اثربخشی آموزش مبتنی بر طرحواره استدلال بر ارتقای تفکر انتقادی از بعد آزاد اندیشی و انتقادپذیری در دانش آموزان دختر متوسطه اول

سالاری, علی اکبر; سلیمی, نوشین

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 154 - ( زمستان 1404(دی)، 1404 ) جلد 24 شماره 154 صفحات 273-261 | برگشت به فهرست نسخه ها

Mendeley

Zotero

RefWorks

Salari A A, Salimi N. (2025). The Effectiveness of Argumentation Schema Training on Enhancing Critical Thinking in Terms of Open-Mindedness and Receptiveness Among Female Middle School Students. Journal of Psychological Science. 24(154), 261-273.
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2817-fa.html

سالاری علی اکبر، سلیمی نوشین.(1404). اثربخشی آموزش مبتنی بر طرحواره استدلال بر ارتقای تفکر انتقادی از بعد آزاد اندیشی و انتقادپذیری در دانش آموزان دختر متوسطه اول مجله علوم روانشناختی 24 (154) :273-261

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2817-fa.html

اثربخشی آموزش مبتنی بر طرحواره استدلال بر ارتقای تفکر انتقادی از بعد آزاد اندیشی و انتقادپذیری در دانش آموزان دختر متوسطه اول

علی اکبر سالاری

، نوشین سلیمی^*

استادیار، گروه بهداشت عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمانشاه، کرمانشاه، ایران. ، noshinsalimi@yahoo.com

چکیده: (523 مشاهده)

زمینه: در دنیای امروز، توانایی تفکر انتقادی به‌عنوان یکی از مهارت‌های اساسی در فرآیند یادگیری و زندگی اجتماعی شناخته می‌شود. این مهارت شامل دو بعد مهم، یعنی آزاداندیشی و انتقادپذیری است که به افراد کمک می‌کند تا اطلاعات را به‌طور مؤثر تجزیه و تحلیل کنند و تصمیمات آگاهانه‌تری بگیرند. با این حال، در نظام‌های آموزشی، به‌ویژه در مورد دانش‌آموزان دختر، توجه کافی به آموزش این مهارت‌ها نشده است و خلا پژوهشی قابل توجهی در این زمینه وجود دارد. بنابراین، پژوهش حاضر به بررسی اثربخشی آموزش مبتنی بر طرحواره استدلال بر ارتقای تفکر انتقادی از بعد آزاداندیشی و انتقادپذیری در دانش‌آموزان دختر می‌پردازد.
هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر بررسی اثربخشی آموزش مبتنی بر طرحواره استدلال بر ارتقای تفکر انتقادی از بعد آزاداندیشی و انتقادپذیری در دانش آموزان دختر پایه هفتم متوسطه اول شهرستان سنقر بود.
روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری این مطالعه شامل تمامی دانش‌آموزان پایه هفتم دوره اول متوسطه در سال تحصیلی 1402-1403 شهرستان سنقر بود. نمونه‌گیری در این پژوهش به‌روش نمونه‌گیری در دسترس انجام شد و در نهایت، تعداد 120 دانش‌آموز انتخاب شدند که به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایشی و گواه تقسیم شدند (60 نفر در گروه آزمایش و 60 نفر در گروه گواه). جهت گردآوری اطلاعات از پرسشنامه تفکر انتقادی کالیفرنیا (فاکون، 1997) استفاده شد. گروه آزمایش 10 جلسه 90 دقیقه ایی آموزش مبتنی بر طرحوار استدلال (کاباتز- میمز و کاکان-آکاس، 2020) را فراگرفتند. در نهایت دادهها با آزمون کواریانس با استفاده از نرمافزار SPSS-26 تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که آموزش مبتنی بر طرحواره استدلال بر ارتقای آزاداندیشی و انتقادپذیری در سطح معناداری (001/0) تأثیر معناداری داشته است.
نتیجه‌گیری: آموزش مبتنی بر طرحواره استدلال به دانش‌آموزان این امکان را می‌دهد که به‌طور فعال در فرآیند یادگیری شرکت کنند و مهارت‌های تحلیلی و استدلالی خود را تقویت نمایند. این نوع آموزش، با تشویق به پرسشگری و تحلیل انتقادی اطلاعات، به ارتقای توانایی دانش‌آموزان در ارزیابی و نقد نظرات و ایده‌های مختلف کمک می‌کند.

