Journal of Psychological Science

fa فعالیت ورزشی و گرایش به رفتارهای پرخطر با توجه به گستره تحول در نوجوانی Physical Activity and the Tendency Toward High-Risk Behaviors in the Developmental Period of Adolescence تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: گرایش به رفتارهای پرخطر از چالش‌های مهم دوره نوجوانی است و فعالیت ورزشی می‌تواند نقش مهمی در کاهش آن داشته باشد. بااین‌حال، بیشتر پژوهش‌ها تفاوت‌های سنی در مراحل مختلف نوجوانی را نادیده گرفته‌اند؛ ازاین‌رو، بررسی این رابطه به‌صورت تفکیک‌شده در دوره‌های مختلف نوجوانی ضروری است. هدف: هدف از انجام این پژوهش، بررسی رابطه فعالیت ورزشی با رفتارهای پرخطر در گستره تحول نوجوانی بود. روش: این پژوهش به‌صورت مقطعی و با طرح علی-مقایسه‌ای انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۳۲۵ نفر از دانش‌آموزان پسر مقطع متوسطه اول و دوم شهرستان سیاهکل در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ با دامنه سنی 12 تا ۱۸ سال بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای دومرحله‌ای، ۴۳۵ نفر از دانش‌آموزان (در هر یک از مراحل نوجوانی: اوایل، میانه و اواخر، ۱۴۵ نفر) به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه فعالیت بدنی نوجوانان (کووالسکی و همکاران، ۱۹۹۷) و مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی (زاده‌محمدی و همکاران، 1390) بود. داده‌ها با استفاده از همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیری و آزمون Z فیشر در نرم‌افزار SPSSv26  تحلیل شد. یافته ها: نتایج نشان داد در اوایل نوجوانی، فعالیت ورزشی تنها با گرایش به سیگار و مواد مخدر رابطه منفی معنادار داشت (05/0 > p). در اواسط نوجوانی، این فعالیت با گرایش به سیگار (01/0 > p)، الکل (05/0 > p)، مواد مخدر (01/0 > p) و رفتار جنسی (05/0 > p) رابطه منفی معناداری نشان داد. در اواخر نوجوانی، فعالیت ورزشی با همه رفتارهای پرخطر، از جمله خشونت، رابطه منفی معناداری داشت (05/0 > p). همچنین مقایسه ضرایب Z فیشر نشان داد که شدت این رابطه در اواخر نوجوانی نسبت به مراحل قبل، در رفتارهایی مانند مصرف الکل (67/2 = z)، رابطۀ جنسی (07/2 = z) و خشونت (12/2 = z) به‌طور معناداری بیشتر بود (96/1 ≤ z). نتیجه‌گیری: فعالیت ورزشی می‌تواند نقش بازدارنده مؤثری در کاهش رفتارهای پرخطر نوجوانان داشته باشد، به‌ویژه در اواخر نوجوانی که این تأثیر پررنگ‌تر است. بر این اساس، توصیه می‌شود برنامه‌های پیشگیرانه و مداخلات آموزشی با تأکید بیشتر بر فعالیت‌های ورزشی در این دوره طراحی و اجرا شوند.</div> <div style="text-align: justify;">Background: The tendency toward high-risk behaviors is one of the major challenges during adolescence, and physical activity can play an important role in reducing such behaviors. However, most studies have overlooked age-related differences across the stages of adolescence. Therefore, it is essential to examine this relationship separately during different phases of adolescent development. Aims: This study aimed to investigate the relationship between physical activity and high-risk behaviors in the developmental period of adolescence. Methods: This causal-comparative cross-sectional study was conducted during the 2024–2025 academic year on 1,325 male secondary school students (middle and high school) aged 12 to 18 in Siahkal County. Using a two-stage cluster sampling method, 435 students were selected, with 145 participants in each developmental stage of adolescence (early, middle, and late). Research instruments included the Adolescent Physical Activity Questionnaire (Kowalski et al., 1997) and the Iranian Adolescent Risk-Taking Scale (Zadehmohammadi et al., 2011). Data were analyzed using Pearson correlation, multiple regression, and Fisher’s Z-test in SPSS v26. Results: In early adolescence, physical activity was significantly and negatively associated only with tendencies toward smoking and drug use (p < 0.05). In middle adolescence, physical activity showed significant negative associations with smoking (p < 0.01), alcohol use (p < 0.05), drug use (p < 0.01), and sexual behavior (p < 0.05). In late adolescence, physical activity had significant negative relationships with all high-risk behaviors, including violence (p < 0.05). The comparison of Fisher’s Z coefficients also showed that the strength of this relationship in late adolescence, compared to earlier stages, was significantly greater in behaviors such as alcohol use (z = 2.67), sexual behavior (z = 2.07), and violence (z = 2.12), as all values were significant (z ≥ 1.96). Conclusion: Physical activity can play an effective protective role in reducing high-risk behaviors among adolescents, especially during late adolescence when this effect is more pronounced. Accordingly, it is recommended that preventive programs and educational interventions be designed and implemented with a greater emphasis on physical activity during this developmental stage</div> نوجوانی, گستره تحول, فعالیت ورزشی, رفتارهای پرخطر. adolescence, developmental period, physical activity, high-risk behaviors. 1 18 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-3041-1&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Afrazeh علیرضا افرازه Alireza.Afrazeh@ut.ac.ir 2710336359 100319475328460050837 No Department of Motor Behavior and Sport Psychology, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه رفتار حرکتی و روان شناسی ورزشی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Fatemeh Khoeini فاطمه خوئینی fatemehkhoeini@iau.ac.ir 100319475328460050838 100319475328460050838 No Department of Psychology, Fi.C., Islamic Azad University, Firoozkooh, Iran. گروه روانشناسی، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران Shahin Imani Khoshkhoo شاهین ایمانی خوشخو shahinimani@webmail.guilan.ac.ir 2710336545 100319475328460050839 Yes Department of Psychology, University of Gilan, Rasht, Iran. گروه روانشناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. Jalal Bolouki جلال بلوکی jalal.bolouki@webmail.guilan.ac.ir 2581261943 100319475328460050840 No Department of Counseling, University of Gilan, Rasht, Iran. گروه مشاوره، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.