مقایسۀ‌ اثربخشی آموزش مثبت‌نگری و شناخت ‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر خودکارآمدی و اضطراب تدریس دانشجو- معلمان آموزش فیزیک

حاجی زاده اناری, محسن; میری, میرنادر; حاجی زاده اناری, حسن

doi:10.61186/jps.24.152.81

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 152 - ( پاییز 1404(آبان)، 1404 ) جلد 24 شماره 152 صفحات 100-81 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.24.152.81

Mendeley

Zotero

RefWorks

hajizadehanari M, miri M. (2025). Comparing of the Effectiveness of Positive Training and Mindfulness-Based Cognitive Therapy on Teaching Self-Efficacy and Anxiety of Physics Student-Teachers. Journal of Psychological Science. 24(152), 81-100. doi:10.61186/jps.24.152.81
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2674-fa.html

حاجی زاده اناری محسن، میری میرنادر، حاجی زاده اناری حسن.(1404). مقایسۀ‌ اثربخشی آموزش مثبت‌نگری و شناخت ‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر خودکارآمدی و اضطراب تدریس دانشجو- معلمان آموزش فیزیک مجله علوم روانشناختی 24 (152) :100-81 10.61186/jps.24.152.81

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2674-fa.html

مقایسۀ‌ اثربخشی آموزش مثبت‌نگری و شناخت ‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر خودکارآمدی و اضطراب تدریس دانشجو- معلمان آموزش فیزیک

محسن حاجی زاده اناری^*

، میرنادر میری

، حسن حاجی زاده اناری

استادیار، گروه روانشناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. ، hajizadehanari@cfu.ac.ir

چکیده: (1023 مشاهده)

زمینه: نومعلمان در آغاز فعالیت‌های حرفه خود با چالش‌هایی مانند اضطراب و احساس ناکارآمدی مواجه‌اند که می‌تواند بر کیفیت آموزش و خودکارآمدی تدریس آنان تأثیر منفی بگذارد. این مشکلات روان‌شناختی ممکن است در درازمدت بر رشد حرفه‌ای و پیشرفت آن‌ها نیز اثرات منفی داشته باشد. با وجود پژوهش‌های فراوان در زمینه خودکارآمدی و اضطراب در محیط‌های آموزشی، مقایسه اثربخشی آموزش‌های مبتنی بر مثبت‌نگری و ذهن‌آگاهی هنوز به‌طور جامع مورد بررسی قرار نگرفته است..
هدف: این مطالعه به تحلیل مقایسه‌ای اثربخشی این دو مداخله روان‌شناختی بر کاهش اضطراب تدریس و ارتقای خودکارآمدی تدریس دانشجو ـ معلمان پرداخته است و نتایج آن می‌تواند راه‌گشای رویکردهای نوین در آموزش و پرورش، به‌ویژه برای پیشگیری از مشکلات روان‌شناختی در مراحل ابتدایی حرفه تدریس باشد.
روش: روش پژوهش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری دو ماهه بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی دانشجو ـ معلمان آموزش فیزیک مرکز آموزش عالی شهید بهشتی تهران در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از این تعداد، 45 نفر با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شده و به صورت تصادفی در سه گروه (دو گروه آزمایشی وگروه گواه، هر گروه 15 نفر) قرارگرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسش‌نامه‌ خودکارآمدی تدریس معلم (اسچانن- موران وهمکاران، 2001) و مقیاس اضطراب تدریس (هارت، 1987) بود. گروه‌های آزمایشی اول و دوم در طول 8 جلسه به مدت 90 دقیقه هر هفته یکبار به ترتیب تحت آموزش مثبت ‌نگری و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی قرار گرفتند. گروه گواه هیچ گونه مداخله‌ای دریافت نکردند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار 24 SPSS- و روش‌های آماری تحلیل کوواریانس، تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج نشان داد که هر دو مداخله، یعنی آموزش مثبت‌نگری و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، به ‌طور معناداری باعث افزایش خودکارآمدی تدریس و کاهش اضطراب تدریس در دانشجو-معلمان فیزیک شدند (05/0P<). با این حال، در مقایسه بین دو مداخله، آموزش مثبت‌نگری در افزایش خودکارآمدی تدریس مؤثرتر بود، در حالی که شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در کاهش اضطراب تدریس اثربخشی بیشتری داشت.
نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش بر اهمیت مداخلات مبتنی بر مثبت‌نگری و ذهن‌آگاهی در بهبود خودکارآمدی تدریس و کاهش اضطراب تدریس در دانشجو - معلمان تأکید دارد. به‌ویژه، آموزش مثبت‌نگری به ‌طور معناداری خودکارآمدی تدریس را افزایش داده و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی به‌طور ویژه در کاهش اضطراب تدریس مؤثر بود. این نتایج اهمیت به‌کارگیری این رویکردها در برنامه‌های آموزشی معلمان و دانشجویان دانشگاه فرهنگیان را مورد تأکید قرار داد.

واژه‌های کلیدی: آموزش مثبت‌نگری، شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی، خودکارآمدی، اضطراب تدریس، دانشجو-معلمان

متن کامل [PDF 1260 kb] (406 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/8/11 | پذیرش: 1403/10/15 | انتشار: 1404/8/15

فهرست منابع

1. احمدی، زهرا؛ میرزائیان، بهرام و مداح، محمدتقی (1395). اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر نگرانی و اجتناب شناختی در دانشجویان اضطرابی، ایده‌های نوین روانشناسی، 1 (1)، 1-10. http://jnip.ir/article-1-45-fa.html

2. الله‌دینی، مهناز؛ ثناگوی، غلامرضا و شیرازی، محمود (1401). اثربخشی آموزش توانش‌های مبتنی بر روانشناسی مثبت‌نگر بر خودکارآمدی و ذهن‌آگاهی در ورزش بیماران روانی مزمن، مجله علوم روانشناختی، 21 (110)، 401-417. https://doi.org/10.52547/JPS.21.110.401

3. الله‌دینی، مهناز؛ مولایی، پرنیان و مولایی، نزارعلی (1400). اثربخشی روانشناسی مثبت‌نگر بر ارتقا خودکارآمدی و تنظیم هیجان میان فردی در بیماران روانی مزمن، ایده‌های نون روانشناسی، 9 (13)، 1-13. http://jnip.ir/article-1-542-fa.html

4. باغانی، مریم و دهقانی نیشابوری، محسن (1391). تاثیر اضطراب معلمان بر کیفیت تدریس. دوماهنامه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، ۵ (۱)، ۹-13.http://edcbmj.ir/article-1-180-fa.html

5. توکلی، امید و ابراهیمی، صدیقه (1399). اثربخشی درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر انگیزش تحصیلی، خودکارآمدی و تعلل‌ورزی تحصیلی دانش آموزان ، پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش، 3 (28)، 27-41. https://civilica.com/doc/1500992

6. جناآبادی، حسین و سالارپور، مسعود (1400). اثربخشی آموزش مثبت اندیشی بر خودپنداره تحصیلی و اضطراب امتحان دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوره دوم شهر زاهدان، مطالعات روانشناسی تربیتی، 18 (41)، 89-117. https://doi.org/10.22111/JEPS.2021.6006

7. حسینی اردکانی، اشرف (1399). اثربخشی روانشناسی مثبت‌نگر بر انگیزش پیشرفت و خودکارآمدی دانشجویان ساکن خوابگاه، ایده‌های نوین روانشناسی، 4 (8)، 1-12.http://jnip.ir/article-1-266-fa.html

8. حسینی‌ماشلی، سحر؛ آزادیکتا، مهرناز و درتاج، فریبرز (1401). اثربخشی آموزش توانش‌های مثبت‌اندیشی و خودنظم‌جویی هیجانی بر میزان خلاقیت، کاهش اضطراب امتحان و پیشرفت تحصیلی در دانش‌آموزان سال دوم دبیرستان متوسطه شهر تهران، تعالی مشاوره و روان درمانی،12 (48)، 1-13.https://journals.iau.ir/article_699316

9. خدایاری‌فرد، محمد؛ زندی، سعید؛ حاج‌حسینی، منصوره و غباری بناب، باقر (1395). اثربخشی آموزشی مبتنی بر مثبت‌اندیشی بر فرایند خانواده و بهزیستی ذهنی زنان سرپرست خانوار، خانواده‌پژوهی، 48، 612-593. https://jfr.sbu.ac.ir/article_97448.html

10. داودی، الهام؛ شریفی، طیبه و احمدی، رضا (1403). مقایسه اثربخشی آموزش گروهی مهارتهای مثبت اندیشی و مدیریت استرس مبتنی بر رویکرد شناختی-رفتاری بر تاب آوری و اشتیاق تحصیلی دانش آموزان دختر دارای اضطراب امتحان، رویش روان‌شناسی، 13(4)، 165-174. http://frooyesh.ir/article-1-5078-fa.html

11. دلاور، علی (1403). روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی. تهران: انتشارات: ویرایش.

