Journal of Psychological Science

fa طراحی و تبیین الگوی اجتماعی کردن هیجان شرم برای دختران نوجوان Designing and Explaining a Model for the Socialization of Shame Emotion in Adolescent Girls تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: شرم یک هیجان بنیادینِ خودآگاه است که در جوامع جمع‌گرا مانند ایران، فراتر از یک احساس فردی عمل کرده و به‌عنوان یک ارزش فرهنگی و عاملی تنظیم‌کننده برای رفتار اجتماعی شناخته می‌شود. با وجود اهمیت نظری و کاربردی این مفهوم، در ادبیات پژوهشی ایران شکافی در زمینه «فرایند اجتماعی‌شدن شرم در دختران نوجوان» وجود دارد. هدف: هدف پژوهش حاضر، طراحی و تبیین الگوی اجتماعی‌کردن هیجان شرم برای دختران نوجوان بود. روش: این پژوهش با رویکرد آمیخته متوالی اکتشافی، در بخش کیفی با روش نظریۀ داده‌بنیاد و در بخش کمی (اعتباریابی) با روش مدل‌یابی معادلات ساختاری انجام شد. جامعۀ مورد مطالعه پژوهش در بخش کیفی شامل تمامی دختران نوجوان 12 تا 15 ساله ساکن شهر کاشان و مادران آن‌ها در سال 1403 بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، اولین نوجوان و مادر وی انتخاب شده و سپس روند نمونه‌گیری تا رسیدن داده‌ها به فرایند اشباع (تعداد 15 نفر) تداوم پیدا کرد. در بخش کیفی، داده‌ها با استفاده از مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته جمع‌آوری شدند. جامعۀ آماری در بخش کمی نیز شامل تمامی دختران نوجوان 12 تا 15 ساله شهر کاشان بود که با روش در دسترس، 175 نفر از آنان انتخاب شد. تحلیل داده‌ها در بخش کیفی بر اساس نسخۀ استراوس و کوربین (۲۰۱۵) در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی و با استفاده از نرم‌افزار  MAXQDA-2022انجام شد. در بخش کمی نیز برای اعتبارسنجی مدل استخراج‌ شده از مرحلۀ کیفی، از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری و نرم‌افزارSmartPLS-4   استفاده شد.   یافتهها: در تحلیل داده‌های این پژوهش، ۸۳ کد باز، ۲۲ مقوله فرعی و ۶ مقوله اصلی شامل «بافت اجتماعی- فرهنگی» ، «خانواده و روابط نزدیک» ، «بسترهای نهادی- تربیتی»، «الگوهای فردی و بین‌فردی»، «ساز وکارهای بازتولید و مواجهه با شرم» و «پیامدهای روانی- اجتماعی» و در نهایت، یک مقوله هسته‌ای تحت عنوان «بازآفرینی هویت عاطفی دختران نوجوان در بستر اجتماعی ‌شدن هیجان شرم» شناسایی شد. برای اعتبارسنجی مدل استخراج‌ شده از مرحلۀ کیفی، پرسش‌نامه‌ای که از مرحلۀ کیفی استخراج شده بود در اختیار 10 نفر از متخصصان روان‌شناسی قرار داده شد که برای آن، میزان نسبت روایی محتوا (CVR) ۷۲/۰ و شاخص روایی محتوایی (CVI)  نیز برای همۀ گویه‌ها بیش از ۸۰/۰ به دست آمد که هر دو شاخص مؤید برخورداری ابزار از روایی محتوایی مطلوب بود. هم‌چنین شاخص نیکویی برازش (GOF) برای مدل استخرج شده در بخش کیفی برابر با  ۲۹۳/۰ محاسبه شد که در سطح مطلوب ارزیابی می‌شود. نتیجه‌گیری: این مدل علاوه بر نوآوری نظری، چارچوبی کاربردی برای والدین، مربیان و نهادهای فرهنگی فراهم می‌آورد تا اجتماعی‌سازی سازگار شرم را در جهت ارتقای تاب‌آوری، خودکارآمدی، رشد اخلاقی و سلامت روان دختران نوجوان هدایت کنند.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Shame is a fundamental self-conscious emotion that, in collectivist societies such as Iran, functions beyond an individual feeling and is recognized as a cultural value and a regulating factor of social behavior. Despite its theoretical and practical importance, there is a research gap in Iranian research literature on the "socialization process of shame in adolescent girls." Aims: The aim of the present study was to designing and explaining model of socialization of the emotion of shame for adolescent girls. Methods: This research was conducted using a sequential mixed exploratory approach, with the qualitative part using the Grounded theory method and the quantitative part (validation) using the structural equation modeling method. The study population of the qualitative part of the research included all adolescent girls aged 12 to 15 living in Kashan and their mothers in 2024, Using purposive sampling, the first adolescent and her mother were selected, and then the sampling process continued until the data reached saturation (15 people). In the qualitative section, data were collected using semi-structured interviews. The statistical population in the quantitative section included all adolescent girls aged 12 to 15 in Kashan, of whom 175 were selected using the convenience method. Data analysis in the qualitative section was conducted based on the version of Strauss & Corbin (2015) in three stages of open, axial, and selective coding using MAXQDA-2022 software. In the quantitative section, structural equation modeling and SmartPLS-3 software were used to validate the model extracted from the qualitative phase. Results: In the data analysis of this study, 83 open codes, 22 subcategories, and 6 main categories were identified, including "ssocio-cultural context," "family and close relationships," "institutional and educational settings," "iindividual and interpersonal patterns," "mechanisms of reproduction and confrontation with shame," and "psychosocial outcomes," and finally, a core category titled "Reconstruction of the emotional identity of adolescent girls within the context of shame socialization". To validate the model extracted from the qualitative phase, a questionnaire extracted from the qualitative phase was provided to 10 psychology experts, for which the CVR was 0.72 and the CVI was more than 0.80 for all items, both indicators confirming that the tool had desirable content validity. Also, the Goodness of Fit Index (GFI) for the extracted model in the qualitative section was calculated to be 0.293, which is evaluated at a desirable level. Conclusion: The final model revealed that shame, within the Iranian cultural context, is not merely an individual feeling but a socio-identity mechanism that can lead to either positive or negative reconstruction of adolescents’ emotional identity. Beyond its theoretical contribution, the model offers a practical framework for parents, educators, and cultural institutions to foster constructive shame socialization and promote resilience, self-efficacy, moral development, and mental health among adolescent girls.</div> شرم, اجتماعی کردن هیجان, دختران نوجوان shame, socialization of emotion, adolescent girls. 1 29 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-3203-1&slc_lang=fa&sid=1 Marzieh Jamali مرضیه جمالی marzieh.jamali81@gmail.com 100319475328460049913 100319475328460049913 No Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Azizollah Tajik Esmaeili عزیزاله تاجیک اسمعیلی tajikesmaeili@gmail.com 100319475328460049914 100319475328460049914 No Department of Counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran. گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Hadi Hashemi Razini هادی هاشمی رزینی Hadihashemi@khu.ac.ir 100319475328460049915 100319475328460049915 Yes Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Hamid Khanipour حمید خانی پور h.khanipour@khu.ac.ir 100319475328460049916 100319475328460049916 No Department of Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Kharazmi University, Tehran, Iran. گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.