آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
تابستان 1405(مرداد)،
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. ، Hadihashemi@khu.ac.ir
چکیده: (17 مشاهده)
زمینه: شرم یک هیجان بنیادینِ خودآگاه است که در جوامع جمعگرا مانند ایران، فراتر از یک احساس فردی عمل کرده و بهعنوان یک ارزش فرهنگی و عاملی تنظیمکننده برای رفتار اجتماعی شناخته میشود. با وجود اهمیت نظری و کاربردی این مفهوم، در ادبیات پژوهشی ایران شکافی در زمینه «فرایند اجتماعیشدن شرم در دختران نوجوان» وجود دارد.
هدف: هدف پژوهش حاضر، طراحی و تبیین الگوی اجتماعیکردن هیجان شرم برای دختران نوجوان بود.
روش: این پژوهش با رویکرد آمیخته متوالی اکتشافی، در بخش کیفی با روش نظریۀ دادهبنیاد و در بخش کمی (اعتباریابی) با روش مدلیابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعۀ مورد مطالعه پژوهش در بخش کیفی شامل تمامی دختران نوجوان 12 تا 15 ساله ساکن شهر کاشان و مادران آنها در سال 1403 بود که با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند، اولین نوجوان و مادر وی انتخاب شده و سپس روند نمونهگیری تا رسیدن دادهها به فرایند اشباع (تعداد 15 نفر) تداوم پیدا کرد. در بخش کیفی، دادهها با استفاده از مصاحبههای نیمه ساختار یافته جمعآوری شدند. جامعۀ آماری در بخش کمی نیز شامل تمامی دختران نوجوان 12 تا 15 ساله شهر کاشان بود که با روش در دسترس، 175 نفر از آنان انتخاب شد. تحلیل دادهها در بخش کیفی بر اساس نسخۀ استراوس و کوربین (۲۰۱۵) در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با استفاده از نرمافزار MAXQDA-2022انجام شد. در بخش کمی نیز برای اعتبارسنجی مدل استخراج شده از مرحلۀ کیفی، از روش مدلیابی معادلات ساختاری و نرمافزارSmartPLS-4 استفاده شد.
یافتهها: در تحلیل دادههای این پژوهش، ۸۳ کد باز، ۲۲ مقوله فرعی و ۶ مقوله اصلی شامل «بافت اجتماعی- فرهنگی» ، «خانواده و روابط نزدیک» ، «بسترهای نهادی- تربیتی»، «الگوهای فردی و بینفردی»، «ساز وکارهای بازتولید و مواجهه با شرم» و «پیامدهای روانی- اجتماعی» و در نهایت، یک مقوله هستهای تحت عنوان «بازآفرینی هویت عاطفی دختران نوجوان در بستر اجتماعی شدن هیجان شرم» شناسایی شد. برای اعتبارسنجی مدل استخراج شده از مرحلۀ کیفی، پرسشنامهای که از مرحلۀ کیفی استخراج شده بود در اختیار 10 نفر از متخصصان روانشناسی قرار داده شد که برای آن، میزان نسبت روایی محتوا (CVR) ۷۲/۰ و شاخص روایی محتوایی (CVI) نیز برای همۀ گویهها بیش از ۸۰/۰ به دست آمد که هر دو شاخص مؤید برخورداری ابزار از روایی محتوایی مطلوب بود. همچنین شاخص نیکویی برازش (GOF) برای مدل استخرج شده در بخش کیفی برابر با ۲۹۳/۰ محاسبه شد که در سطح مطلوب ارزیابی میشود.
نتیجهگیری: این مدل علاوه بر نوآوری نظری، چارچوبی کاربردی برای والدین، مربیان و نهادهای فرهنگی فراهم میآورد تا اجتماعیسازی سازگار شرم را در جهت ارتقای تابآوری، خودکارآمدی، رشد اخلاقی و سلامت روان دختران نوجوان هدایت کنند.