12. شریفی، پرویز و قاسم‌پور، فاطمه (1402). اثربخشی آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر شناخت درمانی بر مقابله با نشخوار فکری و اضطراب امتحان، روانشناسی تربیتی، 19 (69)، 164-194. https://jep.atu.ac.ir/article_17332.html

13. عباسی، محمد؛ داودی، حسین؛ حیدری، حسن و پیرانی، ذبیح (1398). اثربخشی آموزش روانشناسی مثبت نگر و خوددلسوزی شناختی بر خودکارآمدی، فرسودگی و خودتنظیمی تحصیلی دانشجویان، دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 60 (6)، 1649-1660. https://mjms.mums.ac.ir/article_14260.html

14. فدایی، زهرا؛ استکی، مهناز؛ قنبری، افسانه و کوچک، رویا (1398). مقایسه اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی و آموزش بازسازی شناختی بر خودکارآمدی اجتماعی و عاطفی دانش آموزان با مشکلات یادگیری، روانشناس افراد استثنائی، 9 (35)، 169-192. ttps://doi.org/10.22054/jpe.2020.43596.2008

15. کریمی، علی؛ احدی، حسن و اسدزاده، حسن (1399). اثربخشی آموزش مهارتهای مثبت اندیشی بر کاهش اضطراب دانشجویان دختر دانشگاه آزاد واحد سبزوار، پژوهشنامه تربیتی، 15(64)، 123-101.https://journals.iau.ir/article_675888.html

16. مشهدی، ریحانه؛ عرب، علی و جناآبادی، حسین (1401). مقایسه اثربخشی آموزش مثبت‌نگری و شناخت‌درمانگری مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر بلوغ عاطفی، پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، 12 (1)، 17-42. https://doi.org/10.22108/CBS.2022.131777.1605

17. مهزیار، سیمین؛ دهقانی، سمیه؛ خوشبخت، زهرا؛ علی‌زاده، فاطمه و کلبادی‌نژاد، فاطمه (1402). مهارت‌های تدریس معلم. نشر ارسطو.

18. نصرآبادی، کرامت‌الله؛ صرامی، غلامرضا و کدیور، پروین (1399). نقش واسطه‌گری خودکارآمدی در ارتباط بین سبک‌های دلبستگی و سبک‌های اسنادی با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 16(57)، 97-118. https://doi.org/10.22054/jep.2021.35224.2376

19. Abbasi, M, Davoodi, H, Heidari, H & Pirani, Z, (2019), The effectiveness of positive psychology and cognitive self-compassion training on students' self-efficacy, burnout and academic self-regulation, Faculty of Medicine, Mashhad University of Medical Sciences. 60(6), 1649-1660. [Persian] https://doi.org/10.22038/MJMS.2019.14260

20. Abdolalipour, S., Charandabi, S. M. A., Mashayekh-Amiri, S., & Mirghafourvand, M. (2023). The effectiveness of mindfulness-based interventions on self-efficacy and fear of childbirth in pregnant women: A systematic review and meta-analyses. Journal of Affective Disorders, 333, 257-270. https://doi.org/10.1016/j.jad.2023.04.020

21. Agyapong, B., Obuobi-Donkor, G., Burback, L., & Wei, Y. (2022). Stress, burnout, anxiety and depression among teachers: a scoping review. International journal of environmental research and public health, 19(17), 10706. https://doi.org/10.3390/ijerph191710706

22. Ahmadi, S, Mirzaiyan, B, Maddah, M. (2017). Efficacy of Mindfulness-Based Cognitive Therapy on Worry and Cognitive Avoidance in Anxious Students of Universities. Journal of Psychology New Ideas, 1 (1) :1-10. [Persian] http://jnip.ir/article-1-45-fa.html.

23. Allahdini Hesaroueiyeh M, Sanagou Moharer G, Shirazi M. (2022). The efficacy of skills training based on positive psychology on self-efficacy and mindfulness in sports of chronic mental patients. Journal of Psychological Science. 21(110), 11. [Persian]https://doi.org/10.52547/JPS.21.110.401

24. Alahdini Hesaroieuh M, molayi P, molayi N. (2021). The effectiveness of positive psychology training on self-efficacy and interpersonal emotion regulation in chronic mental patients. Journal of Psychology New Ideas, 9 (13) :1-13. [Persian] http://jnip.ir/article-1-542-fa.html

25. Aydın, S. (2021). A systematic review of research on teaching anxiety. International Online Journal of Education and Teaching, 8 (2), 730-761. https://iojet.org/index.php/IOJET/article/view/1146

