تاثیر بازی درمانی شناختی – رفتاری بر علائم اضطراب جدایی، با نقش تعدیلگر انعطاف پذیری شناختی درکودکان 12-11 ساله

علی ابادی فراهانی, معصومه; یار محمدی واصل, شهریار; محققی, حسین; ذوقی پایدار, محمد رضا

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 154 - ( زمستان 1404(دی)، 1404 ) جلد 24 شماره 154 صفحات 97-79 | برگشت به فهرست نسخه ها

Mendeley

Zotero

RefWorks

ALIABADIFARAHANI M, Yarmohamadi Vasel S, Mohagheghi H, Zoghi Paydar M. (2025). The Effect of Cognitive-Behavioral Play Therapy on Anxiety Symptoms in Children, with the Moderating Role of Cognitive Flexibility in 11-12-Years old. Journal of Psychological Science. 24(154), 79-97.
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2835-fa.html

علی ابادی فراهانی معصومه، یار محمدی واصل شهریار، محققی حسین، ذوقی پایدار محمد رضا.(1404). تاثیر بازی درمانی شناختی – رفتاری بر علائم اضطراب جدایی، با نقش تعدیلگر انعطاف پذیری شناختی درکودکان 12-11 ساله مجله علوم روانشناختی 24 (154) :97-79

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2835-fa.html

تاثیر بازی درمانی شناختی – رفتاری بر علائم اضطراب جدایی، با نقش تعدیلگر انعطاف پذیری شناختی درکودکان 12-11 ساله

معصومه علی ابادی فراهانی

، شهریار یار محمدی واصل^*

، حسین محققی

، محمد رضا ذوقی پایدار

استاد، گروه روانشناسی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران. ، yarmohamadivasel@basu.ac.ir

چکیده: (736 مشاهده)

زمینه: اختلال اضطراب جدایی یکی از شایع‌ترین اختلالات در بین مشکلات رفتاری کودکان است که منجر به اختلال در عملکرد تحصیلی، سازگاری اجتماعی، زندگی خانوادگی و روابط با همسالان می‌شود. علی‌رغم مطالعات متعدد در مورد بررسی اثربخشی درمانی شناختی- رفتاری براضطراب جدایی کودکان، در مورد تقش تعدیل‌گر انعطاف‌پذیری شناختی در این اثربخشی، خلأ پژوهشی وجود دارد.
هدف: این پژوهش با هدف بررسی اثر بخشی بازی درمانی شناختی- رفتاری بر اضطراب جدایی کودکان 11 تا 12 ساله با توجه به نقش تعدیل‌گر انعطاف پذیری شناختی انجام شد.
روش: روش این پژوهش، شبه آزمایشی از نوع پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری سه ماهه بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی کودکان 11 تا 12 ساله با اضطراب جدایی بود که در سال تحصیلی 1403-1402 به کیلینیک‌های تخصصی کودک و نوجوان در غرب شهر تهران (گیشا)، مراجعه کرده بودند که از بین آن‌ها 110 نفراز طریق مصاحبه بالینی با مادر با استفاده از علائم تشخیصی DSM-5 و پرسشنامه اضطراب جدایی کودکان فرم والد (هان و همکاران، 2003) به روش نمونه‌گیری هدفمند، انتخاب شدند. در نهایت، 30 نفر با انعطاف‌پذیری شناختی بالا و 30 نفر با انعطاف‌پذیری شناختی پایین انتخاب شده و در دو گروه آزمایش (30 نفر) و گواه (30 نفر) گمارش شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه های اضطراب جدایی کودکان فرم والد (هان و همکاران، 2003) و انعطاف‌پذیری شناختی (دنیس و وندروال،2010) استفاده شد. برای آموزش گروه آزمایش از پروتکل درمان شناختی-رفتاری اضطراب برای کودکان (کندال و هدکی، 2006) در طی 12 جلسه 45 دقیقه‌ای استفاده شد. هم‌چنین برای تحلیل داده‌ها از تحیل کواریانس تک متغیره و تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و نرم‌افزار SPSS-26 استفاده شد.
یافته ها: نتایج تحیل کواریانس تک متغیره، حاکی از تأثیر معنادار متغیر انعطاف‌پذیری در اثربخشی بازی درمانی شناختی-رفتاری بر بهبود نشانه‌های بالینی اضطراب جدایی کودکان بود (05/0 P<). هم‌چنین نتایج تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون بنفرونی در مرحلۀ پیگیری نیز نشان داد، اندازۀ اثر گروه بازی درمانی شناختی-رفتاری با انعطاف بالا به طور چشمگیری بالاتر از اندازۀ اثر گروه بازی درمانی شناختی- رفتاری با انعطاف پایین بود، بنابراین، نقش تعدیل‌کنندگی انعطاف‌پذیری شناختی تأیید شد.
نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های پژوهش حاضر، بازی درمانی شناختی-رفتاری بر کاهش علائم اضطراب جدایی کودکان تأثیرگذار است، اما میزان اثربخشی آن به سطح انعطاف‌پذیری شناختی در کودکان بستگی دارد. ازاینرو، لازم است در درمان کودکان مبتلا به اختلال اضطراب جدایی، بازی‌هایی برای افزایش انعطاف‌پذیری شناختی لحاظ شود.