هدف: هدف پژوهش حاضر، طراحی و تبیین الگوی اجتماعیکردن هیجان شرم برای دختران نوجوان بود.
روش: این پژوهش با رویکرد آمیخته متوالی اکتشافی، در بخش کیفی با روش نظریۀ دادهبنیاد و در بخش کمی (اعتباریابی) با روش مدلیابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعۀ مورد مطالعه پژوهش در بخش کیفی شامل تمامی دختران نوجوان 12 تا 15 ساله ساکن شهر کاشان و مادران آنها در سال 1403 بود که با استفاده از روش نمونهگیری هدفمند، اولین نوجوان و مادر وی انتخاب شده و سپس روند نمونهگیری تا رسیدن دادهها به فرایند اشباع (تعداد 15 نفر) تداوم پیدا کرد. در بخش کیفی، دادهها با استفاده از مصاحبههای نیمه ساختار یافته جمعآوری شدند. جامعۀ آماری در بخش کمی نیز شامل تمامی دختران نوجوان 12 تا 15 ساله شهر کاشان بود که با روش در دسترس، 175 نفر از آنان انتخاب شد. تحلیل دادهها در بخش کیفی بر اساس نسخۀ استراوس و کوربین (۲۰۱۵) در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با استفاده از نرمافزار MAXQDA-2022انجام شد. در بخش کمی نیز برای اعتبارسنجی مدل استخراج شده از مرحلۀ کیفی، از روش مدلیابی معادلات ساختاری و نرمافزارSmartPLS-4 استفاده شد.
یافتهها: در تحلیل دادههای این پژوهش، ۸۳ کد باز، ۲۲ مقوله فرعی و ۶ مقوله اصلی شامل «بافت اجتماعی- فرهنگی» ، «خانواده و روابط نزدیک» ، «بسترهای نهادی- تربیتی»، «الگوهای فردی و بینفردی»، «ساز وکارهای بازتولید و مواجهه با شرم» و «پیامدهای روانی- اجتماعی» و در نهایت، یک مقوله هستهای تحت عنوان «بازآفرینی هویت عاطفی دختران نوجوان در بستر اجتماعی شدن هیجان شرم» شناسایی شد. برای اعتبارسنجی مدل استخراج شده از مرحلۀ کیفی، پرسشنامهای که از مرحلۀ کیفی استخراج شده بود در اختیار 10 نفر از متخصصان روانشناسی قرار داده شد که برای آن، میزان نسبت روایی محتوا (CVR) ۷۲/۰ و شاخص روایی محتوایی (CVI) نیز برای همۀ گویهها بیش از ۸۰/۰ به دست آمد که هر دو شاخص مؤید برخورداری ابزار از روایی محتوایی مطلوب بود. همچنین شاخص نیکویی برازش (GOF) برای مدل استخرج شده در بخش کیفی برابر با ۲۹۳/۰ محاسبه شد که در سطح مطلوب ارزیابی میشود.
نتیجهگیری: این مدل علاوه بر نوآوری نظری، چارچوبی کاربردی برای والدین، مربیان و نهادهای فرهنگی فراهم میآورد تا اجتماعیسازی سازگار شرم را در جهت ارتقای تابآوری، خودکارآمدی، رشد اخلاقی و سلامت روان دختران نوجوان هدایت کنند.
