آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
بهار 1405(اردیبهشت)،ج
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
گروه روانشناسی تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ، Z.naghsh@ut.ac.ir
چکیده: (49 مشاهده)
زمینه: دوران نوجوانی با چالشهای هیجانی متعددی از جمله پرخاشگری همراه است که میتواند بر عملکرد تحصیلی و اجتماعی تأثیر منفی بگذارد. با توجه به محدودیتهای درمانهای سنتی، نیاز به بررسی رویکردهای موج سوم و مثبتنگر برای مدیریت خشم نوجوانان احساس میشود. اگرچه اثربخشی این درمانها به صورت جداگانه تأیید شده، اما مطالعهای که به مقایسه همزمان آنها در دختران نوجوان بپردازد، کمتر انجام شده است.
هدف: هدف پژوهش حاضر تعیین و مقایسه اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر بر کاهش پرخاشگری در دانشآموزان دختر مقطع دوم متوسطه بود.
روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و روش آن نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان دختر دوره دوم متوسطه منطقه 11 شهر تهران در سال تحصیلی 1403 بود. تعداد 45 دانشآموز واجد شرایط به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در سه گروه (دو گروه آزمایش 15 نفره و یک گروه گواه 15 نفره) جایگزین شدند. گروههای آزمایش درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (هیز و همکاران، 2012) و روانشناسی مثبت نگر (سلیگمن و همکاران، 2005) را دریافت کردند. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه پرخاشگری اهواز (زاهدی و همکاران، 1379) بود. دادهها با آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرمافزار SPSS-26 تحلیل شدند. سطح معناداری در تمامی آزمونها 05/0 در نظر گرفته شد.
یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که هر دو مداخله درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر در مقایسه با گروه گواه، موجب کاهش معنادار پرخاشگری و خردهمقیاسهای آن شامل خشم و غضب، تهاجم و توهین و لجاجت و کینهتوزی در مرحله پسآزمون شدند (01/0>P). همچنین نتایج آزمون تعقیبی بونفرونی حاکی از وجود تفاوت معنادار بین گروه کنترل با هر یک از دو گروه آزمایشی، و عدم تفاوت معنادار بین اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر در کاهش پرخاشگری دانشآموزان بود (05/0>P).
نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر هر دو مداخلههایی مؤثر در کاهش پرخاشگری دانشآموزان دختر هستند؛ ازاینرو میتوان از این رویکردها بهعنوان مداخلات عملی و مدرسهمحور برای ارتقای تنظیم هیجانی و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه استفاده کرد.
هدف: هدف پژوهش حاضر تعیین و مقایسه اثربخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر بر کاهش پرخاشگری در دانشآموزان دختر مقطع دوم متوسطه بود.
روش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و روش آن نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان دختر دوره دوم متوسطه منطقه 11 شهر تهران در سال تحصیلی 1403 بود. تعداد 45 دانشآموز واجد شرایط به روش نمونهگیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در سه گروه (دو گروه آزمایش 15 نفره و یک گروه گواه 15 نفره) جایگزین شدند. گروههای آزمایش درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (هیز و همکاران، 2012) و روانشناسی مثبت نگر (سلیگمن و همکاران، 2005) را دریافت کردند. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه پرخاشگری اهواز (زاهدی و همکاران، 1379) بود. دادهها با آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرمافزار SPSS-26 تحلیل شدند. سطح معناداری در تمامی آزمونها 05/0 در نظر گرفته شد.
یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که هر دو مداخله درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر در مقایسه با گروه گواه، موجب کاهش معنادار پرخاشگری و خردهمقیاسهای آن شامل خشم و غضب، تهاجم و توهین و لجاجت و کینهتوزی در مرحله پسآزمون شدند (01/0>P). همچنین نتایج آزمون تعقیبی بونفرونی حاکی از وجود تفاوت معنادار بین گروه کنترل با هر یک از دو گروه آزمایشی، و عدم تفاوت معنادار بین اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر در کاهش پرخاشگری دانشآموزان بود (05/0>P).
نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و روانشناسی مثبتنگر هر دو مداخلههایی مؤثر در کاهش پرخاشگری دانشآموزان دختر هستند؛ ازاینرو میتوان از این رویکردها بهعنوان مداخلات عملی و مدرسهمحور برای ارتقای تنظیم هیجانی و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه استفاده کرد.
