Journal of Psychological Science

fa الگوی ساختاری خودناتوان سازی با تحصیل گریزی در دانش‌آموزان دختر: نقش میانجی‌گری باورهای انگیزشی The Structural Model of Self-Handicapping with School Avoidance in Female Students: The Mediating Role of Motivational Beliefs تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: پدیده تحصیل گریزی (مدرسه گریزی) به‌عنوان فرآیندی تلقی می‌شود که ناشی از عوامل مختلفی است. به همین خاطر بررسی پیشایندهای روانشناختی مبتنی بر الگوهای روانشناسی تربیتی در دانش‌آموزان یک ضرورت کابردی جهت متناسب‌سازی و اقدام به موقع مداخلات انگیزشی است.  هدف: این پژوهش باهدف الگوی ساختاری خودناتوان سازی تحصیلی با تحصیل گریزی در دانش‌آموزان دختر: نقش میانجی‌گری باورهای انگیزشی بررسی نقش میانجی‌گر باورهای انگیزشی در دانش‌آموزان دورۀ دوم متوسطه شهر خرم‌آباد انجام شد. روش: روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی که به روش مدل‌یابی معادلات ساختاری (SEM) انجام شد. جامعه آماری این پژوهش را تمامی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر خرم‌آباد در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ (۷۳۵۷ نفر) تشکیل دادند. در این پژوهش با استناد به فرمول سوپر (۲۰۲۵) برای مدل‌یابی معادلات ساختاری حجم نمونه ۲۰۰ نفر از دانش‌آموزان دختر دورۀ دوم متوسطه شهر خرم‌آباد بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. برای جمع آوری داده‌ها از پرسشنامه رفتارهای آداب گریز تحصیلی (کلارک و همکاران، ۲۰۱۵)، پرسشنامه راهبردهای انگیزشی برای یادگیری (پینتریج و دی‌گروت، ۱۹۹۰) و پرسشنامۀ خود ناتوان سازی (جونز و رودوالت، ۱۹۹۸) ستفاده شد. داده‌های جمع‌آوری شاده با استفاده از نرم افزار SPSS.28 و نرم افزار Smart PLS. 4 با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و مدل‌سازی معادلات ساختاری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج حاصل از مدل‌یابی معادلات ساختاری نشان داد که ضریب مسیر مستقیم و استاندارد خود ناتوان‌سازی بر تحصیل گریزی دانش‌آموزان با (۴۵۵/۰=β) مثبت و معنی‌دار بود. همچنین ضریب مسیر مستقیم باورهای انگیزشی بر تحصیل گریزی  (۴۳۰/۰-=β) منفی و معنی‌دار بود. ضریب مسیر مستقیم و استاندارد شده خود ناتوان‌سازی بر باورهای انگیزشی (۴۷۵/۰-=β) منفی و معنی‌دار بود. باورهای انگیزشی در رابطه بین خود ناتوان‌سازی و تحصیل گریزی با ضریب مسیر غیرمستقیم و استاندارد (۲۰۶/۰=β) معنی‌دار بود. ۲۳ درصد از واریانس باورهای انگیزشی توسط خودناتوان سازی و ۵۸ درصد از واریانس تحصیل گریزی دانش‌آموزان دختر توسط خودناتوان سازی و باورهای انگیزشی تبیین شد. نتیجه‌گیری: با توجه به این نتایج با شناسایی و غربالگری دانش‌آموزان تحصیل گریز و برگزاری مداخلات روانشناختی مبتنی بر ابعاد شناختی، فراشناختی، انگیزشی و رفتاری در سطح فردی و خانوادگی می‌تواند سهم قابل توجهی از پیشایندهای (تحصیل گریزی) را کاهش و میزان رغبت و انگیزه تحصیلی را افزایش می‌دهد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: The phenomenon of Academic Avoidance (School dropout) is perceived as a process that is caused by a variety of factors. For this reason, examining the psychological antecedents based on educational psychology patterns in students is an essential step for adapting and implementing motivational interventions promptly. Aims: This research aimed to investigate the structural model of academic self-handicapping with school avoidance in female students: the mediating role of motivational beliefs among second-year high school students in Khorramabad. Methods: A correlational descriptive research method was employed using structural equation modeling (SEM). The statistical population of this research consisted of all female students in the second high school level of Khorramabad city in the academic year 2023-2024 (7,357 individuals). In this research, based on the Soper formula (2025) for modeling structural equations, a sample size of 200 female students from the second cycle of high school in Khorramabad was selected using convenience sampling. To collect data, the Academic Avoidance Behavior Questionnaire (Clark et al., 2015), the Motivational Strategies for Learning Questionnaire (Pintrich & De Groot, 1990), and the Self-Handicapping Questionnaire (Jones, & Rhodewalt, 1998) were used. The data collected was analyzed using SPSS 28 and Smart PLS 4 through Pearson correlation coefficient and structural equation modeling. Results: The results obtained from the structural equation modeling showed that the direct and standardized path coefficient of self-disabling on student disengagement was significant and positive (β = 0.455). The direct path coefficient of motivational beliefs on school dropout was negative and significant (β = -0.430). The direct and standardized path coefficient of self-disability on motivational beliefs was negative and significant (β = -0.475). Motivational beliefs in the relationship between self-handicapping and academic avoidance were significant, with an indirect and standardized path coefficient of (β = 0.206). 23% of the variance in motivational beliefs was explained by self-handicapping, and 58% of the variance in school avoidance among female students was explained by self-handicapping and motivational beliefs. Conclusion: According to these results, by identifying and screening students who are at risk of dropping out of school and conducting psychological interventions based on cognitive, metacognitive, motivational, and behavioral dimensions at the individual and family levels, a significant portion of the antecedents of (school dropout) can be reduced and the level of academic interest and motivation can be increased</div> باورهای انگیزشی, تحصیل گریزی, خود ناتوان‌سازی, دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم. motivational beliefs, school avoidance, self-handicapping, female high school students. 343 362 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-2999-1&slc_lang=fa&sid=1 Mojgan Azizi Rad مژگان عزیزی راد amojgan38@yahoo.com 4859913795 No Department of Psychology, Faculty of Islamic Education and Training, Kho, C., Islamic Azad University, Khorramabad, Iran. گروه روانشناسی، دانشکده تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم ‎آباد، ایران. Zahra Tanha زهرا تنها Tanha_zahra1986@yahoo.com 4859913795 Yes Department of Psychology, Faculty of Islamic Education and Training, Kho, C., Islamic Azad University, Khorramabad, Iran. گروه روانشناسی، دانشکده تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم ‎آباد، ایران.