Journal of Psychological Science

fa مقایسه اثربخشی درمان ماتریکس و درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی بر فراهیجان‌های زنان مبتلا به اختلال مصرف مواد محرک Comparision of The Effectiveness Of Matrix Therapy And Life Quality Improvement-Based Therapy On The Emotions Of Women Suffering From Stimulant Use Disorder تخصصي Special پژوهشي Research زمینه: اختلال‌ مصرف مواد یکی از اختلال‌های روانشناختی شایع، مزمن و عودکننده است که باعث پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی مختلفی برای زنان مبتلا در پی دارد و پیامدهای آن در زنان نامطلوب‌تر از مردان است. بررسی ادبیات پژوهش نشان می‌دهد که این اختلال بر فراهیجان و ابعاد آن اثر دارد. درمان‌های مختلفی مانند درمان ماتریکس و درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی برای اختلال مصرف مواد و عوامل مرتبط با آن ازجمله فراهیجان انجام شده است اما توجه کمتری به مقایسه این درمان‌ها شده است. هدف: این پژوهش با هدف مقایسه اثربخشی درمان ماتریکس و درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی بر فراهیجان‌های زنان مبتلا به اختلال مصرف مواد محرک انجام شد. روش: روش پژوهش حاضر آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دوماهه با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمام افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد محرک (شیشه) شهر زاهدان در سال 1400 بود. نمونه آماری این پژوهش شامل 45 نفر از افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد مراجعه‌کننده به مرکز ترک اعتیاد بهاران شهر زاهدان در شش‌ماهه دوم سال 1400 بود. از بین شرکت‌کنندگان 45 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و پس از اجرای مرحله پیش‌آزمون دریک جلسه مشترک، به‌صورت تصادفی در سه گروه 15 نفری گروه درمان ماتریکس، گروه درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی و گروه گواه جایگزین شدند. قبل از اجرای مداخله‌ها از هر سه گروه با استفاده از مقیاس فراهیجان (میتمانسگروبر و همکاران، 2009) پیش‌آزمون به عمل آمد. پس از پایان دوره درمان، هر سه گروه مورد پس‌آزمون قرار گرفته و دو ماه بعدازآن آزمون مرحله پیگیری اجرا شد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، علاوه بر شاخص‌های آمار توصیفی (شامل میانگین، انحراف معیار) از روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS نسخه 27 استفاده شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که بین اثربخشی دو درمان ماتریکس و درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی بر ابعاد فراهیجان با گروه کنترل و همچنین بین دو درمان ماتریکس و درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی تفاوت وجود دارد. بعلاوه اثربخشی درمان ماتریکس نسبت به درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی بر ابعاد بیشتر است (001/0 >p). نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که هر دو درمان ماتریکس و درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی بر ابعاد فراهیجان زنان مبتلا به اختلال مصرف مواد محرک مؤثر هستند، اما اثربخشی درمان ماتریکس بر ابعاد فراهیجان بیشتر است. ازاین‌رو پژوهشگران می‌توانند از این روش درمانی برای کاهش و افزایش ابعاد فراهیجان افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد محرک استفاده کنند.   Background: Substance use disorder is a common, chronic, and relapsing psychological disorder that leads to various physical, psychological, and social consequences for affected women, with these consequences being more detrimental in women than in men. A review of the research literature indicates that this disorder affects emotional experience and its dimensions. Various treatments, such as Matrix therapy and Quality of Life-based therapy, have been implemented for substance use disorder and related factors, including emotional experience. However, there has been less focus on comparing these treatments Aims: This study aimed to compare the effectiveness of Matrix therapy and Quality of Life-based therapy on the emotional experiences of women with stimulant substance use disorder. Methods: The present study used an experimental method with a pre-test, post-test, and two-month follow-up design with a control group. The statistical population of the study included all individuals with stimulant substance use disorder (methamphetamine) in Zahedan in 2021. The sample consisted of 45 individuals seeking treatment at the Baharan Drug Rehabilitation Center in Zahedan during the second half of 2021. Among the participants, 45 individuals were selected through convenience sampling, and after conducting the pre-test in a joint session, they were randomly assigned to three groups: 15 participants in the Matrix therapy group, 15 in the Quality of Life-based therapy group, and 15 in the control group. Prior to the interventions, all three groups took the emotional experience scale (Mittmannsgruber et al., 2009) as a pre-test. After the treatment period, all three groups underwent post-tests, and a follow-up test was administered two months later. Data were analyzed using descriptive statistics (mean, standard deviation) and repeated measures ANOVA with SPSS version 27. Results: The results showed that there were significant differences between the effectiveness of Matrix therapy and Quality of Life-based therapy on the emotional experience dimensions when compared to the control group. Moreover, Matrix therapy showed greater effectiveness than Quality of Life-based therapy (p< 0.001). Conclusion: The results of this study indicate that both Matrix therapy and Quality of Life-based therapy are effective on the emotional experiences of women with stimulant substance use disorder. However, Matrix therapy has a greater effect on the emotional experience dimensions. Therefore, researchers can use this therapeutic method to reduce or increase emotional dimensions in individuals with stimulant substance use disorder.   اختلال مصرف مواد محرک, تحمل پریشانی, مسئولیت‌پذیری, درمان مبتنی بر بهبود کیفیت زندگی, درمان ماتریکس. Stimulant use disorder, distress tolerance, responsibility, Life Quality Improvement-based therapy, Matrix Therapy. 145 164 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-2417-2&slc_lang=fa&sid=1 Shokooh ShahBakhsh شکوه شه بخش shahbakhsh.zah.iau@gmail.com 0063104768 100319475328460046015 No PhD. student in Psychology, Department of Psychology, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. دانشجوی دکترای روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. Ahmad Mansouri احمد منصوری mansoury_am@iau.ac.ir 3140061791 100319475328460046016 Yes Department of Psychology, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. استادیار گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. Mustafa Bolghan-Abadi مصطفی بُلقان آبادی mbolghan@gmail.com 0063114768 100319475328460046017 No Department of Psychology, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. استادیار گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران. Mahdi Akbarzadeh مهدی اکبرزاده ir.m.akbarzadeh@gmail.com 0063114766 100319475328460046018 No Department of Psychology, Ne.C., Islamic Azad University, Neyshabur, Iran. استادیار گروه روانشناسی، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران.