Journal of Psychological Science

fa اثربخشی درمان فراتشخیصی یکپارچه بر آمادگی به اعتیاد و انعطاف‌پذیری ‌شناختی در دختران نوجوان دارای والد سوءمصرف‌کننده مواد مخدر The Effectiveness of Unified Transdiagnostic Treatment on Addiction Readiness and Cognitive Flexibility in Female Adolescent with Drug-Abusing Parents تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه: انعطاف‌پذیری شناختی می‌تواند به‌عنوان یک عامل محافظت‌کننده در برابر آمادگی به اعتیاد و آسیب‌های ناشی از سوءمصرف مواد مخدر والدین در دختران نوجوان عمل کند؛ بنابراین، شناسایی مداخلات مؤثر برای کاهش آسیب‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. پژوهش‌های اندکی به بررسی اثربخشی درمان فراتشخیصی در این رابطه پرداخته‌اند. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان فراتشخیصی یکپارچه بر آمادگی به اعتیاد و انعطاف‌پذیری شناختی در دختران نوجوان دارای والد سوءمصرف کننده مواد مخدر انجام شد. روش: این پژوهش آزمایشی با طرح پیش‌آزمون_پس‌آزمون با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری شامل  تمامی دختران ۱۳ تا ۱۷ ساله دارای والد سوءمصرف کننده مواد مخدر در شهر مشهد (۱۴۰۲) بود. از میان آنان ۳۰ نفر به روش هدفمند انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هرکدام ۱۵ نفر) گمارده شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه آمادگی به اعتیاد ایرانی (زرگر، 1385) و پرسشنامه انعطاف‌پذیری شناختی (دنیس و وندروال ، 2010) بود. گروه آزمایش طی 16 جلسه ۹۰ دقیقه‌ای هفتگی درمان فراتشخیصی یکپارچه را دریافت کرد و داده‌ها با آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری با استفاده از SPSS-21  تحلیل شد. یافته ها: نتایج نشان داد پس از کنترل پیش‌آزمون، بین دو گروه در متغیرهای وابسته تفاوت معناداری وجود داشت. درمان فراتشخیصی یکپارچه منجر به کاهش معنادار آمادگی فعال (05/0>p، 50/22=F) ، آمادگی منفعل (05/0>p، 71/4=F)  و  آمادگی به اعتیاد (05/0>p، 83/58=F) و افزایش معنادار پردازش حل مسئله (05/0>p، 17/34=F)، ادراک کنترل‌پذیری (05/0>p، 81/25=F)  و انعطاف‌پذیری شناختی (05/0>p، 53/68=F) در گروه آزمایش شد. نتیجه‌گیری: درمان فراتشخیصی یکپارچه با تمرکز بر فرآیندهای مشترک روان‌شناختی، می‌تواند به‌طور مؤثر آمادگی به اعتیاد را کاهش داده و انعطاف‌پذیری شناختی را در نوجوانان تقویت کند؛ بنابراین، این رویکرد می‌تواند به‌عنوان یک مداخله کاربردی در پیشگیری از اعتیاد نوجوانان در معرض خطر مورد استفاده قرار گیرد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Cognitive flexibility may serve as a protective factor against addiction readiness and the harms resulting from parental substance use among adolescent girls; therefore, identifying effective interventions to reduce these harms is of particular importance. Few studies have examined the efficacy of transdiagnostic treatment in this context. Aims: The present study aimed to investigate the effectiveness of Unified transdiagnostic treatment on addiction readiness and cognitive flexibility in female adolescent with drug-abusing parents. Method: This experimental study was conducted with a pretest-posttest design with a control group. The statistical population included all girls aged 13 to 17 with drug-abusing parents in Mashhad (2023). Thirty participants were purposefully selected and randomly assigned to two groups: experimental (15 participants) and control (15 participants).The research instruments included the Iranian Addiction Potential Scale (Zargar, 2006) and the Cognitive Flexibility Inventory (Dennis and Vander Wal, 2010). The experimental group received the Unified Protocol intervention in 16 weekly 90-minute sessions. The data were analyzed using Multivariate Analysis of Covariance (MANCOVA) with SPSS-21. Results: The findings indicated that after controlling for pretest scores, there was a significant difference between the two groups on the dependent variables. Unified transdiagnostic treatment significantly reduced Active readiness (F(1, 26) = 22.50, p = 0.001), Passive readiness (F(1, 26) = 4.71, p = 0.001), addiction readiness (F(1, 26) = 58.83, p = 0.001) and significantly increased Problem-solving processing (F(1, 26) = 34.17, p = 0.001), Perception of controllability (F(1, 26) = 25.81, p = 0.001) and cognitive flexibility (F(1, 26) = 68.53, p = 0.001) in the experimental group. Conclusion: Unified transdiagnostic treatment, by focusing on common psychological processes, can effectively reduce addiction readiness and enhance cognitive flexibility in adolescents; therefore, this approach can be used as an applied intervention in preventing addiction in at-risk adolescents.</div> آمادگی به اعتیاد, انعطاف‌پذیری شناختی, درمان فراتشخیصی یکپارچه, نوجوان, سوءمصرف مواد مخدر, والد مصرف‌کننده مواد مخدر. addiction readiness, cognitive flexibility, unified transdiagnostic treatment, adolescent, drug abuse, drug-using parent. 1 18 http://psychologicalscience.ir/browse.php?a_code=A-10-3242-1&slc_lang=fa&sid=1 Sepideh Ghazizadeh سپیده قاضی زاده s.ghazizadeh@uma.ac.ir 100319475328460052430 https://orcid.org/0000-0002-2754-0125 No Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Niloofar Mikaeili نیلوفر میکائیلی Nmikaeili@uma.ac.ir 100319475328460052431 https://orcid.org/0000-0001-5510-5983 Yes Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. Seifollah Aghajani سیف الله آقاجانی Sf_aghajani@yahoo.com 100319475328460052432 https://orcid.org/0000-0001-9848-9016 No Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Mohammad Narimani محمد نریمانی narimani@uma.ac.ir 100319475328460052433 https://orcid.org/0000-0002-9710-4046 No Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Ali Mashhadi علی مشهدی mashhadi@um.ac.ir 100319475328460052434 https://orcid.org/0000-0002-6212-1372 No Department of Psychology, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Ferdowsi Universityof Mashhad, Mashhad, Iran. گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.