اثربخشی برنامه جامع آموزشی تحول یکپارچه کودک بر ارتقای عملکرد تأملی مادران و حوزه‌های تحولی کودکان زیر سه سال

ترابیان, مهدیه; امین یزدی, سید امیر; بردبار, مریم

doi:10.61186/jps.25.158.8

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

بهار 1405(اردیبهشت)،ج برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.25.158.8

اثربخشی برنامه جامع آموزشی تحول یکپارچه کودک بر ارتقای عملکرد تأملی مادران و حوزه‌های تحولی کودکان زیر سه سال

مهدیه ترابیان

، سید امیر امین یزدی^*

، مریم بردبار

گروه روانشناسی مشاوره و تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران. ، yazdi@um.ac.ir

چکیده: (30 مشاهده)

زمینه: بیتوجهی به دوران حساس کودکی و عدم هدایت صحیح روند تحول منجر به سازشنایافتگیهای رفتاری و عدم انطباق با محیط میشود. یک محیط مراقبتی حساس برای رشد سالم مغز، سیستم بیولوژیکی نوزاد و در نتیجه رشد جسمانی، اجتماعی، هیجانی و تواناییهای شناختی در کودک ضروری است. عملکرد تأملی والدینی اساس مراقبت حساس را تشکیل میدهد.
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی برنامه جامع آموزشی تحول یکپارچه کودک بر عملکرد تأملی مادران و حوزههای تحولی کودکان زیر 3 سال انجام شد.
روش: طرح پژوهش با توجه عدم امکان دسترسی به نمونههای بیشتر و محدودیت استفاده از طرح آزمایشی، در بخش اول شبه آزمایشی با الگوی پیشآزمون و پسآزمون با لیست انتظار و در بخش دوم مطالعه موردی انتخاب گردید. جامعه آماری را کلیه مادران و کودکان زیر سه سال شهر مشهد در سال 1402 تشکیل دادند. نمونه به صورت در دسترس از طریق دادن فراخوان و ثبت نام در این برنامه به صورت داوطلبی و 28 نفر انتخاب شد. مادران به تصادف در دو گروه آزمایش و لیست انتظار گمارش شدند. پرسشنامه عملکرد تأملی والدینی (لویتن و همکاران، 2017) و پرسشنامه انتظارات تحولی (امینیزدی، 1398) جهت جمعآوری دادهها استفاده شد.آموزش برنامه (امینیزدی، 1398) به صورت 8 جلسۀ 90 دقیقهای به مادران گروه آزمایش ارائه و بر اساس پیشآزمون کودکان به مادران فعالیتهایی داده شد تا با کودکان خود در منزل انجام دهند. دادههای جمعآوری شده به روش تحلیل کوواریانس چندمتغیره با نرم افزار SPSS.27 و شاخص تغییر پایا و معناداری بالینی با نرم افزار EXCEL.2016 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس چند متغیره نشان داد آموزش برنامه به مادران موجب ارتقاء عملکرد تأملی آنها میشود (05/0≥P) و شاخص تغییر پایا در خصوص حوزههای تحولی و خردهاهداف تحولی هر حوزه از 58/2<RCI بزرگتر است و بهبودی بالینی معناداری در خردهمقیاسهای حوزههای تحولی کودکان مشاهده شد.
نتیجه‌گیری: برنامه آموزشی جامع تحول یکپارچه کودک به وسیله آشنایی مادر با ویژگیهای کودک، فعالیتهایی که بر اساس سن و نیمرخ تحولی کودک انتخاب شدهاند و تعاملات واسطهگرایانۀ مادر با کودک بر ویژگیهای مادر مانند عملکرد تأملی و حوزههای تحولی کودکان اثرگذار است.

واژه‌های کلیدی: برنامۀ جامع آموزشی تحول یکپارچه کودک، عملکرد تأملی والدینی، حوزه های تحولی کودکان

متن کامل [PDF 1669 kb] (25 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/2/2 | پذیرش: 1404/5/20 | انتشار: 1405/2/1

فهرست منابع

1. امین‌یزدی، سید امیر. (1391). رشد یکپارچه انسان: مدل تحولی- تفاوت‌های فردی مبتنی بر ارتباط. پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، 2(1)، 126-109. https://doi.org/10.22067/fe.v2i1.10804

2. جاودانی سمیعی، سعیده؛ بردبار، مریم و امین‌یزدی, سیدامیر (1402). ارتقاء نظریه‌ذهن و دانش‌هیجانی کودکان پیش‌دبستانی: متناسب‌سازی و بررسی اثربخشی بسته آموزش واسطه‌گری مادران مبتنی بر رویکرد تحول یکپارچه. مجله مطالعات آموزش و یادگیری، 15(2)، 265-286.. 10.22099/jsli.2024.7401