واژه‌های کلیدی: اضطراب جدایی، کودکان، انعطاف پذیری شناختی، بازی درمانی شناختی – رفتاری

متن کامل [PDF 1540 kb] (344 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/11/22 | پذیرش: 1404/1/25 | انتشار: 1404/10/7

فهرست منابع

1. اسمعیل‌زاده، زهره (1398). اثربخشی آموزش فرزندپروری بر اساس تئوری انتخاب بر رابطه والد-کودک و نشانه های بالینی اختلال نافرمانی مقابله ای. توانمندسازی کودکان استثنایی، 10 (3)، 97-108. https://doi.org/10.22034/ceciranj.2020.200510.1263

2. برجعلی، احمد، رضایی، سعید و نیافر، هاله (1398). اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر اضطراب کودکان با دلبستگی ناایمن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنائی. دانشگاه علامه طباطبایی.

3. تختی، معصومه؛ شفیع‌آبادی، عبدالله؛ کلانترهرمزی، آتوسا و فرخی، نورعلی (1399). اثربخشی برنامه مداخله ای تعامل والد - کودک مبتنی بر مربی گری هیجان بر علائم اختلال اضطراب جدایی کودکان. مجله علوم روانشناختی، ۱۹ (۹۵)، 1423-1437. http://psychologicalscience.ir/article-1-760-fa.html

4. حسنی، راحله؛ میرزاییان، بهرام و خلیلیان، علیرضا (1392). اثربخشی بازی درمانی مبتنی بر رویکرد شناختی- رفتاری بر اضطراب و عزت نفس کودکان مبتلا به اختلال نارسایی توجه/بیش‌فعالی (ADHD). پژوهش‌های نوین روانشناختی، 8 (29)، 180-163. https://psychologyj.tabrizu.ac.ir/article_4279.html

5. درویشی چالشتری، فاطمه و غضنفری احمد (1402). اثربخشی بازی درمانی شناختی- رفتاری بر قلدری، اضطراب جدایی و اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان دختر پایه اول ابتدایی شهرشهرکرد. فصلنامه ایده‌های نوین روانشناسی، ۱۷ (۲۱). http://jnip.ir/article-1-949-fa.html

6. سرگزی، سمیه و فرنام، علی (1398). اثربخشی بازی‌های بومی و محلی در بهبود انعطاف‌پذیری شناختی، هم‌جوشی شناختی و کاهش نشانه‌های اضطراب در نوجوانان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

7. سلطانی، اسماعیل؛ شاره، شاره؛ بحرینیان، سیدعبدالمجید و فرمانی، اعظم (1392). نقش واسطه‌ای انعطاف‌پذیری شناختی در ارتباط بین سبکهای مقابله‌ای و تاب‌آوری با افسردگی. پژوهنده، ۱۸ (۲)، 88-96. http://pajoohande.sbmu.ac.ir/article-1-1518-fa.html