واژه‌های کلیدی: آزاداندیشی، انتقادپذیری، طرحواره استدلال، دانش آموزان

متن کامل [PDF 1086 kb] (165 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/11/14 | پذیرش: 1404/1/17 | انتشار: 1404/10/7

فهرست منابع

1. دروی پور، روزیتا؛ عصاره، علیرضا؛ نصری، صادق و آرمند، محمد (1402). پیش بینی تفکر انتقادی از طریق سواد رایانه ای و تحلیلی با نقش تعدیل کنندگی جنسیت. مجله علوم روانشناختی، 22(130)، 77-92. Doi:10.52547/JPS.22.130.2025

2. مهری نژاد، سیدابوالقاسم (1386). انطباق و هنجاریابی آزمون مهارت های تفکر انتقادی کالیفرنیا. تازه های علوم شناختی، 9(3)، 72-63. http://icssjournal.ir/article-1-391-en.html

3. موسیوند، محبوبه (1401). تدوین مدل وجدان تحصیلی و حل مسئله بر تفکر انتقادی دانشجویان با میانجی گری مهارت های ارتباطی. مجله علوم روانشناختی، 21(109)، 106-89. Doi:10.52547/JPS.21.109.89

4. Ayoub, A. E. A., Abdulla Alabbasi, A. M., Alsubaie, A. M., Runco, M. A., & Acar, S. (2022). Enhanced open-mindedness and problem finding among gifted female students involved in future robotics design. Roeper Review, 44(2), 85-93. Doi:10.1080/02783193.2022.2043500

5. Barta, A., Fodor, L. A., Tamas, B., & Szamoskozi, I. (2022). The development of students critical thinking abilities and dispositions through the concept mapping learning method–A meta-analysis. Educational Research Review, 37, 100481. Doi:10.1016/j.edurev.2022.100481

6. Bensley, D. A. (2023). Critical Thinking, Intelligence, and Unsubstantiated Beliefs: An Integrative Review. Journal of Intelligence, 11(11), 207. https://doi.org/10.3390/jintelligence11110207

7. Boyd, N. L. (2019). Using argumentation to develop critical thinking about social issues in the classroom: A dialogic model of critical thinking education. In Handbook of research on critical thinking and teacher education pedagogy (pp. 135-149). IGI Global. Doi:10.4018/978-1-7998-7291-7.ch029

8. Chao, S. J., & Cheng, P. W. (2000). The emergence of inferential rules: The use of pragmatic reasoning schemas by preschoolers. Cognitive Development, 15(1), 39-62. Doi:10.1016/0010-0285(85)90014-3

9. Deravipor R, Assareh A, Nasri S, Armand M. (2023). Predicting critical thinking through computer and analytical literacy with the moderating role of gender. Journal of Psychological Science. 22(130), 77-92. Doi:10.52547/JPS.22.130.2025 (In Persian).

10. Enciso, O. L. U., Enciso, D. S. U., & Daza, M. D. P. V. (2017). Critical thinking and its importance in education: Some reflections. Rastros Rostros, 19(34), 78-88. Doi:10.16925/ra.v19i34.2144

11. Ernawati, E., & Sari, T. M. (2022). Implementation of free inquiry approach based on blended learning on creative thinking and student collaboration skills. JPBI (Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia), 8(3), 216-225. Doi:10.22219/jpbi.v8i3.22254

12. Facione N. (1997). Critical thinking assessment in nursing education programs: an aggregate data analysis. California Academic Press. https://www.amazon.com/Critical-Thinking-Assessment-Education-Programs/dp/1891557211

13. Fawkes, D., O’meara, B., Weber, D., & Flage, D. (2005). Examining the exam: A critical look at the California Critical Thinking Skills Test. Science & Education, 14, 117-135. Doi:10.1007/s11191-005-6181-4

14. Golden, B. (2023). Enabling critical thinking development in higher education through the use of a structured planning tool. Irish Educational Studies, 42(4), 949-969. https://doi.org/10.1080/03323315.2023.2258497

15. Halpern, D. F., & Dunn, D. S. (2021). Critical thinking: A model of intelligence for solving real-world problems. Journal of Intelligence, 9(2), 22. Doi:10.20944/preprints202101.0263.v1

16. Heijltjes, A., Van Gog, T., Leppink, J., & Paas, F. (2015). Unraveling the effects of critical thinking instructions, practice, and self-explanation on students’ reasoning performance. Instructional Science, 43, 487-506. Doi:10.1007/s11251-015-9347-8

17. Iskifoglu, G. (2014). Cross-cultural Equivalency of the California Critical Thinking Disposition Inventory. Educational Sciences: Theory and Practice, 14(1), 159-178. Doi:10.12738/estp.2014.1.1840

18. Jovičić, T. (2006). The effectiveness of argumentative strategies. Argumentation, 20(1), 29-58. Doi:10.1007/s10503-005-1720-3

19. Jun, H., Wenhao, Y., Ali, N., & Khan, A. B. (2024). The Model of Improving College Students' Critical Thinking Ability based on Artificial Intelligence. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 14. Doi:10.6007/IJARBSS/v14-i6/21686

20. Jung, E., Lim, R., & Kim, D. (2022). A schema-based instructional design model for self-paced learning environments. Education Sciences, 12(4), 271. Doi:10.3390/educsci12040271

