Journal of Psychological Science

fa مقایسۀ‌ اثربخشی آموزش مثبت‌نگری و شناخت ‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر خودکارآمدی و اضطراب تدریس دانشجو- معلمان آموزش فیزیک Comparing of the Effectiveness of Positive Training and Mindfulness-Based Cognitive Therapy on Teaching Self-Efficacy and Anxiety of Physics Student-Teachers تخصصي Special پژوهشي Research زمینه: نومعلمان در آغاز فعالیت‌های حرفه خود با چالش‌هایی مانند اضطراب و احساس ناکارآمدی مواجه‌اند که می‌تواند بر کیفیت آموزش و خودکارآمدی تدریس آنان تأثیر منفی بگذارد. این مشکلات روان‌شناختی ممکن است در درازمدت بر رشد حرفه‌ای و پیشرفت آن‌ها نیز اثرات منفی داشته باشد. با وجود پژوهش‌های فراوان در زمینه خودکارآمدی و اضطراب در محیط‌های آموزشی، مقایسه اثربخشی آموزش‌های مبتنی بر مثبت‌نگری و ذهن‌آگاهی هنوز به‌طور جامع مورد بررسی قرار نگرفته است.. هدف: این مطالعه به تحلیل مقایسه‌ای اثربخشی این دو مداخله روان‌شناختی بر کاهش اضطراب تدریس و ارتقای خودکارآمدی تدریس دانشجو ـ معلمان پرداخته است و نتایج آن می‌تواند راه‌گشای رویکردهای نوین در آموزش و پرورش، به‌ویژه برای پیشگیری از مشکلات روان‌شناختی در مراحل ابتدایی حرفه تدریس باشد. روش: روش پژوهش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری دو ماهه بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی دانشجو ـ معلمان آموزش فیزیک مرکز آموزش عالی شهید بهشتی تهران در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از این تعداد، 45 نفر با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده و به صورت تصادفی در سه گروه (دو گروه آزمایشی وگروه گواه، هر گروه 15 نفر) قرارگرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسش‌نامه‌ خودکارآمدی تدریس معلم (اسچانن- موران وهمکاران، 2001) و مقیاس اضطراب تدریس (هارت، 1987) بود. گروه‌های آزمایشی اول و دوم در طول 8 جلسه به مدت 90 دقیقه هر هفته یکبار به ترتیب تحت آموزش مثبت ‌نگری و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی قرار گرفتند. گروه گواه هیچ گونه مداخله‌ای دریافت نکردند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار 24 SPSS- و روش‌های آماری تحلیل کوواریانس، تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که هر دو مداخله، یعنی آموزش مثبت‌نگری و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، به ‌طور معناداری باعث افزایش خودکارآمدی تدریس و کاهش اضطراب تدریس در دانشجو-معلمان فیزیک شدند (05/0P<). با این حال، در مقایسه بین دو مداخله، آموزش مثبت‌نگری در افزایش خودکارآمدی تدریس مؤثرتر بود، در حالی که شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در کاهش اضطراب تدریس اثربخشی بیشتری داشت. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش بر اهمیت مداخلات مبتنی بر مثبت‌نگری و ذهن‌آگاهی در بهبود خودکارآمدی تدریس و کاهش اضطراب تدریس در دانشجو - معلمان تأکید دارد. به‌ویژه، آموزش مثبت‌نگری به ‌طور معناداری خودکارآمدی تدریس را افزایش داده و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی به‌طور ویژه در کاهش اضطراب تدریس مؤثر بود. این نتایج اهمیت به‌کارگیری این رویکردها در برنامه‌های آموزشی معلمان و دانشجویان دانشگاه فرهنگیان را مورد تأکید قرار داد.   Background: Teachers, in the early stages of their careers, often encounter challenges such as anxiety and feelings of inefficacy, which can significantly impact the quality of their teaching and their self-efficacy. These psychological issues may have long-term detrimental effects on their professional development and career progression. Despite extensive research on teaching self-efficacy and anxiety in educational settings, a comprehensive comparative analysis of the effectiveness of positive psychology and mindfulness-based interventions in this context remains largely unexplored. Aims: This study aimed to compare the impact of these two psychological interventions on reducing teaching anxiety and enhancing teaching self-efficacy, with potential implications for developing novel approaches in education, especially for preventing psychological challenges in the early stages of teaching careers. Methods: The method of this research was, semi-experimental study employed a pre-test and post-test design with a control group and a two-month follow-up. The study population included all physics teachers at Shahid Beheshti Higher Education Center in Tehran for the 2023-2024 academic year. A total of 45 participants were selected through convenience sampling and randomly assigned to three groups (two experimental groups and one control group, with 15 participants per group). The research instruments included the Teacher Self-Efficacy Questionnaire (Schwarzer, Moran, & colleagues, 2001) and the Teaching Anxiety Scale (Hart, 1987). The first and second experimental groups underwent positive psychology training and mindfulness-based cognitive therapy, respectively, with eight weekly sessions, each lasting 90 minutes. The control group did not receive any intervention. Data were analyzed using SPSS-24 software and statistical methods including Analysis of Covariance (ANCOVA), Repeated Measures Analysis of Variance (ANOVA), and The Bonferroni test. Results: The results showed that both interventions, positive psychology training and mindfulness-based cognitive therapy, significantly increased teaching self-efficacy and reduced teaching anxiety among physics Student-teachers (P< 0.05). However, in the comparison between the two interventions, positive psychology training was more effective in enhancing teaching self-efficacy, While mindfulness-based cognitive therapy was more effective in reducing teaching anxiety. Conclusion: The findings emphasize the importance of interventions based on positive psychology and mindfulness in improving teaching self-efficacy and reducing teaching anxiety among Student - teachers. Specifically, positive psychology training significantly increased teaching self-efficacy, and mindfulness-based cognitive therapy was particularly effective in reducing teaching anxiety. These results underscore the need to incorporate these approaches into the teacher education programs at the University of Teacher Education.   آموزش مثبت‌نگری, شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی, خودکارآمدی, اضطراب تدریس, دانشجو-معلمان positive training, mindfulness-based cognitive therapy, self-efficacy, teaching anxiety, student - teachers 81 100 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-2765-1&slc_lang=fa&sid=1 mohsen hajizadehanari محسن حاجی زاده اناری hajizadehanari@cfu.ac.ir 1670860566 100319475328460044845 Yes Department of Psychology and Counselling, Farhangian Univercity, Tehran, Iran. استادیار، گروه روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. mirnader miri میرنادر میری nadermiri@yahoo.com 1466140577 100319475328460044846 No Department of Psychology and Counselling, Farhangian Univercity, Ardabil, Iran. استادیار، گروه روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، اردبیل، ایران. حسن حاجی زاده اناری h.hajzadeh@cfu.ac.ir 1670867511 100319475328460044847 No Farhangian University استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.