Journal of Psychological Science

fa روش ها، اصول و پیامدهای فرزندپروری مبتنی بر سه ساحت وجودی انسان: ارائه مدل ماتریسی فرزندپروری Methods, Principles, and Outcomes of Parenting Based on the Three Existential Dimensions of Humans: Presenting a Matrix Parenting Model تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: فرزندپروری یکی از بنیادی‌ترین عرصه‌های تربیت است که کیفیت آن تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر شکل‌گیری شخصیت، توانمندی‌های روانی و مسیر رشد انسان دارد. با این حال، بیشتر الگوهای رایج فرزندپروری به جنبه‌های رفتاری یا شناختی محدود شده‌اند و کمتر به ابعاد وجودی انسان به‌عنوان یک کل یکپارچه توجه کرده‌اند. در پاسخ به این خلأ، پژوهش حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای تلاش می‌کند اصول، روش‌ها و پیامدهای فرزندپروری را در چارچوب سه ساحت اساسی وجود انسان—حس، خیال و عقل—بازخوانی و یک مدل ماتریسی جامع برای هدایت تربیت والدین ارائه کند. هدف: این پژوهش با هدف بررسی روش ها، اصول و پیامدهای فرزندپروری مبتنی بر سه ساحت وجودی انسان: ارائه مدل ماتریسی فرزندپروری انجام شد.  روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با روش فراترکیب انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل منابع مکتوب اعم از کتب و مقالات علمی در پنج حوزه تخصصی روانشناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه، ادبیات  و متون اسلامی بود. نمونه‌گیری به صورت هدفمند و با روش نمونه‌گیری متوالی از نوع نظری انجام گرفت. فرایند گردآوری و تحلیل داده‌ها در سه گام شامل مرور نظام‌مند ادبیات و استخراج مؤلفه‌ها، اعتبارسنجی با روش دلفی توسط ۱۰ متخصص و تدوین مدل نهایی انجام شد. برای تعیین روایی محتوایی از شاخص‌های CVR و CVI استفاده گردید. یافتهها: مؤلفه‌های مرتبط فرزندپروری در سه محور اصول، روش و پیامدهای تربیتی استخراج و در سه ساحت حس، خیال و عقل طبقه‌بندی گردید. در ساحت حس، اصولی چون تربیت دموکراتیک و مقتدرانه، تأمین نیاز عاطفی-زیستی فرزند، توجه به مطالبات و انتظارات فرزند و روش هایی چون ایجاد فضای هیجانی شاد، تبادلات کلامی، تشویق، جهت‌دهی فعالیت، آموزش و پیامدهایی از قبیل رشد جسمی-عاطفی، عزت نفس، مسئولیت‌پذیری عملی و در ساحت خیال اصولی همچون همسویی با فطرت خدایی، محبت به اهل بیت، توجه به استعدادها و روش های تربیتی از قبیل پند، الگوسازی از انبیا، توبه و با پیامدهای تقوا، کسب فضایل اخلاقی، شکوفایی استعدادها و سعادتمندی به دست آمد. در ساحت عقل اصول فرزندپروی شامل اصل اعتدال، اصل تدریج و مرحله‌ای بودن، هدف‌گذاری بلندمدت و روش های تربیتی  آموزش سقراطی، ذکر و عبادت آگاهانه و پیامدهای فرزندپروری شکوفایی عقل، عدالت‌محوری و حکیمانه رفتار کردن به دست آمد. نتیجه‌گیری: نتایج ارائه‌شده نشان داد که تبیین فرزندپروری بر مبنای ابعاد وجودی، رویکردی منسجم‌تر و عمیق‌تر برای فهم تربیت فراهم می‌کند. این چارچوب به ادغام اصول و روش‌های تربیتی در مدلی یکپارچه و قابل‌کاربرد منجر شد. در نهایت، الگوی پیشنهادی می‌تواند به‌عنوان راهنمایی کارآمد برای طراحی برنامه‌های تربیتی و مطالعات آینده به‌کار گرفته شود.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Parenting is one of the fundamental domains of education, and its quality plays a decisive role in shaping a child’s personality, psychological competencies, and developmental trajectory. However, most conventional parenting models are limited to behavioral or cognitive aspects and pay insufficient attention to the existential dimensions of the human being as an integrated whole. In response to this gap, the present study adopts an interdisciplinary approach to reinterpret the principles, methods, and outcomes of parenting within the framework of the three essential existential dimensions—sense, imagination, and intellect—and to propose a comprehensive matrix model to guide parental education. Aims: This study aimed to examine the methods, principles, and outcomes of parenting based on the three existential dimensions of the human being and to develop a matrix model of parenting. Methods: This qualitative study used qualitative content analysis. The study population included written sources such as books and scientific articles in five specialized fields: psychology, sociology, philosophy, literature, and Islamic texts. Purposive sampling was conducted using theoretical sequential sampling. Data collection and analysis occurred in three steps: systematic literature review and component extraction, validation via Delphi method by 10 experts, and final model development. Content validity was assessed using CVR and CVI indices. Results: Parenting-related components were extracted across three axes—principles, methods, and educational outcomes—and classified into three dimensions: sense, imagination, and intellect. In the sensory dimension: principles like democratic and authoritative parenting, meeting emotional-biological needs, attending to child's demands/expectations; methods like creating joyful emotional space, verbal exchanges, encouragement, activity guidance, education; outcomes like physical-emotional growth, self-esteem, practical responsibility. In the imagination dimension: principles like alignment with divine nature, affection for the Ahl al-Bayt, attention to talents; methods like advice, prophetic modeling, repentance; outcomes like piety, acquiring moral virtues, talent blossoming, happiness.In the intellect dimension: principles like moderation, gradual/staged approach, long-term goal-setting; methods like Socratic education, conscious remembrance/worship; outcomes like intellect blossoming, justice-orientation, wise behavior. Conclusion: The findings indicate that conceptualizing parenting through an existential framework provides a more coherent and profound understanding of educational processes. This approach integrates parenting principles and methods into a unified and applicable model. Ultimately, the proposed framework can serve as an effective guide for designing parenting programs and informing future research.</div> روش فرزندپروری, اصول فرزندپروری, پیامد فرزندپروری, ابعاد وجودی انسان, فراترکیب Parenting methods, parenting principles, parenting outcomes, human existential dimensions, meta-synthesis 1 13 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-3547-1&slc_lang=fa&sid=1 fahimeh Ghahvehchi فهیمه قهوه چی الحسینی ghhosseini@chmail.ir 4433473022 100319475328460047328 No Department of Psycholog, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران. Khodabakhsh Ahmady خدابخش احمدی kh_ahmady@yahoo.com 4433473022 100319475328460047329 Yes Behavioral Secinces Research Center, Baqiyatallah University of Medical Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات علوم شناختی و رفتاری، پژوهشکده سبک زندگی و سلامت معنوی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله(عج)، تهران، ایران Masoud Azarbayejani مسعود آذربایجانی Maazarbayejani110@yahoo.com 4433473022 100319475328460047330 No Department of Psychology, Research Institute of the Seminary and University, Qom, Iran. گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و قرآن، قم، ایران.