fa تدوین الگوی ساختاری عملکرد شناختی خلبانان بر اساس منابع استرس و آگاهی موقعیتی: نقش میانجی‌گر خستگی ذهنی و عوامل پروازی تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:Tahoma;"><strong><span style="font-size:10.0pt;">زمینه:</span></strong> <span style="font-size:10.0pt;">عملکرد شناختی خلبان سازه مهمی است که نقش حیاتی در پیشگیری از سوانح هوایی ایفا می &shy;کند. تاکنون پژوهش &shy;های مختلفی به شناسایی عوامل اثرگذار بر عملکرد شناختی خلبان پرداخته&shy;اند؛ اما در زمینه تعامل این عوامل و توالی زمانی آنها شکاف تحقیقاتی وجود دارد. </span><strong><span style="font-size:10.0pt;">هدف: </span></strong><span style="font-size:10.0pt;">هدف این پژوهش تدوین الگوی ساختاری پیش‌بینی عملکرد شناختی خلبانان خطوط هوایی ایران بر اساس منابع استرس و آگاهی از موقعیت با توجه به نقش میانجی‌گری خستگی ذهنی و عوامل پروازی بود. </span><strong><span style="font-size:10.0pt;">روش: </span></strong><span style="font-size:10.0pt;">روش این پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری کلیه خلبانان غیرنظامی مرد شاغل در شرکت‌های هواپیمایی ایران در سال 1398 که با استفاده از شیوه نمونه‌گیری در دسترس 310 نفر به‌عنوان نمونه در مطالعه شرکت کردند. داده‌های پژوهش از طریق پرسشنامه استرس شغلی (اسپیو و اسپوکان، 1998) پرسشنامه سنجش چندبعدی خستگی (اسمتس، 1996)، مقیاس رتبه‌بندی آگاهی از موقعیت (تایلور، 1990) و ارزیابی عملکردی در محیط شبیه‌سازی پرواز جمع‌آوری و با استفاده از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری و آزمون بوت استرپ در نرم&shy; افزار </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">Amos-21</span></span> <span style="font-size:10.0pt;">تحلیل شد. <strong>یافته&shy; ها: </strong>نتایج نشان داد که مدل فرضی پژوهش با انجام برخی اصلاحات از برازش مناسبی برخوردار است. شاخص‌های برازش مدل نهایی شامل </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">TLI</span></span><span style="font-size:9.0pt;">=</span><span style="font-size:10.0pt;"> 0/91، </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">CFI</span></span><span style="font-size:9.0pt;">=</span><span style="font-size:10.0pt;"> 0/93، </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">IFI</span></span><span style="font-size:9.0pt;">=</span><span style="font-size:10.0pt;"> 0/93، </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">GFI</span></span><span style="font-size:9.0pt;">=</span><span style="font-size:10.0pt;"> 0/93، </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">SRMR</span></span><span style="font-size:9.0pt;">=</span><span style="font-size:10.0pt;"> 0/056، </span><span dir="LTR"><span style="font-size:9.0pt;">RMSEA</span></span><span style="font-size:9.0pt;">=</span><span style="font-size:10.0pt;"> 0/055 بود. همچنین نتایج نشان داد که استرس شغلی با واسطه &shy;گری خستگی ذهنی بر عملکرد شناختی اثر دارد. آگاهی از موقعیت نیز با واسطه &shy;گری خستگی ذهنی و عوامل پروازی بر عملکرد شناختی اثر می &shy;گذارد.</span> <strong><span style="font-size:10.0pt;">نتیجه &shy;گیری:</span></strong> <span style="font-size:10.0pt;">بر اساس یافته‌های این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت، خلبانانی که استرس شغلی و خستگی ذهنی کمتر، آگاهی از موقعیت بیشتر و سطح بالایی از عوامل پروازی را دارا باشند می‌توانند عملکرد شناختی بهتری را تجربه کنند.</span><span dir="LTR"></span><br> &nbsp;</span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background:</strong> The pilot&#39;s performance cognitive is an important construct that plays a vital role in preventing aviation incidents. Various studies have identified factors affecting pilot cognitive performance, but there is a research gap regarding interaction of these factors and their sequence.<strong> Aims:</strong> The aim of present study was to develop a structural model for predicting cognitive performance of Iranian airline pilots based on the sources of stress and situation awareness considering the mediating role of mental fatigue and flight factors. <strong>Method:</strong> The method of present study was descriptive-correlational. The statistical population of study included all male civilian pilots working in Iranian airlines in 2019. Using a convenience sampling method, 310 people participated in the study as the sample. Research data were collected through Occupational Stress Inventory (Osipow & Spokane, 1998), Multidimensional Fatigue Inventory (Smets, 1996), Situation Awareness Rating Technique (Taylor, 1990) and performance evaluation in flight simulation environment and analyzed using structural equation modeling method and bootstrap test in Amos-21 software. <strong>Results:</strong> The results showed that the hypothetical research model with some modifications had a good fit. The fit indices of the final model included TLI= 0.91, CFI= 0.93, IFI= 0.93, GFI= 0.93, SRMR= 0.056, RMSEA= 0.055. The results also showed that occupational stress affects cognitive performance through mediating role of mental fatigue. Situation awareness also affected cognitive performance by mediating role of mental fatigue and flight factors. <strong>Conclusions:</strong> Based on the results, it can be concluded that pilots who have less occupational stress and mental fatigue, more situation awareness of and a high level of flight factors show better cognitive performance.</div> عملکرد شناختی, منابع استرس, آگاهی از موقعیت, خستگی ذهنی, عوامل پروازی, خلبانان خطوط هوایی. Cognitive performance, sources of stress, situational awareness, mental fatigue, flight factors, airlines pilots. 889 899 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-1154-1&slc_lang=fa&sid=1 Kourosh Soleimani کوروش سلیمانی kordoraj@gmail.com 2390926177 100319475328460013578 No Department of Psychology, Kish International Branch, Islamic Azad University, Kish Island, Iran. گروه روان‌شناسی، واحد بین‌الملل کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، جزیره کیش، ایران. Faramarz Sohrabi فرامرز سهرابی Sohrabi@atu.ac.ir 1638048290 100319475328460013579 Yes Department of Clinical Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. گروه روان‌شناسی بالینی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران Mehdi Kalantari مهدی کلانتری Kalantari@riau.ac.ir 2060896397 100319475328460013580 No Department of Educational Sciences, Faculty of Education Sciences and Counseling, Roudehen Branch, Islamic Azad University, Roudehen, Iran. گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و مشاوره واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران