۲۳۷ نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای تصادفی انتخاب شدند. ابزارهای جمعآوری اطلاعات در این پژوهش شامل پرسشنامه عوامل اجتماعی مؤثر بر افت تحصیلی (داوری نیا، ۱۳۹۷)، انگیزش تحصیلی (هارتر، ۱۹۸۱) و افت تحصیلی (کیسان و همکاران، ۲۰۰۴) بود. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر در نرم‌افزارهای SPSS23 و Lisrel8.8 انجام شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده و انتظارات والدین نسبت به آینده تحصیلی تأثیر منفی و معناداری بر افت تحصیلی دارند (05/0>P)، در حالی که اختلافات خانوادگی تأثیر مثبت و معناداری بر افت تحصیلی دارد (05/0>P). همچنین، نقش میانجی انگیزش تحصیلی در ارتباط بین عوامل اجتماعی و افت تحصیلی نیز معنادار بود (05/0>P). نتیجه‌گیری: از جنبه‌های کاربردی مهم این پژوهش، شناسایی نقش انگیزش تحصیلی به‌عنوان یک میانجی کلیدی در کاهش افت تحصیلی است که می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های آموزشی و مداخلات روانشناختی با هدف تقویت انگیزه و بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان باشد. این نتایج می‌توانند به معلمان، مشاوران و سیاست‌گذاران کمک کنند تا با توجه به شرایط روانشناختی و محیطی، برنامه‌هایی مؤثرتر برای حمایت از دانش‌آموزان در معرض افت تحصیلی طراحی و اجرا کنند.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Academic underachievement in elementary schools is one of the significant challenges in the education system, potentially leading to long-term consequences for students' academic and social development. Investigating the psychological factors influencing this underachievement, especially in social studies, which enhances understanding of social and cultural concepts, is of high importance. However, existing research has not adequately considered the mediating role of academic motivation in this process. Aims: This study aimed to examine the effect of psychological factors in the social environment on students' academic underachievement in social studies, with the mediating role of academic motivation. Methods: The present study employed a descriptive-correlational design with a path analysis approach. The statistical population included 6,190 fifth-grade elementary school students in Babol, Iraq, from which a sample of 237 students was selected through random cluster sampling using Cochran's formula. The data collection instruments included the Social Factors Affecting Academic Underachievement Questionnaire (Davari Nia, 2018), the Academic Motivation Questionnaire (Harter, 1981), and the Academic Underachievement Scale (Kysan et al., 2004). Data analysis was conducted using Pearson correlation coefficients and path analysis in SPSS23 and Lisrel8.8 software. Results: The results indicated that the family's socioeconomic status and parents' expectations for future academic success had a significant negative effect on academic underachievement (P<0.05), while family conflicts had a significant positive effect on academic underachievement (P<0.05). Moreover, the mediating role of academic motivation in the relationship between social factors and academic underachievement was also significant (P<0.05). Conclusion: These findings can assist teachers, counselors, and policymakers in designing and implementing more effective support programs tailored to the psychological and environmental conditions of students at risk of academic underachievement.</div> عوامل اجتماعی, افت تحصیلی, مطالعات اجتماعی, انگیزش تحصیلی, دانش‌آموزان. Social Factors, Academic Failure, Social Studies, Academic Motivation, Students 323 340 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-2511-10&slc_lang=fa&sid=1 Rana Razi Abdul Mohsen رنا راضی عبد المحسن alshmsjmalykjmal@gmail.com 0009-0009-2520-3211 100319475328460050379 No Department of Educational Sciences, Urmia University, Urmia, Iran. گروه علوم تربیتی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. Behnaz Mohajeran بهناز مهاجران b.mohajeran@urmia.ac.ir 100319475328460050380 100319475328460050380 Yes Department of Educational Sciences, Urmia University, Urmia, Iran. گروه علوم تربیتی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. Hassan Qalavandi حسن قلاوندی h.galavandi@urmia.ac.ir 100319475328460050381 100319475328460050381 No Department of Educational Sciences, Urmia University, Urmia, Iran. گروه علوم تربیتی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.