8. شریفی، پریسا؛ موسوی، سید علی‌محمد و دهقان، مجتبی (1397). تأثیر القای تنیدگی بر نارسایی شناختی و حافظه کاری: نقش انعطاف‌پذیری شناختی. روانشناسی تحولی: روانشناسان ایرانی، 58 (15)، 151-164. https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jip/Article/1054627

9. قاسمی‌زاده، پریسا؛ شاملی، لیلا و هادیان فرد، حبیب (1400). اثربخشی درمان چشم‌انداز زمان بر ابعاد چهارگانه تاریک شخصیت مادران و علائم اضطراب جدایی کودکان پیش‌دبستانی. مجله روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 27 (2)، 162-179. https://doi.org/ 10.32598/ijpcp.27.2.2849.3

10. قاسمی، هاجرالسادات؛ ابراهیمی قوام، صغری؛ درتاج، فریبرز و فرخی، نورعلی (1401). تأثیر آموزش فرزندپروری مبتنی بر کارکردهای اجرایی بر انعطاف‌پذیری شناختی و کنترل بازداری کودکان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 16 (58)، 5-19. https://doi.org/10.22034/jiera.2022.167793

11. نجفعلی قندهاری، الهه؛ مختاری، ستاره و برهانی، خاطره (1401). بررسی تحولی اثر خلق مثبت بر انعطاف پذیری شناختی و رابطه آن با خلاقیت. فصلنامه روان‌شناسی کاربردی، 16(2)، 59-81. https://doi.org/10.52547/apsy.2021.224313.119

12. ولی‌زاده، شاهرخ؛ مکوندی، بهنام؛ بختیارپور، سعید و حافظی، فریبا (1399). اثربخشی رفتاردرمانی شناختی بر انعطاف‌پذیری شناختی زندانیان. روان پرستاری. ۸ (۴)، ۱-9. http://ijpn.ir/article-1-1576-fa.html

13. Arici-Ozcan, N., Cekici, F., & Arslan, R. (2019). The relationship between resilience anddistress tolerance in college students: the mediator role of cognitive flexibility and dficulties in emotion regulation. International Journal of Educational Methodology, 5(4), 525-533. https://doi.org/10.12973/ijem.5.4.525

14. Banneyer, K. N., Bonin, L., Price, K., Goodman, W. K., & Storch, E. A. (2018). Cognitive behavioral therapy for childhood anxiety disorders: a review of recent advances. Current psychiatry reports, 20, 1-8. https://doi.org/10.1007/s11920-018-0924-9

15. Bernardo, A. B. I., & Presbitero, A. (2018). Cognitive flexibility and cultural intelligence: Exploring the cognitive aspects of effective functioning in culturally diverse contexts. International Journal of Intercultural Relations, 66, 12–21. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2018.06.001

16. Bonilla-Sierra, P., Manrique-G, A., Hidalgo-Andrade, P., & Ruisoto, P. (2021). Psychological inflexibility and loneliness mediate the impact of stress on anxiety and depression symptoms in healthcare students and early-career professionals during COVID-19. Frontiers in psychology, 12, 729171. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.729171

17. Borjali, A., Rezaei, S & Niafar, H (2019). The effectiveness of cognitive behavioral play therapy on anxiety in children with insecure attachment. Master's thesis in Psychology and Education of Exceptional Children. Allameh Tabataba'i University. [Persian]

18. Darvishi Chaleshtari F, Ghazanfari A. (2023). The Efetiveness of Cognitive-Behavioral Play Therapy on Bullying, Separation Anxiety and Academic Motivation of First Grade Elementary School Girls in Shahrekord. Journal of Psychology New Ideas, 17 (21). [Persian] http://jnip.ir/article-1-949-fa.html

19. Dawson, P., & Guare, R. (2018). Executive skills in children and adolescents: A practical guide to assessment and intervention. Guilford Publications.