21. Kabataş Memiş, E., & Çakan Akkaş, B. N. (2020). Developing critical thinking skills in the thinking-discussion-writing cycle: the argumentation-based inquiry approach. Asia Pacific Education Review, 21(3), 441-453. Doi:10.1007/s12564-020-09635-z

22. Khalili H, Hosseinzadeh M. (2003). Investigation of reliability, validity and normality Persian version of the California Critical Thinking Skills Test; Form B (CCTST). Journal of Medical Education. 31;3(1). https://doi.org/10.22037/jme.v3i1.871

23. Lai, C. K., Haim, E., Aschauer, W., Haim, K., & Beaty, R. E. (2024). Fostering creativity in science education reshapes semantic memory. Thinking Skills and Creativity, 53, 101593. Doi:10.1016/j.tsc.2024.101593

24. Martins, M. (2024). Analysis of High School Students’ Argumentative Dialogues in Different Modelling Situations. Science & Education, 33(1), 175-212. Doi:10.4018/978-1-5225-2026-9.ch015

25. Mehrinejad A. (2007). Adaptation and Normalization of California Critical Thinking Skills Test. Advances in Cognitive Sciences; 9 (3):63-72. (In Persian) http://icssjournal.ir/article-1-391-en.html

26. Moosivand M. (2022). Developing a model of academic conscience and problem solving on students' critical thinking mediated by communication skills. Journal of Psychological Science. 21(109), 89-106. Doi:10.52547/JPS.21.109.89 (In Persian)

27. Murphy, P. K., Wilkinson, I. A., Soter, A. O., Hennessey, M. N., & Alexander, J. F. (2009). Examining the effects of classroom discussion on students’ comprehension of text: A meta-analysis. Journal of educational psychology, 101(3), 740. Doi:10.1037/a0015576

28. Rarita, M. (2022). The relevance of critical thinking from the perspective of professional training. Postmodern Openings, 13(2), 499-513. Doi:10.18662/po/13.2/468

29. Reed, C., & Walton, D. (2005). Towards a formal and implemented model of argumentation schemes in agent communication. Autonomous Agents and Multi-Agent Systems, 11, 173-188. Doi:10.1007/s10458-005-1729-x

30. Selçuk Tosun, A., Akgül Gündoğdu, N., Avci, D., & Gündüz, E. S. (2025). Determinants of Problem‐Solving Skills of Nursing Students: Solution‐Focused Thinking Skills and Emotional Intelligence. Journal of Evaluation in Clinical Practice, 31(1), e14312. Doi:10.1111/jep.14312

31. Setyowati, R. N., Sari, M. M. K., & Habibah, S. M. (2018). Improving critical thinking skills of students through the development of teaching materials. In 1st International Conference on Social Sciences (ICSS 2018) (pp. 240-245). Atlantis Press. Doi:10.2991/icss-18.2018.50

32. Sulistyanto, H., Nurgiyatna, N., Prayitno, H. J., Anif, S., Sutama, S., & Sutopo, A. (2022). Improving Students' Critical Thinking Ability with Enhanced-Open Learning Approach Using Adaptive Hypermedia. Urecol Journal. Part A: Education and Training, 2(2), 49-60. Doi:10.53017/ujet.164

33. Tapan-Broutin, M. S., & Ilkorucu, S. (2021). Analysis of Critical Thinking Dispositions Regarding Teachers' Schematic Representation of Resource Systems. Journal of Education and Learning, 10(4), 129-142. Doi:10.5539/jel.v10n4p129

34. Tohani, E., & Aulia, I. (2022). Effects of 21st Century Learning on the Development of Critical Thinking, Creativity, Communication, and Collaboration Skills. Journal of Nonformal Education, 8(1), 46-53. https://doi.org/10.15294/jne.v8i1.33334

35. Wised, S., & Inthanon, W. (2024). The Evolution of STEAM-Based Programs: Fostering Critical Thinking, Collaboration, and Real-World Application. Journal of Education and Learning Reviews, 1(4), 13-22. Doi:10.60027/jelr.2024.780

36. Xhomara, N. (2022). Critical thinking: student-centred teaching approach and personalised learning, as well as previous education achievements, contribute to critical thinking skills of students. International Journal of Learning and Change, 14(1), 101-120. Doi:10.1504/IJLC.2022.119513

37. Yanping, G., Choicharoen, T., & Nuansri, M. (2025). The Effect of Problem-based Learning Combined with Scaffolding Technique on Chinese Writing Ability of 5th-Grade Students. International Journal of Sociologies and Anthropologies Science Reviews, 5(1), 137-150.

38. Zhou, X., Teng, D., & Al-Samarraie, H. (2024). The Mediating Role of Generative AI Self-Regulation on Students’ Critical Thinking and Problem-Solving. Education Sciences. Doi:10.3390/educsci14121302