شمارهی مقاله: 7
فهرست منابع
1. اعتماد، جلیل؛ جوکار، بهرام و راهپیما، سمیرا (1394). پیشبینی شادکامی بر مبنای احساس شرم و گناه: بررسی نقش تعدیلگری جنسیّت. مطالعات روانشناختی، 11(2)، 67-86.. https://doi.org/10.22051/psy.2015.1953
2. مشکوری، مهرشاد؛ باقرزاده گلمکانی، زهرا؛ منصوری، احمد و خدابخش محمدرضا (1404). اثربخشی درمان متمرکز بر شفقت بر کمال گرایی، شرم از بدن و نشانههای اختلال بدریخت انگاری بدن در زنان متقاضی جراحیهای زیبایی. مجله علوم روانشناختی، 24 (153)، 229-247. https://doi.org/10.52547/JPS.24.153.229
3. مشکوری، مهرشاد؛ باقرزاده گلمکانی، زهرا؛ منصوری، احمد و خدابخش محمدرضا (۱۴۰۳). اثربخشی طرحواره درمانی بر کمالگرایی، شرم از بدن و نشانههای اختلال بدریخت انگاری بدن در زنان متقاضی جراحیهای زیبایی. مجله علوم روانشناختی، ۲۳ (۱۴۳)، 197-216. https://doi.org/10.52547/JPS.23.143.2767
4. هاشمیگلپایگانی، فاطمه؛ حسینیان، سیمین؛ رضائیان، حمید؛ پورشهریاری مه سیما و رسولی، رویا (۱۴۰۱). ویژگیهای روان سنجی مقیاس تجربه شرم و احساس گناه در نوجوانان شهر تهران. مجله علوم روانشناختی، ۲۱ (۱۰۹)، 53-70. https://doi.org/10.52547/JPS.21.109.53
5. Brown, G. L., Craig, A. B., & Halberstadt, A. G. (2015). Parent gender differences in emotion socialization behaviors vary by ethnicity and child gender. Parenting, 15(3), 135-157. https://doi.org/10.1080/15295192.2015.1053312
6. Cohen, T. R., Wolf, S. T., Panter, A. T., & Insko, C. A. (2011). Introducing the GASP scale: a new measure of guilt and shame proneness. Journal of personality and social psychology, 100(5), 947-966. https://doi.org/10.1037/a0022641
7. Collardeau, F., Dupuis, H. E., & Woodin, E. (2023). The role of culture and social threats in constructing shame: Moving beyond a western lens. Canadian Psychology/Psychologie Canadienne, 64(2), 132-143. https://doi.org/10.1037/cap0000329
8. Cosenza, B. L. (2013). Shame on You: How Media Affects the Formation of Negative Body Image in Adolescent Women. Honors Theses. 1972. https://egrove.olemiss.edu/hon_thesis/1972
9. De Hooge, I. E., Breugelmans, S. M., Wagemans, F. M., & Zeelenberg, M. (2018). The social side of shame: Approach versus withdrawal. Cognition and Emotion, 32(8), 1671-1677. https://doi.org/10.1080/02699931.2017.1422696
10. De Hooge, I. E., Zeelenberg, M., & Breugelmans, S. M. (2010). Restore and protect motivations following shame. Cognition and Emotion, 24(1), 111-127. https://doi.org/10.1080/02699930802584466
11. Eisenberg, N., Hernández, M. M., & Spinrad, T. L. (2017). The relation of self-regulation to children's externalizing and internalizing problems. In C. A. Essau, S. LeBlanc, & T. H. Ollendick (Eds.), Emotion regulation and psychopathology in children and adolescents (pp. 18–42). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/med:psych/9780198765844.003.0002
12. Else-Quest, N. M., Higgins, A., Allison, C., & Morton, L. C. (2012). Gender differences in self-conscious emotional experience: a meta-analysis. Psychological bulletin, 138(5), 947. https://doi.org/10.1037/a0027930
13. Etemaad, J. , Jowkar, B. and Rahpeima, S. (2015). prediction happiness depend on shame and guilt: verification the moderator role of sex. Journal of Psychological Studies, 11(2), 67-86. [Persian] https://doi.org/10.22051/psy.2015.1953
14. Farahani, H., Azadfallah, P., Watson, P., Qaderi, K., Pasha, A., Dirmina, F., ... & Rashidi, K. (2023). Predicting the social-emotional competence based on childhood trauma, internalized shame, disability/shame Scheme, Cognitive flexibility, distress tolerance and alexithymia in an Iranian sample using Bayesian regression. Journal of child & adolescent trauma, 16(2), 351-363. https://doi.org/10.1007/s40653-022-00501-1
15. Fonagy, P., Gergely, G., & Jurist, E. L. (2018). Affect regulation, mentalization and the development of the self. Routledge.