20. Dennis, J. P., & Vander Wal, J. S. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive therapy and research, 34, 241-253. https://doi.org/10.1007/s10608-009-9276-4

21. Eisen, A. R., & Schaefer, C. E. (2007). Separation anxiety in children and adolescents: An individualized approach to assessment and treatment. Guilford Press.

22. Esmailzadeh, Z. (2019). Effectiveness of parenting education based on Choice Theory on parent-child relationship and clinical symptoms of Oppositional Defiant Disorder. Empowering Exceptional Chidren, 10(3), 97-108. [Persian] https://doi.org/10.22034/ceciranj.2020.200510.1263

23. Ghasemi, H. A., Ebrahimi ghavam, S., Dortaj, F. and Farrokhi,.. N. A. (2022). The Effectiveness of Executive Function Based Parenting Education on Children’s Cognitive Flexibility and Inhibitory Control. Journal of Research in Educational Systems, 16(58), 5-19. [Persian] https://doi.org/10.22034/jiera.2022.167793

24. Ghasemizadeh P, Shameli L, Hadianfard H. (2021). Effect of Time Perspective Therapy on Dark Tetrad Personality Traits of Mothers and Separation Anxiety Disorder of Their Preschool Children. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 27 (2), 162-179. [Persian] https://doi.org/ 10.32598/ijpcp.27.2.2849.3

25. Hahn, L., Hajinlian, J., Eisen, A. R., Winder, B., & Pincus, D. B. (2003). Measuring the dimensions of separation anxiety and early panic in children and adolescents: The Separation Anxiety Assessment Scale. Recent Advances in the Treatment of Separation Anxiety and Panic in Children and Adolescents.

26. Hassani, R., Mirzaeeian, B. and Khalilian, A. (2013). Effectiveness of Cognitive Behavior-based Play Therapy on Anxiety and Self-steem of Children with Attention Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) Children. Journal of Modern Psychological Researches, 8(29), 163-180. [Persian] https://psychologyj.tabrizu.ac.ir/article_4279.html

27. Heydari M, Bakhshipour A, Jajarmi M. (2024). Evaluaing the Effectiveness of Cognitive-Behavioral Play Therapy on Reducing Separation Anxiety in Boys in the First Grade of Primary School. J Health Rep Technol, 10(3):e150514. https://doi.org/10.5812/jhrt-150514.

28. K e, T., & Barlas, J. (2020). Thinking about feeling: Using trait emotional intelligence in understanding the associations between early maladaptive schemas and coping styles. Psychology and Psychotherapy: theory, research and practice, 93(1), 1-20. https://doi.org/10.1111/papt.12202

29. Kendall, P. C., & Hedtke, K. A. (2006). Cognitive-behavioral therapy for anxious children: Therapist manual. Workbook Publishing.

30. Koukourikos, K., Tsaloglidou, A., Tzeha, L., Iliadis, C., Frantzana, A., Katsimbeli, A., & Kourkouta, L. (2021). An overview of play therapy. Materia socio-medica, 33(4), 293. https://doi.org/10.5455/msm.2021.33.293-297

31. Lyneham, H.J., Wignall, A. & Rapee, R.M., (2008). Helping Your Anxious Child Children’s Workbook (2nd Ed). Centre for Emotional Health, Macquarie University: Sydney, Australia.

32. Marko, M., & Riečanský, R. (2018). Sympathetic arousal, but not disturbed executive functioning, mediates the impairment of cognitive flexibility under stress. Cognition, 174, 94-102. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2018.02.004

33. Mofrad, S., Abdullah, R., & Uba, I. (2010). Attachment patterns and separation anxiety symptom. Asian Social Science, 6(11), 148. https://doi.org/10.5539/ass.v6n11p148

34. Najafali Ghandehari, E., Mokhtari, S., & Borhani, K (2022). A Developmental Study of the Effect of Positive Mood on Cognitive Flexibility and its Relationship with Creativity. Journal of Aplied Pschology, 16(2), 59-81. [Persian] https://doi.org/10.52547/apsy.2021.224313.119

