Journal of Psychological Science

fa بررسی اثربخشی برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده Examining the Effectiveness of the “Effective Caregiver” Educational Program on the Improvement of Psychological Well-Being and Individual and Social Adjustment among Adolescents Residing in Residential Care Centers تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده به دلیل شرایط خاص خود اغلب با چالش‌های قابل توجهی در زمینه بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی مواجه هستند. با وجود اهمیت حیاتی حمایت مؤثر از این گروه آسیب‌پذیر، پژوهش‌های اندکی به طور اختصاصی به بررسی اثربخشی برنامه‌های آموزشی هدفمند برای مراقبان این مراکز پرداخته‌اند. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده انجام شد. روش: این مطالعه به صورت شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی نوجوانان پسر مقیم مراکز شبه‌خانواده سازمان بهزیستی در استان آذربایجان شرقی در سال 1402 بودند که 30  نوجوان به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده از میان این جامعه آماری انتخاب شدند. سپس، این30  نوجوان با استفاده از روش تصادفی (قرعه کشی) به دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش در برنامه آموزشی 10 جلسه‌ای «مراقب مؤثر» شرکت کردند. این برنامه آموزشی بر اساس مبانی نظری دلبستگی، حمایت اجتماعی و یادگیری اجتماعی، و با توجه به ویژگی‌های رشدی نوجوانی و چالش‌های خاص نوجوانان مقیم مراکز طراحی شده بود. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس بهزیستی روان‌شناختی (ریف، 1989) و پرسشنامه شخصیتی کالیفرنیا (کلارک و همکاران، 1939) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرم‌افزار آماری SPSS-26 تحلیل شدند. سطح معنی‌داری آماری 0/05 > P در نظر گرفته شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد که برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» اثر معناداری بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه داشته است (P<0.05). به طور خاص، تحلیل‌ها نشان داد که بهزیستی روان‌شناختی نوجوانان گروه آزمایش (در تمام ابعاد مورد سنجش) به طور معناداری نسبت به گروه گواه بهبود یافته است. بیشترین اندازه اثر در ابعاد بهزیستی روان‌شناختی مربوط به روابط مثبت با دیگران (اندازه اثر = 0.535) مشاهده شد. همچنین، سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان گروه آزمایش نیز به طور معناداری افزایش یافته بود، و بیشترین اندازه اثر در مؤلفه سازگاری اجتماعی (اندازه اثر = 0.620) گزارش شد. نتیجه‌گیری: با توجه به اثربخشی معنادار برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» می‌توان نتیجه گرفت که سرمایه‌گذاری بر آموزش و توانمندسازی مراقبان این مراکز، یک راهکار عملی و مؤثر برای ارتقای سلامت روان و سازگاری نوجوانان این مراکز است. لذا، پیشنهاد می‌شود مسئولین و سیاست‌گذاران سازمان بهزیستی، اجرای برنامه‌های آموزشی مشابه «مراقب مؤثر» را به عنوان بخشی از راهبردهای حمایتی خود برای بهبود وضعیت نوجوانان تحت پوشش در مراکز شبه‌خانواده مد نظر قرار دهند.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Adolescents residing in residential care centers often face significant challenges regarding psychological well-being and individual and social adjustment due to their unique circumstances. Despite the vital importance of providing effective support to this vulnerable group, few studies have specifically investigated the effectiveness of targeted educational programs for caregivers in these centers. Aims: The present study aimed to examine the effectiveness of the “Effective Caregiver” educational program on improving psychological well-being and individual and social adjustment among adolescents living in residential care centers. Methods: This research was conducted using a quasi-experimental design with pre-test and post-test and a control group. The statistical population included all adolescents residing in residential care centers under the supervision of the Welfare Organization in East Azerbaijan Province. From this population, 30 adolescents were selected through simple random sampling. These 30 participants were then randomly assigned (by lottery) to experimental (n=15) and control (n=15) groups. The experimental group participated in a 10-session “Effective Caregiver” educational program. This program was designed based on attachment theory, social support, and social learning theory, and tailored to the developmental characteristics of adolescence as well as the specific challenges faced by adolescents in residential care centers. Research instruments included the Psychological Well-Being Scale (Ryff, 1989) and the California Personality Inventory (CPI; Clark et al., 1939). Data were analyzed using multivariate analysis of covariance in SPSS-26. The level of statistical significance was set at P < 0.05. Results: The findings indicated that the “Effective Caregiver” educational program had a significant effect on improving psychological well-being and individual and social adjustment among adolescents in the experimental group compared to the control group (P < 0.05). Specifically, the analyses showed that the psychological well-being of adolescents in the experimental group (across all measured dimensions) improved significantly compared to the control group. The largest effect size in the dimensions of psychological well-being was observed in “positive relations with others” (effect size = 0.535). Furthermore, individual and social adjustment also increased significantly in the experimental group, with the largest effect size reported in the social adjustment component (effect size = 0.620). Conclusion: Given the significant effectiveness of the “Effective Caregiver” educational program, it can be concluded that investing in the training and empowerment of caregivers in these centers is a practical and effective strategy for enhancing the mental health and adjustment of adolescents in residential care. Therefore, it is recommended that the authorities and policymakers of the Welfare Organization consider implementing similar educational programs as part of their supportive strategies to improve the situation of adolescents under the care of residential centers.</div> مراکز شبه‌خانواده, بهزیستی روان‌شناختی, سازگاری فردی و اجتماعی, برنامه آموزشی مراقب مؤثر Effective Caregiver Training Program, Psychological Well-being, Individual and Social Adjustment, Foster Homes, Welfare Organization. 1 14 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-2987-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohamad ali Rahimi mobaraki محمدعلی رحیمی مبارکی Rahimi.mohammadali@hotmail.com 2970955784 100319475328460047659 No Department of Counseling, Faculty of Education and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Hoseyn Gamari حسین قمری کیوی H_ghamarigivi@uma.ac.ir 2970955884 100319475328460047660 Yes Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Ali RezaiiSharif علی رضایی شریف rezaeisharif@uma.ac.ir 5198416959 100319475328460047661 No Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Esmail Sadri Damivchi اسماعیل صدری دمیرچی e.sadri@uma.ac.ir 2930434521 100319475328460047662 No Department of Counseling, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.