Journal of Psychological Science

fa شناسایی رفتارهای پر خطر رانندگی در ایران مبتنی بر دیدگاه های رانندگان Identifying risky driving behaviors in Iran based on drivers' views تخصصي Special پژوهشي Research زمینه: تصادفات جاده‌ای یکی از چالش‌های جدی و مداوم در سطح جهان است که به خسارات جانی و مالی گسترده‌ای منجر می‌شود. اگرچه عوامل متعددی در وقوع تصادفات جاده‌ای دخیل هستند، اما نقش عوامل انسانی، به‌ویژه رفتارهای پرخطر رانندگی و جنبههای روانشناختی آن، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های کلیدی در تعیین سطح ایمنی جاده‌ها شناخته شده است. در ایران، کمبود پژوهش‌های جامع و هدفمند که به‌طور خاص به رفتارهای پرخطر رانندگی و عوامل مؤثر بر آن بپردازد، به‌عنوان یک شکاف پژوهشی جدی احساس می‌شود. هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی و دستهبندی رفتارهای پرخطر رانندگی رانندگان ایرانی بر اساس دیدگاههای خودگزارشی آنان انجام شد. روش: جامعه آماری این مطالعه کلیه رانندگان سطح کشور میباشند که بهروش نمونهگیری تصادفی انتخاب شدند. بدینمنظور ابتدا رفتارهای پرخطر رانندگی بر اساس مطالعات پیشین و رفتارهای رایج در میان رانندگان ایرانی شناسایی شد. سپس پرسشنامه‌ای شامل اطلاعات فردی، رفتارهای پرخطر و سوابق تصادفات رانندگان طراحی و بهصورت آنلاین در سراسر ایران توزیع شد. پس از ارزیابیهای اولیه، پرسشنامههای ۲۳۸۷ نفر از رانندگان با روش کمی مورد تجزیه و تحلیل نهایی قرار گرفت. یافته ها: نتایج تحلیل عاملی اکتشافی انجام یافته بر روی دادهها نشان داد که رفتارهای پرخطر رانندگی در پنج دسته اصلی قابل تقسیم‌اند: رانندگی سهلانگارانه و ناهماهنگ با قوانین، رانندگی همراه با حواس‌پرتی، رانندگی پرخاشگرانه، رانندگی با سرعت زیاد و رانندگی در شرایط سخت. همچنین، همبستگی مثبت و معنیداری بین ابعاد رفتارهای پرخطر رانندگی مشاهده شد (05/0 >P) که نشاندهنده روایی همزمان مناسب ابزار است. اعتبار ابزار از طریق آلفای کرونباخ برای هر پنج عامل بالاتر از 7/0 محاسبه شد که حاکی از قابلیت ‌اعتماد مطلوب ابزار است. نتیجه‌گیری: این مطالعه با شناسایی و تحلیل رفتارهای پرخطر رانندگی در میان رانندگان ایرانی تلاش دارد تا مبنایی علمی برای طراحی مداخلات روانشناختی و تدوین سیاست‌های پیشگیرانه فراهم کند. نتایج این تحقیق می‌تواند به بهبود ایمنی جاده‌ها و کاهش آمار تصادفات در کشور کمک شایانی نماید.   Background: Road crashes are one of the most serious and ongoing challenges worldwide, leading to extensive human and financial losses. Although several factors contribute to road crashes, human factors particularly risky driving behaviors and their psychological aspects are recognized as key components in determining road safety levels. In Iran, there is a notable research gap due to the lack of comprehensive and targeted studies specifically addressing risky driving behaviors and the factors influencing them. Aims: This study aimed to identify and categorize the risky driving behaviors of Iranian drivers based on their self-reported views. Methods: The statistical population of this study comprises all the drivers in the country, selected through random sampling. To achieve this, risky driving behaviors were first identified based on previous studies and common behaviors among Iranian drivers. Subsequently, a questionnaire covering personal information, risky driving behaviors, and drivers' crash records was designed and distributed online across Iran. After initial evaluations, the responses from 2,387 drivers were subjected to final analysis using a quantitative method. Results: The results of the exploratory factor analysis performed on the data showed that risky driving behaviors can be divided into five main categories: Negligent and noncompliant driving, distracted driving, aggressive driving, speeding, driving in extreme conditions. A positive and significant correlation was also observed between the dimensions of risky driving behaviors (P< 0.05), indicating the tool's appropriate concurrent validity. The reliability of the tool was calculated using Cronbach's alpha, with values for all five factors exceeding 0.7, demonstrating good reliability. Conclusion: This study aims to identify and analyze risky driving behaviors among Iranian drivers to provide a scientific basis for designing psychological interventions and formulating preventive policies. The findings of this research can contribute to improving road safety and reducing crashes in the country. رفتارهای پر خطر رانندگی, تصادفات, پرسشنامه, ایمنی ترافیک, مداخلات روانشناختی risky driving behaviors, crashes, questionnaire, traffic safety, Psychological interventions 171 193 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-2858-1&slc_lang=fa&sid=1 amin mohammadi امین محمدی amin.mohammadi97@ut.ac.ir 1534004866 100319475328460044872 No Ph. D Candidate in Civil Engineering, School of Civil Engineering, College of Engineering, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشجوی دکتری مهندسی عمران، دانشکده مهندسی عمران، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. kayvan aghabayk کیوان آقابیک kayvan.aghabayk@ut.ac.ir 0070727104 100319475328460044873 Yes Associate Professor, School of Civil Engineering, College of Engineering, University of Tehran, Tehran, Iran. دانشیار، دانشکده مهندسی عمران، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. abbas zabihzadeh عباس ذبیح زاده a_zabihzadeh@sbu.ac.ir 5829908360 100319475328460044874 No Assistant Professor, Faculty of Psychology and Educational Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. استادیار، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.