Journal of Psychological Science

fa واکاوی تجربه زیسته زنان شاغل ایرانی در بی فرزندی اختیاری Exploring the Lived Experiences of Employed Iranian Women in Voluntary Childlessness تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: بی‌فرزندی اختیاری در میان زنان شاغل ایرانی به‌عنوان پدیده‌ای نوظهور، حاصل برهم‌کنش عوامل فردی، شغلی و ساختاری–فرهنگی است و با نحوه تجربه و بازتعریف نقش‌های جنسیتی و هویتی آنان پیوند دارد. این پدیده در بستر هنجارهای اجتماعی مسلط، معانی و پیامدهای ذهنی و اجتماعی متفاوتی برای زنان شاغل ایجاد می‌کند. با این حال، خلأ معناداری در واکاوی تجربه زیسته این زنان وجود دارد. هدف: این پژوهش با هدف بررسی تجربه زیسته زنان شاغل ایرانی در بی فرزندی ارادی انجام شد.  روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. جامعه پژوهش را زنان شاغل ایرانی تشکیل دادند که بی‌فرزندی اختیاری را به‌عنوان انتخابی آگاهانه تجربه کرده‌اند و نمونه‌ها به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با بهره‌گیری از نرم‌افزار NVivo، از طریق کدگذاری اولیه، استخراج تم‌های اصلی و تحلیل تفسیری داده‌ها مورد تحلیل قرار گرفتند. یافتهها: یافته‌های پژوهش نشان داد تصمیم به بی‌فرزندی ارادی در میان زنان شاغل ایرانی پدیده‌ای چندبعدی و فرایندی است که یا به‌صورت پایدار از سال‌های پیش از ازدواج وجود داشته یا در جریان زندگی، روابط زوجی و تجربه‌های بحرانی به‌تدریج شکل گرفته است. توافق زوجی نقش مهمی در تقویت این تصمیم داشته، در حالی که مخالفت همسر آن را به منبع تنش زناشویی تبدیل کرده است. زنان بی‌فرزند ارادی با فشارهای اجتماعی و خانوادگی گسترده مواجه بوده و از راهبردهای مقابله‌ای آگاهانه برای حفظ استقلال خود استفاده کرده‌اند. این تصمیم با تغییر در روابط اجتماعی، برنامه‌ریزی فعال برای سالمندی بدون تکیه بر فرزند و بازتعریف هویت زنانه فراتر از نقش مادری همراه بوده است. همچنین پیشگیری از انتقال رنج به نسل بعد و ارزیابی منطقی فشارهای اقتصادی و واقعیت‌های زندگی در انتخاب بی‌فرزندی نقش داشته‌اند. در نهایت، بی‌فرزندی برای بسیاری از زنان با احساس آزادی، رشد فردی و حرفه‌ای و افزایش رضایت رابطه زوجی همراه بوده است. نتیجه‌گیری: نتایج ارائه‌شده می‌تواند مبنایی برای تدوین سیاست‌های حمایتی و مداخلات مشاوره‌ای جهت کاهش اثرات منفی استیگما و فشارهای اجتماعی باشد. این پژوهش با ارائه مدل مفهومی جامع، راهکارهایی جهت بهبود فرآیندهای مشاوره فردی و خانواده در حوزه حمایت از انتخاب‌های زندگی زنان ارائه می‌دهد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Voluntary childlessness among employed Iranian women has emerged as a relatively new phenomenon resulting from the interaction of individual, occupational, and structural–cultural factors, and is closely linked to how women experience and redefine gender roles and personal identity. Within the context of dominant social norms, this phenomenon generates diverse subjective meanings and social consequences for employed women. Nevertheless, there remains a significant gap in the literature regarding an in-depth exploration of these women’s lived experiences. Aims: This study aimed to explore the lived experiences of employed Iranian women who have consciously chosen voluntary childlessness. Methods: This qualitative study adopted a phenomenological approach. The study population consisted of employed Iranian women who experienced voluntary childlessness as an informed and deliberate choice. Participants were selected through purposive sampling. Data were collected via in-depth semi-structured interviews and analyzed using NVivo software through initial coding, extraction of main themes, and interpretive data analysis. Results: The findings indicated that voluntary childlessness among employed Iranian women is a multidimensional and process-oriented phenomenon that either represents a stable decision formed prior to marriage or emerges gradually through life experiences, marital relationships, and critical events. Spousal agreement played a key role in reinforcing this decision, whereas spousal opposition transformed childlessness into a source of marital tension. Voluntarily childless women experienced substantial social and familial pressures and employed conscious coping strategies to maintain autonomy and psychological well-being. This decision was also associated with changes in social relationships, proactive planning for aging without reliance on children, and a redefinition of feminine identity beyond motherhood. Additionally, preventing the intergenerational transmission of psychological or biological suffering and rational evaluations of economic pressures and life realities contributed to the decision to remain childfree. Ultimately, for many women, voluntary childlessness was accompanied by feelings of freedom, personal and professional growth, and increased marital satisfaction. Conclusion: The findings provide a foundation for the development of supportive policies and counseling interventions aimed at reducing the negative effects of stigma and social pressure. By proposing a comprehensive conceptual framework, this study offers practical implications for improving individual and family counseling processes in support of women’s diverse life choices.</div> بی فرزندی ارادی, تجربه زیسته, زنان. Voluntary childlessness, lived experience, women. 1 15 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-3167-1&slc_lang=fa&sid=1 marziyeh sadat rouholamini مرضیه سادات روح الامینی rouholamini.m@gmail.com 2980082031 100319475328460050685 No Department of Counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Kharazmi, Karaj, Iran. گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران. Abdolrahim Kasaei Esfahani عبدالرحیم کسایی اصفهانی rkasaee82@khu.ac.ir 1280382198 100319475328460050686 Yes Department of Counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Kharazmi, Karaj, Iran. گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران. Saba ahmadi صبا احمدی Saba. ahmadi@khu.ac.ir 0383770361 100319475328460050687 No Department of Counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Kharazmi, Karaj, Iran. گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.