3. طالبیان شریف، فاطمه؛ امین‌یزدی، سید امیر و بردبار، مریم (1402). رابطۀ بین ابعاد دلبستگی و کنش تأملی مادر با پرخاشگری کودکان پیش‌دبستانی: نقش واسطه‌ای توان بدرفتاری با کودک. روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی، 76(19)، 387-400. https://sanad.iau.ir/fa/Article/1055089

4. قاسمی، سعید؛ امین‌یزدی، سید امیر و مشهدی، علی (1396). بررسی مقدماتی اثربخشی مدل تحولی تفاوت‌های فردی مبتنی بر ارتباط بر بهبود زبان دریافتی در کودکان دارای اختلال طیف اتیسم. فصلنامه کودکان استثنایی، 17(2)، 78-96. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.16826612.1396.17.2.9.1

5. موسوی، ولاء و بهرامی احسان، هادی (1399). مطالعه مقدماتی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه ظرفیت تأملی والدینی بر روی یک نمونه ایرانی. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی. 11(3)، 55-68. https://doi.org/10.22059/japr.2020.297614.643446

6. نیلی احمد آبادی، زهرا؛ باقری، فریبرز و سلیمی بجستانی، حسین (1398). اثربخشی برنامه آموزشی فرزندپروری با تاکید بر نظریه انتخاب بر بهبود رابطه والد-فرزندی و رضایت از زندگی مادران. فرهنگ مشاوره و روان درمانی. 10(39)، 99-122. https://doi.org/10.22054/qccpc.2019.43869.2168

7. Aali, S., Amin Yazdi, S. A., Abdekhodaei, M. S., Ghanaei Chamanabad, A., & Moharreri, F. (2015). Developing a mixed family-focused therapy based on integrated human development model and comparing its effectiveness with Floortime play-therapy on the developmental family functioning and the functional-emotional development of children with autism spectrum disorder. Journal of Fundamentals of Mental Health, 17(2), 87-97.

8. Aminyazdi, A. (2012). The Developmental, Individual-Difference, Relationship-Based model (DIR). Foundations of Education, 2(1), 109-126. [Persian]

9. Barlow, J., Smailagic, N., Bennett, C., Huband, N., Jones, H., & Coren, E. (2011). Individual and group based parenting programmes for improving psychosocial outcomes for teenage parents and their children. Cochrane Database of Systematic Reviews, 3 CD002964.

10. Duncan, R. J., Nordgren, I., Schmitt, S. A., & Vandell, D. L. (2024). Additive and synergistic relations of early mother–child and caregiver–child interactions and socioeconomic outcomes in adulthood. Infant and Child Development, 33(2), e2406. [Link]

11. Egmose, I., Steenhoff, T., Tharner, A., & Væver, M. S. (2024). Parental reflective functioning in mothers and fathers of preschoolers: Associations with adult attachment and parenting behavior. Scandinavian Journal of Psychology, 65(4), 747-757.

12. Feuerstein, R., & Falik, L. H. (2010). Learning to think, thinking to learn: A comparative analysis of three approaches to instruction. Journal of Cognitive Education and Psychology, 9(1), 4-20.

13. Firk, Ch., & Großheinrich, N. (2024). Infant carrying: Associations with parental reflective functioning, parental bonding and parental responses to infant crying. Infant Mental Health, 45(3), 263-275.

14. Fonagy, P., Steele, M., Moran, G., Steele, H., & Higgitt, A. (1991). The capacity for understanding mental states: The reflective self in parent and child and its significance for security of attachment. Infant Mental Health Journal, 13, 200 – 216.

15. Gervinskaitė-Paulaitienė, L., Ruggiero, M., Taubner, S., Volkert, J., & Barkauskienė, R. (2024). A follow-up study of the “Lighthouse” mentalization-based parenting program: Mentalization as a mediator of change. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 29(3), 867-881.

16. Ghasemi, S., Amaniyazdi A, mashhadi A. (2017). A Preliminary Study on the Effectiveness of a Developmental, Individual-Difference, and Relationship-Based Model in Improving the Receptive Language of Children with Autism Spectrum Disorders. Journal of Exceptional Children, 17 (2), 87-96. [Persian]

17. Greenspan, S. & Wieder, S. (2005). Infant and Early Childhood Mental Health: A comparative, developmental approach to assessment and intervention. First edition, American Psychiatric Association.

18. Handeland, T.B., Kristiansen, V.R., Lau, B., Håkansson, U., Øie, M.G. (2019). High degree of uncertain reflective functioning in mothers with substance use disorder. Addictive Behaviors Reports, 10.