فهرست منابع
1. زاهدی فر، شهین؛ نجاریان، بهمن و شکرکن، حسین (1379). ساخت و اعتباریابی مقیاسی برای سنجش پرخاشگری. مجله دست آوردهای روانشناختی، 7(1)، 102-73.https://psychac.scu.ac.ir/article_16450.html doi:10.22055/psy.1999.16450
2. صیادملاشاهی، مژگان؛ شیرازی، محمود؛ محرر غلامرضا (1401). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کاهش تنظیم هیجان، رفتار پرخاشگرانه و خودزنی دانش آموزان. علوم پزشکی رازی. 29 (11). 102-111. http://rjms.iums.ac.ir/article-1-7744-fa.html
3. عقیلی، سیدمجتبی؛ مهقانی قشلاق، زهرا؛ اصغری، آرزو (1402). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر پرخاشگری، تنظیم هیجان و امید به زندگی دختران آسیب دیده. پژوهش های نوین روانشناختی. 18 (70). 187-194. doi: 10.22034/jmpr.2023.16504
4. کشتکار، فاطمه؛ نظیری، قاسم، محمدی، مسعود، فتح، نجمه (1400). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر پرخاشگری و انعطافپذیری شناختی دانشآموزان دختر با رفتار خودجرحی مقطع دبیرستان شهر شیراز. سلامت جامعه. 15 (4). 79-88. doi:10.22123/chj.2022.294676.1745
5. لهاک، علی؛ اسدی، جوانشیر (1399). اثربخشی آموزش ذهن آگاهی بر میزان توجه و پرخاشگری در کودکان زیر دوازده سال. پژوهشهای روانشناسی اجتماعی. 10 (40). 1-20. doi: 10.22034/spr.2021.127711
6. Aghili, M., Mahghani Gheshlagh, Z., & Asghari, A. (2023). The Effectiveness of Treatment Based on Acceptance and Commitment on Aggression, Emotion Regulation and Life Expectancy of Socially Damaged Girls. Journal of Modern Psychological Researches, 18(70), 187-194. (in persian). doi:10.22034/jmpr.2023.16504
7. Allen, J. J., & Anderson, C. A. (2017). Aggression and violence: Definitions and distinctions. The Wiley handbook of violence and aggression, 1, 1-14. DOI: 10.1002/9781119057574.whbva001
8. Borrego-Ruiz, A., & Borrego, J. J. (2025). Adolescent Aggression: A Narrative Review on the Potential Impact of Violent Video Games. Psychology International, 7(1), 12. https://doi.org/10.3390/psycholint7010012
9. Byrne, G., & Cullen, C. (2024). Acceptance and Commitment Therapy for anger, irritability, and aggression in children, adolescents, and young adults: A systematic review of intervention studies. Trauma, Violence, & Abuse, 25(2), 935-946. DOI: 10.1177/15248380231167393
10. Chervonyi, P. D., & Nadutyi, A. V. (2024). Characteristic Features of Manifestations of Aggressiveness in Children. Bull. Kharkiv Nat'l. Univ. Internal Aff., 209. https://doi.org/10.32631/v.2024.2.42
11. Fakharian, E., Asgari, F., Yarmohammadi, S., & Kalan Farmanfarma, K. (2025). Predictive Factors of Aggressiveness among High School Adolescents: A Cross-Sectional Study. Journal of Occupational Health and Epidemiology, 14(3), 170-177. doi:10.61882/johe.14.3.170
12. Fanslow, J. L. (2025). Violence as a public health issue. Scandinavian Journal of Public Health, 53(6), 565-567. doi: 10.1177/14034948251360605
13. Grégoire, S., Lachance, L., Bouffard, T., & Dionne, F. (2018). The use of acceptance and commitment therapy to promote mental health and school engagement in university students: A multisite randomized controlled trial. Behavior therapy, 49(3), 360-372. DOI: 10.1016/j.beth.2017.10.003
14. Hayes, S. C., Strosahl, K. D., & Wilson, K. G. (2012). Acceptance and commitment therapy: The process and practice of mindful change (2nd ed.). The Guilford Press.https://psycnet.apa.org/record/2012-00755-000
15. Jabbarov, R., Mustafayev, M., Aliyev, J., Nasibova, U., & Bayramov, M. (2023). Psychological issues of the relationship between self-esteem and aggression in students studying in different faculties. Revista de Gestao e secretariado, 14(10), 17236-17253.DOI: 10.7769/gesec.v14i10.2773
16. Keshtkar, F., Naziri, G., Mohammadi, M., & Fath, N. (2022). The Effectiveness of Acceptance and Commitment-based Therapy on Aggression and Cognitive Flexibility of Female Students with Selfinjurious Behavior in High School in Shiraz. Community Health Journal, 15(4), 79–88. (In Persian) https://doi.org/10.22123/chj.2022.294676.1745