16. Frye, H. (2022). The problem of public shaming. Journal of Political Philosophy, 30(2), 188-208. https://doi.org/10.1111/jopp.12252
17. Gausel, N., Vignoles, V. L., & Leach, C. W. (2016). Resolving the paradox of shame: Differentiating among specific appraisal-feeling combinations explains pro-social and self-defensive motivation. Motivation and emotion, 40(1), 118-139. https://doi.org/10.1007/s11031-015-9513-y
18. Gervinskaitė-Paulaitienė, L., Byrne, G., & Barkauskienė, R. (2023). Mentalization-based parenting program for child maltreatment prevention: A pre–post study of 12-week lighthouse group program. Children, 10(6), 1047. https://doi.org/10.3390/children10061047
19. Grabe, S., Ward, L. M., & Hyde, J. S. (2008). The role of the media in body image concerns among women: a meta-analysis of experimental and correlational studies. Psychological bulletin, 134(3), 460. https://doi.org/10.1037/0033-2909.134.3.460
20. Hashemi Golpayegani F, Hosseinian S, Rezaeian H, Pourshahriari M, Rasouli R. (2022). Psychometric properties of the guilt and shame experience scale in adolescents in Tehran. Journal of Psychological Science, 21(109), 53-70. [Persian] https://doi.org/10.52547/JPS.21.109.53
21. Hendriks, E., Muris, P., Meesters, C., & Houben, K. (2022). Childhood disorder: dysregulated self-conscious emotions? Psychopathological correlates of implicit and explicit shame and guilt in clinical and non-clinical children and adolescents. Frontiers in Psychology, 13, 822725. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.822725
22. Katz, L. F., Maliken, A. C., & Stettler, N. M. (2012). Parental meta‐emotion philosophy: A review of research and theoretical framework. Child Development Perspectives, 6(4), 417-422. https://doi.org/10.1111/j.1750-8606.2012.00244.x
23. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
24. Lickel, B., Kushlev, K., Savalei, V., Matta, S., & Schmader, T. (2014). Shame and the motivation to change the self. Emotion, 14(6), 1049–1061. https://doi.org/10.1037/a0038235
25. Mashkouri, M., Bagherzadeh Gholmakani, Z., Mansouri, A., & Khodabakhsh, M. (2025). The efficacy of compassion focused therapy on perfectionism, body shame and symptoms of body dysmorphic disorder in women seeking cosmetic surgery. Journal of Psychological Science, 24(153), 229-247. [Persian] https://doi.org/10.52547/JPS.24.153.229
26. Mashkouri M, Bagherzadeh Gholmakani Z, Mansouri A, Khodabakhsh M. (2024). The efficacy of schema therapy on perfectionism, body shame and symptoms of body dysmorphic disorder in women seeking cosmetic surgery. Journal of Psychological Science, 23(143), 197-216. [Persian] https://doi.org/10.52547/JPS.23.143.2767
27. Miller‐Slough, R., & Dunsmore, J. C. (2019). Longitudinal patterns in parent and friend emotion socialization: Associations with adolescent emotion regulation. Journal of Research on Adolescence, 29(4), 953-966. https://doi.org/10.1111/jora.12434
28. Mills, J. S., Minister, C., & Samson, L. (2022). Enriching sociocultural perspectives on the effects of idealized body norms: Integrating shame, positive body image, and self-compassion. Frontiers in psychology, 13, 983534. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.983534
29. Muris, P., & Meesters, C. (2014). Small or big in the eyes of the other: On the developmental psychopathology of self-conscious emotions as shame, guilt, and pride. Clinical child and family psychology review, 17(1), 19-40. https://doi.org/10.1007/s10567-013-0137-z
30. Murphy, S. A., & Kiffin-Petersen, S. (2017). The exposed self: A multilevel model of shame and ethical behavior. Journal of Business Ethics, 141(4), 657-675. https://doi.org/10.1007/s10551-016-3185-8
31. Neff, K. D., Tóth-Király, I., Yarnell, L. M., Arimitsu, K., Castilho, P., Ghorbani, N., ... & Mantzios, M. (2019). Examining the factor structure of the Self-Compassion Scale in 20 diverse samples: Support for use of a total score and six subscale scores. Psychological assessment, 31(1), 27. https://doi.org/10.1037/pas0000629