19. Huynh, T., Kerr, M.L., Kim, C.N., Fourianalistyawati, E., Ya Rong Chang, V., & Duncan, L. G. (2024). Parental Reflective Capacities: A Scoping Review of Mindful Parenting and Parental Reflective Functioning. Mindfulness 15, 1531–1602.

20. Javedani Samie, S., Bordbar, M., Amin Yazdi, S. A. (2024). Improving Preschoolers' Theory of Mind and Emotional Knowledge: Adaptation and Effectiveness of Mothers' Mediation Training Protocol based on DIR Approach. Studies in Learning & Instruction, 15(2), 265-286. [Persian]

21. Kazemeini, T., Sepehri Shamloo, Z., Mashhadi, A., & Moddares Gharravi, M. (2019). The Effectiveness of Psycho-educational Program Based Parental Reflective Functioning on the Improvement of Children with Separation Anxiety Disorder: A Single Subject Study. International Journal of Health Studies, 5(4), 30-37.

22. Luyten, P., Mayes, L. C., Nijssens, L., & Fonagy, P. (2017). The parental reflective functioning questionnaire: development and preliminary validation. PLOS ONE, 12, e0176218.

23. Mousawi, W., & Bahrami Ehsan, H. (2020). A Preliminary Study of Psychometric Properties of the Parental Reflective Functioning Questionnaire (PRFQ) on an Iranian Sample. Journal of Applied Psychological Research, 11(3), 55-68.

24. Musawi, W., Bahrami Ehsan, H., Rostami, R., Sarafraz, M. (2020). A Review of mentalization and parental reflective function (PRF) based interventions, Introduction to Innovative Methods. Rooyesh. 9(2), 15-26. [Persian]

25. Nijssens, L., Bleys, D., Casalin, S., Vliegen, N., Luyten, P. (2018). Parental Attachment Dimensions and Parenting Stress: The Mediating Role of Parental Reflective Functioning. Journal of Child and Family Studies, 27(6), 2025–2036.

26. Nili Ahadabadi, Z., Bagheri, F. & Salimi Bajestani, H. (2019). Effectiveness of instructional plan of child-rearing with emphasis on choice theory on improvement of parent-child relationship and life-satisfaction of mothers. Counseling Culture and Psycotherapy, 10(39), 99-122. [Persian]

27. Oflu, A., & Yalçın, S. S. (2023). Relations of maternal health literacy and parenting practices with early childhood development: a cross-sectional study. International Journal of Environmental Health Research, 34(3), 1540–1550.

28. Poortaheri, F., Yazdi, S. A. A., Kareshki, H., & Rahimi, M. (2022). The effectiveness of training based on cognitive-emotional mediation on increasing mothers’ interactive literacy and improving preschool children’s metacognition. Journal of Cognitive Education and Psychology, 21(1), 1-20.

29. Preedy, P., Duncombe, R., & Gorely, T. (2020). Physical development in the early years: the impact of a daily movement programme on young children’s physical development. International Journal of Primary, Elementary and Early Years Education, 23, 289-303.

30. Rostad, W. L., & Whitaker, D. J. (2016). The association between reflective functioning and parent–child relationship quality. Journal of Child and Family Studies, 25, 2164–2177.

31. Shonkoff, J. P., Garner, A. S., Siegel, B. S., Dobbins, M. I., Earls, M. F., McGuinn, L., ... Wood, D. L. (2012). The lifelong effects of early childhood adversity and toxic stress. Pediatrics, 129(1), e232– e246.

32. Slade, A. (2005). Parental reflective functioning: An introduction. Attachment & Human Development, 7(3), 269-281.

33. Slade, A. (2007). Reflective parenting programs: Theory and development. Psychoanalytic Inquiry, 26 (4), 640–657.

34. Talebian Sharif, F., Aminyazdi, A., & Bordbar, M. (2023). The Relationship between Dimensions of Mother's Attachment and Mother's Reflective Functioning with Preschool Aggression: The Mediating Role of Child Abuse Potential. Journal of Developmental Psychology: Iranian Psychology, 19 (76), 387-400. [Persian]

35. Turner, J. M., Wittkowski, A., & Hare, D. J. (2008). The relationship of maternal mentalization and executive functioning to maternal recognition of infant cues and bonding. British Journal of Psychology, 99, 499–512.

36. Tzuriel, D. (2013). Mediated learning experience strategies and cognitive modifiability. Journal of Cognitive Education and Psychology, 13, 59-80.

37. Vahidi E., Aminyazdi A., Kareshki H. (2017). The Effectiveness of a Parent-Training Program for Promoting Cognitive Performance in Preschool Children. Europe's Journal of Psychology, 13(3), 519-531.