26. Baghani, M & Dehghan Neishabouri, M, (2012), The effect of teachers' anxiety on teaching quality. Educational strategies, 5(1), 9-13. http://edcbmj.ir/article-1-180-fa.html

27. Barni, D., Danioni, F., & Benevene, P. (2019). Teachers’ self-efficacy: The role of personal values and motivations for teaching. Frontiers in psychology, 10, 1645.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01645

28. Bieda, Z., et al. (2018). The relationship between self-efficacy and instructional quality in high school physics teachers. International Journal of Science Education, 40(4), 355-370. https://doi.org/10.1080/09500693.2018.1427253

29. Chan, S. H., Yu, C. K. C., & Li, A. W. (2021). Impact of mindfulness-based cognitive therapy on counseling self-efficacy: A randomized controlled crossover trial. Patient Education and Counseling, 104(2), 360-368. https://doi.org/10.1016/j.pec.2020.07.022

30. Choi, J., et al. (2020). Mindfulness-based interventions in education: A review of outcomes and their implications for teaching and learning. Educational Psychology Review, 32(2), 223-244. https://doi.org/10.1007/s10648-020-09440-3

31. Craske, M. G., et al. (2020). Cognitive-behavioral therapy for anxiety and depression in children and adolescents: A meta-analysis. Behavior Therapy, 51(6), 941-954. https://doi.org/10.1016/j.beth.2020.03.007

32. Daniels, L. Mandzuk, D., Perry, P., & Moore, C. (2011). The Effect of Teacher Candidates’ Perceptions of Their Initial Teacher Education Program on Teaching Anxiety, Efficacy, and Commitment. Alberta Journal of Educational Research, 57 (1), 88-106. https://doi.org/10.11575/ajer.v57i1.55457

33. Davoudi, E, Sharifi, T & Ahmadi, R. (2024) Comparing the effectiveness of group training in positive thinking skills and stress management based on a cognitive-behavioral approach on resilience and academic enthusiasm of female students with test anxiety.Rooyesh-e-Ravanshenasi, 13(4), 165-174. [Persian]https://doi.org/10.22059/japr.2024.370286.644827

34. Delavar, Ali (2024). Research Method in Psychology and Educational Sciences. Tehran: virayesh Publications. [Persian]

35. Fadaei, Z, Staki, M, Ghanbari, A & Kouchak, R, (2019) Comparing the effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy and cognitive restructuring training on social and emotional self-efficacy of students with learning difficulties, Psychologist of Exceptional Individuals, 9 (35), 169-192. [Persian]https://doi.org/10.22054/jpe.2020.43596.2008

36. Fernández-Batanero, J. M., Román-Graván, P., Reyes-Rebollo, M. M., & Montenegro-Rueda, M. (2021). Impact of educational technology on teacher stress and anxiety: A literature review. International journal of environmental research and public health, 18(2), 548.https://doi.org/10.3390/ijerph18020548

37. Ferguson, K., Frost, L., & Hall, D. (2012). Predicting teacher anxiety, depression, and job satisfaction. Journal of teaching and learning, 8(1).27-42.https://doi.org/10.22329/ijpcp. JTL.V8I1.2896

38. Flores, M .A. (2023). Teaching and learning in teacher education: agency, reflection and identity. European Journal of Teacher Education, 46 (4), 557-560.https://doi.org/10.1080/02619768.2023.2266256

39. Gorospe, J. (2022). Pre-Service Teachers’ Teaching Anxiety, Teaching Self-Efficacy, and Problems Encountered During the Practice Teaching Course. Journal of Education and Learning, 11 (4), 54-91.https://doi.org/10.5539/jel.v11n4p84

40. Henderson, J., & Corry, M. (2021). Teacher anxiety and technology change: A review of the literature. Technology, Pedagogy and Education, 30(4), 573-587. https://doi.org/10.1080/1475939X.2021.1931426

41. Husseini Ardakani A. (2020). The Effectiveness of Positive Psychology on Achievement Motivation and Self-efficacy on Students Living in Dormitories. Journal of Psychology New Idea, 4 (8) :1-12. [Persian] http://jnip.ir/article-1-266-fa.html

42. Hosseini-Mashali, S, Azadekta, M & Dartaj, F, (2022), The effectiveness of training positive thinking skills and emotional self-regulation on creativity, reducing test anxiety and academic achievement in second-year students of Tehran high school. Excellence in Counseling and Psychotherapy, 12(45), 1-13. [Persian] https://journals.iau.ir/article_699316