32. Nussbaum, M. C. (2009). Hiding from humanity: Disgust, shame, and the law. Princeton University Press.
33. Nyström, M. B., Kjellberg, E., Heimdahl, U., & Jonsson, B. (2018). Shame and interpersonal sensitivity: Gender differences and the association between internalized shame coping strategies and interpersonal sensitivity. Bulletin of the Menninger Clinic, 82(2), 137-155. https://doi.org/10.1521/bumc.2018.82.2.137
34. Paulo, M., Vagos, P., Ribeiro Da Silva, D., & Rijo, D. (2020). The role of shame and shame coping strategies on internalizing/externalizing symptoms: Differences across gender in adolescents. European Journal of Developmental Psychology, 17(4), 578-597. https://doi.org/10.1080/17405629.2019.1682991
35. Paulus, F. W., Ohmann, S., Möhler, E., Plener, P., & Popow, C. (2021). Emotional dysregulation in children and adolescents with psychiatric disorders. A narrative review. Frontiers in psychiatry, 12, 628252. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.628252
36. Pecini, C., Di Bernardo, G. A., Crapolicchio, E., Vezzali, L., & Andrighetto, L. (2023). Body shame in 7–12-year-old girls and boys: The role of parental attention to children’s appearance. Sex roles, 89(1), 82-95. https://doi.org/10.1007/s11199-023-01385-7
37. Rodgers, R. F., Laveway, K., Campos, P., & De Carvalho, P. H. B. (2023). Body image as a global mental health concern. Global Mental Health (Cambridge, England), 10, e9. https://doi.org/10.1017/gmh.2023.2
38. Sawyer, S. M., Azzopardi, P. S., Wickremarathne, D., & Patton, G. C. (2018). The age of adolescence. The lancet child & adolescent health, 2(3), 223-228. https://doi.org/10.1016/S2352-4642(18)30022-1
39. Sedighimornani, N., Rimes, K., & Verplanken, B. (2021). Factors contributing to the experience of shame and shame management: Adverse childhood experiences, peer acceptance, and attachment styles. The Journal of Social Psychology, 161(2), 129-145. https://doi.org/10.1080/00224545.2020.1778616
40. Tangney, J. P., & Dearing, R. L. (2003). Shame and guilt. Guilford press.
41. Telzer, E. H., Van Hoorn, J., Rogers, C. R., & Do, K. T. (2018). Social influence on positive youth development: A developmental neuroscience perspective. Advances in child development and behavior, 54, 215-258. https://doi.org/10.1016/bs.acdb.2017.10.003
42. Tracy, J. L., Robins, R. W., & Tangney, J. P. (Eds.). (2007). The self-conscious emotions: Theory and research. The Guilford Press. https://psycnet.apa.org/record/2007-14002-000
43. Van Kleef, G. A., & Côté, S. (2022). The social effects of emotions. Annual review of psychology, 73, 629-658. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-020821-010855
44. Yaghoubi, S., Birashk, B., Aghebati, A., & Ashouri, A. (2021). Mediating role of external shame and self-compassion in the relationship between peer victimization and depression in adolescents. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 27(1), 16-31. https://doi.org/10.32598/ijpcp.27.1.3288.1
45. Yazdanimehr, R., Aflakseir, A., Sarafraz, M., & Taghavi, M. (2023). The structural model of mother-infant bonding in the first pregnancy based on the mother’s attachment style and parenting style: the mediating role of mentalization and shame. BMC psychology, 11(1), 396. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01436-4
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)