35. Rudel, R (2020). "Purposeful Play: A Literature Review of Play Therapy and Projective Techniques of Drama Therapy". Expressive Therapies Capstone Theses. 279. https://digitalcommons.lesley.edu/expressive_theses/279

36. Sargazi, S., & Farnam, A (2019). The Effective ness of Native and Local Games in Improving Cognitive Flexibility, Cognitive Fusion and Reducing Anxiety Symptoms in Adolescents. Master Thesis in General Psychology, University of Sistan and Baluchestan. [Persian]

37. Shareh H, Farmani A, Soltani E. (2014). Investigating the reliability and validity of the Cognitive Flexibility Inventory (CFI-I) among Iranian university students. Practice in Clinical Psychology, 2(1), 43-50. http://jpcp.uswr.ac.ir/article-1-163-en.html

38. Sharifi, P., Mousavi, A.M & Dehghan, M (2018). Athar al-Qai Tanidgi bar narsayi shanakhti wa hafizah kari: inscription of inflection of shanakhti, rwenchnasi transformation: Iranian Rawanshansan.58(15), 164-151. [Persian] https://sanad.iau.ir/fa/Journal/jip/Article/1054627

39. Shorey, R. C., Strauss, C., Zapor, H., & Stuart, G. L. (2017). Dating violence perpetration: Associations with early maladaptive schemas. Violence and Victims, 32(4), 714–727. https://doi.org/10.1891/0886-6708.VV-D-14-00175.

40. Soltani, E., Shareh, H., Bahrainian, S. A., & Farmani, A. (2013). The mediating role of cognitive flexibility in correlation of coping styles and resilience with depression. Pajoohandeh Journal, 18(2), 88-96. [Persian] http://pajoohande.sbmu.ac.ir/article-1-1518-fa.html

41. Stjerneklar, S., Hougaard, E., Nielsen, A. D., Gaardsvig, M. M., & Thastum, M. (2018). Internet-based cognitive behavioral therapy for adolescents with anxiety disorders: A feasibility study. Internet interventions, 11, 30-40. https://doi.org/10.1016/j.invent.2018.01.001

42. Takhti M, Shafi' Abadi A, Kalantar Hormozi A, Farrokhi N A. (2020). The effectiveness of the parent-child interaction intervention program based on emotion coaching on the symptoms of children's separation anxiety disorder. Journal of Psychological Scence, 19(95), 1423-1437. [Persian] http://psychologicalscience.ir/article-1-760-fa.html

43. Tello-Ramos, M. C., Branch, C. L., Kozlovsky, D. Y., Pitera, A. M., & Pravosudov, V. V. (2019). Spatial memory and cognitive flexibility trade-offs: to be or not to be flexible, that is the question. Animal Behaviour, 147, 129-136. https://doi.org/10.1016/j.anbehav.2018.02.019

44. Valizadeh S, Makvandi B, Bakhtiarpour S, Hafezi F. (2020). The Effectiveness of Cognitive Behavioral Therapy (CBT) on Prisoners Cognitive Flexibility. Iranian Journal of Psychiatric Nursing (IJPN), 8 (4), 1-9. [Persian] http://ijpn.ir/article-1-1576-fa.html

45. Wheaton, M. G., & Kaiser, N. (2021). Anxiety sensitivity and intolerance of uncertainty as factors related to adult separation anxiety disorder symptoms. International Journal of Cognitive Therapy, 14, 473-484. https://doi.org/10.1007/s41811-021-00114-w

46. Woźniak‐Prus, M., Gambin, M., Sękowski, M., Cudo, A., Pisula, E., Kiepura‐Nawrocka, E., ... & Kmita, G. (2024). Positive experiences in the parent–child relationship during the COVID‐19 lockdown in Poland: The role of emotion regulation, empathy, parenting self‐efficacy, and social support. Family Process, 63(1), 443-468. https://doi.org/10.1111/famp.12856