43. Janabadi, H, & Salarpour, M, (2014), The effectiveness of positive thinking training on academic self-concept and exam anxiety of second-year high school students in Zahedan, Educational Psychology Studies, 18(41), 89-117. [Persian]https://doi.org/10.22111/JEPS.2021.6006

44. Jha, A. P., et al. (2019). Mindfulness-based interventions for teachers: A meta-analysis of efficacy and mechanisms of action. Journal of Educational Psychology, 111(2), 364-376. https://doi.org/10.1037/edu0000301

45. Karimi, A, Ahadi, H, & Asadzadeh, H, (2019), The effectiveness of positive thinking skills training on reducing anxiety in female students of Sabzevar Azad University, Educational Journal, 15(64), 101-123. [Persian]https://journals.iau.ir/article_675888.html

46. Khodayarifard, M, Zandi, S, Hajhosseini, M & Ghobari Bonab, B, (2016), The effectiveness of positive thinking-based education on family processes and the mental well-being of female heads of households, Family Research, 48, 593-612. [Persian]https://jfr.sbu.ac.ir/article_97448.html

47. Klassen, R. M., et al. (2019). Teacher self-efficacy and student achievement: A meta-analysis. Educational Psychology Review, 31(4), 659-694. https://doi.org/10.1007/s10648-019-09490-3

48. Linnenbrink-Garcia, L., & Pekrun, R. (2018). Future directions in achievement goal research: An integrative approach to understanding students’ goals. Educational Psychologist, 53(2), 72-85. https://doi.org/10.1080/00461520.2018.1440366

49. Mashhadi, R, Arab, A & Janababadi, H, (2022), Comparing the effectiveness of positive thinking training and mindfulness-based cognitive therapy on emotional maturity, Cognitive and Behavioral Sciences Research, 12(1), 17-38. [Persian]https://doi.org/10.22108/CBS.2022.131777.1605

50. Nasrabadi, K, Sarami, Gh & Kadivar, P, (2020), The mediating role of self-efficacy in the relationship between attachment styles and attributional styles with students' academic achievement, Educational Psychology, 16(57), 97-118. https://doi.org/10.22054/jep.2021.35224.2376

51. Niemann, L., et al. (2021). Positive psychology interventions in educational settings: A systematic review of the literature. Frontiers in Psychology, 12, 704708. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.704708

52. Parker, P. D., et al. (2022). Teacher mindfulness and its effects on students’ academic outcomes: A meta-analytic review. Teaching and Teacher Education, 111, 103627. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103627

53. Pasaribu, W., & Lestari, S. (2023). Teaching Anxiety among EFL Student Teachers during the Teaching Practicum. Journal of Education and Learning Innovation, 3 (4), 543-547. https://doi.org/10.35877/454RI.eduline2145

54. Reupert, R., et al. (2021). Mindfulness in education: A meta-analysis of outcomes and mechanisms of action. Mindfulness, 12(4), 904-921. https://doi.org/10.1007/s12671-021-01443-9

55. Roeser, R. W., et al. (2021). Mindfulness in education: A meta-analysis of outcomes and mechanisms of action. Mindfulness, 12(4), 904-921. https://doi.org/10.1007/s12671-021-01443-9

56. Sharifi, Parviz and Ghasempour, Fatemeh, (2023), The effectiveness of mindfulness training based on cognitive therapy on coping with rumination and test anxiety, Educational Psychology, 19(69), 164-198. [Persian]https://jep.atu.ac.ir/article_17332.html

57. Shillingford-Butler, M., Patel, S., & Ngazimbi, E. (2012). The Role of the Professional School Counselor in Reducing Teacher Anxiety, VISTAS, 58 (4), 1-10. https://api.semanticscholar.org/CorpusID:198937909

58. Sipe, W. E. B., & Eisendrath, S. J. (2012). Mindfulness-Based Cognitive Therapy: Theory and Practice. Canadian Journal of Psychiatry, 57(2), 63-69. https://doi.org/10.1177/070674371205700202

59. Tavakoli, O, & Ebrahimi, S, (2019), Effectiveness of Mindfulness-Based Therapy on Academic Motivation, Self-Efficacy and Academic Procrastination of Students, New Advances in Psychology, Educational Sciences and Education, 3(28), 27-41. [Persian]https://civilica.com/doc/1500992

60. Zimmerman, B. J. (2018). Self-regulated learning and academic achievement: An overview. Educational Psychologist, 53(1), 1-16. https://doi.org/10.1080/00461520.2017.1412997