Journal of Psychological Science

fa واکاوی انتقادی مدل فرایندی بخشایشگری انرایت: تدوین و اعتباریابی بسته آموزشی بخشایشگری ایرانی A Critical Analysis of Enright's Process Model of Forgiveness:Development and Validation of an Iranian Forgiveness Training Package تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: بخشایشگری، فرآیندی آگاهانه برای رها کردن خشم و جایگزینی آن با شفقت و نیک‌خواهی به خطاکار است. با وجود مدل‌های روان‌شناختی موثر، برنامه‌ای بومی و سازگار با فرهنگ ایرانی که عناصر علمی این مدل‌ها را با غنای معنوی و ارزشی آموزه‌های اسلامی ترکیب کند، وجود نداشت. ازاین‌رو طراحی الگویی لازم بود که هم پشتوانه علمی داشته باشد و هم بافت فرهنگی ایران را بازتاب دهد. هدف: هدف پژوهش حاضر واکاوی انتقادی مدل فرایندی بخشایشگری انرایت و تدوین و اعتباریابی بسته آموزشی بخشایشگری ایرانی بود. روش: روش پژوهش کیفی مبتنی بر راهبرد داده‌بنیاد بود. جامعه آماری، تمامی دانشجویان دوره کارشناسی دانشگاه علوم و تحقیقات تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود که از میان آن‌ها ۶ نفر به‌شیوه هدفمند انتخاب و با مصاحبه نیمه‌ساختاریافته عمیق مورد بررسی قرار گرفتند. داده‌ها تا اشباع نظری گردآوری و طی مراحل کدگذاری تحلیل شد. سپس، با رویکردی تحلیلی–توصیفی، هم‌خوانی‌ها و ناهم‌خوانی‌های مدل انرایت با مفاهیم اسلامی واکاوی و بسته آموزشی بخشایشگری شکل گرفت. روایی بسته با نظر ده متخصص بررسی شد. یافتهها: تحلیل داده‌ها به استخراج ۳۸ کد اولیه، ۱۹ زیرمقوله و 4 مقوله اصلی شامل: مدیریت خشم و گذشت اولیه، تصمیم‌گیری آگاهانه مبتنی بر ایمان، تثبیت بخشش از طریق اعمال معنوی و تبدیل رنج به خدمت جمعی انجامید که ذیل مقوله هسته‌ای «بخشش: از پالایش درون تا اصلاح بیرون» قرار گرفت. تحلیل تطبیقی سه تفاوت کلیدی با مدل انرایت نشان داد: تقدم گام تصمیم‌گیری، ادغام گام‌های شناختی–عاطفی و افزودن گام «اصلاح ذات‌البین». روایی محتوایی (۹۲/۰ = CVI و ۸۵/۰ = CVR) اعتبار بسته را تأیید کرد. نتیجه‌گیری: واکاوی و بازآفرینی بنیادین مدل بخشایشگری انرایت، تحول در ماهیت (از راهبرد روان‌شناختی به سفر اخلاقی-معنوی)، توالی (تقدم تصمیم و تعهد بر پردازش و یکپارچگی شناخت و عمل) و هدف (از رهایی فردی تا مسئولیت اجتماعی) بخشایشگری را آشکار ساخت و به طراحی بسته‌ای معتبر و فرهنگ‌محور برای تقویت بخشایشگری و توسعه اخلاقی انجامید.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Forgiveness is a conscious process involving the release of anger and replacement with compassion toward the offender. Although effective psychological models, Iran lacked a culturally adapted training program that integrates these models with the conceptual depth of Islamic teachings. This gap highlighted the need for a scientifically grounded yet culturally aligned indigenous model for Iranian society. Aims: The present study aimed to analyze the Enright process model of forgiveness critically and to develop and validate an Iranian forgiveness training package. Methods: The Present study employed a qualitative method using a grounded theory strategy. The research population consisted of undergraduate students from the University of Science and Research, Tehran, during the 2024-2025 academic year. Six participants were selected through purposive sampling. Data were collected through semi-structured interviews. Coding guided the analysis. A descriptive-analytical comparison was applied between Enright's model and Islamic constructs and findings were integrated with interview data to structure the training package. In the final stage, the content validity was evaluated by ten experts. Results: The Analysis yielded 38 initial codes, 19 subcategories, and 4 main categories: Anger Management and Initial Forbearance, Faith-Based Conscious Decision, Consolidating Forgiveness through Spiritual Action, and Transforming Suffering into Collective Service. These were unified under the core category "Forgiveness: From Inner Purification to Outer Reformation" with Enright's model led to three major revisions: shifting the decision-making step to the beginning, integrating cognitive-emotional steps, and adding step of Reforming Relationships. The package demonstrated high content validity (CVI = 0.92, CVR = 0.85). Conclusion: The analysis and reconceptualization of the Enright model resulted a shift in its nature (as an ethical-spiritual journey), its sequence (prioritizing commitment and integrating cognition with action), and its purpose (from individual liberation to social responsibility). The outcome is a validated Forgiveness Training Package, culturally-grounded approach to foster social cohesion and moral development</div> بخشایشگری, مدل انرایت, واکاوی انتقادی, بسته آموزشی بخشایشگری ایرانی, اصلاح‌ذات‌البین Forgiveness, Enright's Model, critical analysis, Iranian forgiveness training package, reforming relationships 1 24 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-3302-1&slc_lang=fa&sid=1 Hengameh Memari هنگامه معماری he.memari@iau.ac.ir 0047832312 100319475328460049869 No Department of Psychology, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه روان‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Bagher Ghobari Bonab باقر غباری‌بناب bghobari@ut.ac.ir 1582953791 100319475328460049870 Yes Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، تهران، ایران Aboutaleb Seadatee Shamir ابوطالب سعادتی شامیر Seadatee@srbiau.ac.ir 6358740717 100319475328460049871 No Department of Psychology, SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه روان‌شناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.