Journal of Psychological Science

fa مقایسه اثربخشی توانبخشی شناختی و‌ تحریک الکتریکی مغز بر بهبود بازداری پاسخ دانش‌آموزان دارای اختلال بیش‌فعالی و‌ کمبود توجه Comparing the Effectiveness of Cognitive Rehabilitation and Transcranial Direct Current Stimulation in Improving Response Inhibition in Students with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: کمبود بازداری پاسخ از مشکلات اساسی دانش‌آموزان دارای اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی است که می‌تواند عملکرد تحصیلی و سازگاری رفتاری آنان را مختل کند. باوجود کاربرد توانبخشی شناختی و تحریک الکتریکی مغز برای بهبود کارکردهای اجرایی، شواهد درباره اثربخشی مقایسه‌ای این دو مداخله بر بازداری پاسخ این دانش‌آموزان همچنان محدود است. هدف: پژوهش حاضر باهدف مقایسه اثربخشی توانبخشی شناختی و‌ تحریک الکتریکی مغز بر بهبود بازداری پاسخ دانش‌آموزان دارای اختلال بیش‌فعالی و‌ کمبود توجه انجام شد. روش: پژوهش حاضر با طرح نیمه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر پایه‌های چهارم تا ششم ابتدایی شهر همدان در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود. از این جامعه، ۴۵ دانش‌آموز دارای اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌تصادف در سه گروه توانبخشی شناختی، تحریک الکتریکی مغز و گواه، هر گروه ۱۵ نفر، گمارده شدند. گروه توانبخشی شناختی، مداخله مبتنی بر بسته (میاک و همکاران، ۲۰00) را طی ۱۲ جلسه دریافت کرد و گروه تحریک الکتریکی مغز، طی ۱۰ جلسه ۱۸ گویه‌ای، تحت تحریک جریان مستقیم با شدت 5/۱۸ گویه‌ای با دستگاه ActivaTek قرار گرفت. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسش‌نامه سیستم‌های بازداری/فعال‌سازی رفتاری (کارور و وایت، ۱۹۹۴) و پرسش‌نامه اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی (دوپال و همکاران،۱۹98) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۸ تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که پس از کنترل پیش‌آزمون، اثر گروه بر بهبود بازداری پاسخ معنادار بود (001/0>p). مقایسه‌های بنفرونی نشان داد هر دو مداخله نسبت به گروه گواه مؤثرتر بودند و تحریک الکتریکی مغز نیز از توانبخشی شناختی اثربخشی بیشتری داشت(001/0>p).  همچنین، روند خطی در ترتیب گروه‌های گواه، توانبخشی شناختی و تحریک الکتریکی مغز معنادار گزارش شد. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش بر ظرفیت توانبخشی شناختی و تحریک الکتریکی مغز در تقویت بازداری پاسخ دانش‌آموزان دارای اختلال کمبود توجه/بیش‌فعالی تأکید دارد. بهره‌گیری از این مداخلات در برنامه‌های بالینی، باتوجه‌به نیازهای فردی و تحت نظارت متخصصان و رعایت ملاحظات ایمنی، می‌تواند به بهبود کنترل رفتاری این دانش‌آموزان کمک کند.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Deficits in response inhibition are a core difficulty among students with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and may adversely affect their academic performance and behavioral adjustment. Although cognitive rehabilitation and transcranial direct current stimulation (tDCS) have been used to improve executive functioning, evidence regarding their comparative effectiveness in improving response inhibition in these students remains limited. Comparing these interventions may therefore inform the selection of more effective approaches and enhance the quality of educational and clinical interventions. Aims: This study aimed to compare the effectiveness of cognitive rehabilitation and tDCS in improving response inhibition in students with ADHD. Methods: A quasi-experimental pretest–posttest design with a control group was employed. The study population comprised female students in Grades 4–6 attending primary schools in Hamadan, Iran, during the 2024–2025 academic year. Forty-five students with ADHD were selected through purposive sampling and randomly assigned to cognitive rehabilitation, tDCS, or control groups, with 15 participants in each group. The cognitive rehabilitation group received 12 sessions of an intervention based on the framework proposed by Miyake et al. (2000). The tDCS group received ten 10-minute sessions of stimulation at an intensity of 1.5 mA using an ActivaTek device. Data were collected using the Behavioral Inhibition System/Behavioral Activation System Scales (Carver & White, 1994) and the ADHD Rating Scale (DuPaul et al., 1998). Multivariate and univariate analyses of covariance were conducted using SPSS version 28. Results: After controlling for pretest scores, the effect of group on improvement in response inhibition was statistically significant (p < .001). Bonferroni-adjusted pairwise comparisons indicated that both interventions were more effective than the control condition, and tDCS was more effective than cognitive rehabilitation (p < .001). A significant linear trend was also reported across the groups ordered as control, cognitive rehabilitation, and tDCS. Conclusion: The findings highlight the potential of cognitive rehabilitation and tDCS to enhance response inhibition in students with ADHD. Incorporating these interventions into clinical programs, while accounting for individual needs and ensuring professional supervision and adherence to safety considerations, may help improve behavioral control in these students.</div> توانبخشی شناختی, تحریک الکتریکی مغز, بازداری پاسخ, اختلال بیش‌فعالی و کمبود توجه Cognitive Rehabilitation, Electrical Brain Stimulation, Response Inhibition, Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) 1 19 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-3924-1&slc_lang=fa&sid=1 Mahsa Royanfar مهسا رویانفر 386020621@iau.ac.ir 3258498581 https://orcid.org/0009-0002-3159-1547 No Department of Psychology, Sa.C., Islamic Azad University, Sanandaj, Iran. گروه روانشناسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. Mokhtar Weisan مختار ویسانی m.visani@cfu.ac.ir 1372199705 https://orcid.org/0009-0001-8746-6350 Yes Department of Psychology and Counseling Education, Farhangian University, Tehran, Iran. گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Hamzeh Ahmadian حمزه احمدیان hamzehahmadian@iau.ac.ir 3343323413 https://orcid.org/0000-0002-1508-9904 No Department of Psychology, Sa.C., Islamic Azad University, Sanandaj, Iran. گروه روانشناسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.