17. Lahak, A., & Asadi, J. (2021). The effectiveness of mindfulness training on attention and aggression in children less than 12 years old. Social Psychology Research, 10(40), 1-20. (in persian). doi: 10.22034/spr.2021.127711
18. Naruse, S. M., & Moss, M. (2019). Positive Massage for Couples’ Wellbeing and Relationships: The Bridge between Positive Psychology and Massage. Health, 11(12), 1609-1624.DOI: 10.4236/health.2019.1112122
19. Rashid, T., & Baddar, M. K. A.-H. (2019). Positive psychotherapy: Clinical and cross-cultural applications of positive psychology. In L. Lambert & N. Pasha-Zaidi (Eds.), Positive psychology in the Middle East/North Africa: Research, policy, and practise (pp. 333–362). Springer Nature Switzerland AG. https://doi.org/10.1007/978-3-030-13921-6_15
20. Sadeghi, S., Farajzadegan, Z., Kelishadi, R., & Heidari, K. (2014). Aggression and violence among Iranian adolescents and youth: a 10-year systematic review. International journal of preventive medicine, 5(Suppl 2), S83.DOI: 10.4103/2008-7802.157663
21. Salah, M. B., & Saxena, K. (2025). Violent conflicts and learning outcomes: Evidence from Sub-Saharan Africa. World Development, 194, 107054. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2025.107054
22. SayyadMollashahi M, Shirazi M, sanagooye moharrar G. (2023). The Effectiveness of Treatment Based on Acceptance and Commitment on Reducing Emotion Regulation, Aggressive Behavior and Self-Mutilation in Students. RJMS; 29 (11) :102-111. (in persian).http://rjms.iums.ac.ir/article-1-7744-fa.html
23. Seligman, M. E., Steen, T. A., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive psychology progress: empirical validation of interventions. American psychologist, 60(5), 410. DOI: 10.1037/0003-066X.60.5.410
24. Smith, C., Cossette, L., Melançon, F., Beauvais-Dubois, C., Smolla, N., Gagnon-Oosterwaal, N., … Bégin, J. (2018). Behavior problems in adolescence among international adoptees, pre-adoption adversity, and parenting stress. Journal of Applied Developmental Psychology, 57(October 2017), 53–61. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2018.04.005
25. van Wijk-Herbrink, M. F., Arntz, A., Broers, N. J., Roelofs, J., & Bernstein, D. P. (2021). A schema therapy based milieu in secure residential youth care: Effects on aggression, group climate, repressive staff interventions, and team functioning. Residential Treatment for Children & Youth, 38(3), 289-306. https://doi.org/10.1080/0886571X.2019.1692758
26. Walsh, S., Cassidy, M., & Priebe, S. (2017). The application of positive psychotherapy in mental health care: A systematic review. Journal of Clinical Psychology, 73(6), 638-651. DOI: 10.1002/jclp.22368
27. Wettstein, A., Jenni, G., Schneider, S., Kühne, F., grosse Holtforth, M., & La Marca, R. (2023). Teachers' perception of aggressive student behavior through the lens of chronic worry and resignation, and its association with psychophysiological stress: An observational study. Social psychology of education, 26(4), 1181-1200. doi: 10.1007/s11218-023-09782-2
28. Yauri-Paquiyauri, Y., Enriquez-Gavilan, N., Meneses-Claudio, B., Lopez-Curasma, A., & Romero-Sandoval, J. (2023). Aggressiveness and school coexistence in students of the 6th grade of the educational institution Nº 20595" José Gabriel Condorcanqui", San Mateo 2021. Data and Metadata, 2, 169-169. DOI: 10.56294/dm2023169
29. Zahedifar, Sh., Najarian, B., & Shokrkon, H. (1999). Development and validation of a scale for measuring aggression. Journal of Psychological Achievements, 7(1), 73–102. (In Persian)https://doi.org/10.22055/psy.1999.16450
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)