بررسی اثربخشی برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده

رحیمی مبارکی, محمدعلی; قمری کیوی, حسین; رضایی شریف, علی; صدری دمیرچی, اسماعیل

doi:10.61186/jps.25.159.7

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 25، شماره 159 - ( بهار 1405ا(خرداد)، 1405 ) جلد 25 شماره 159 صفحات 14-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.25.159.7

Mendeley

Zotero

RefWorks

Rahimi mobaraki M A, Gamari H, RezaiiSharif A, Sadri Damivchi E. (2026). Examining the Effectiveness of the “Effective Caregiver” Educational Program on the Improvement of Psychological Well-Being and Individual and Social Adjustment among Adolescents Residing in Residential Care Centers. Journal of Psychological Science. 25(159), : 7 doi:10.61186/jps.25.159.7
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2920-fa.html

رحیمی مبارکی محمدعلی، قمری کیوی حسین، رضایی شریف علی، صدری دمیرچی اسماعیل.(1405). بررسی اثربخشی برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده مجله علوم روانشناختی 25 (159) :14-1 10.61186/jps.25.159.7

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2920-fa.html

بررسی اثربخشی برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده

محمدعلی رحیمی مبارکی

، حسین قمری کیوی^*

، علی رضایی شریف

، اسماعیل صدری دمیرچی

گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. ، H_ghamarigivi@uma.ac.ir

چکیده: (231 مشاهده)

زمینه: نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده به دلیل شرایط خاص خود اغلب با چالش‌های قابل توجهی در زمینه بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی مواجه هستند. با وجود اهمیت حیاتی حمایت مؤثر از این گروه آسیب‌پذیر، پژوهش‌های اندکی به طور اختصاصی به بررسی اثربخشی برنامه‌های آموزشی هدفمند برای مراقبان این مراکز پرداخته‌اند.
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان مقیم مراکز شبه‌خانواده انجام شد.
روش: این مطالعه به صورت شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی نوجوانان پسر مقیم مراکز شبه‌خانواده سازمان بهزیستی در استان آذربایجان شرقی در سال 1402 بودند که 30 نوجوان به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده از میان این جامعه آماری انتخاب شدند. سپس، این30 نوجوان با استفاده از روش تصادفی (قرعه کشی) به دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش در برنامه آموزشی 10 جلسه‌ای «مراقب مؤثر» شرکت کردند. این برنامه آموزشی بر اساس مبانی نظری دلبستگی، حمایت اجتماعی و یادگیری اجتماعی، و با توجه به ویژگی‌های رشدی نوجوانی و چالش‌های خاص نوجوانان مقیم مراکز طراحی شده بود. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس بهزیستی روان‌شناختی (ریف، 1989) و پرسشنامه شخصیتی کالیفرنیا (کلارک و همکاران، 1939) بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرم‌افزار آماری SPSS-26 تحلیل شدند. سطح معنی‌داری آماری 0/05 > P در نظر گرفته شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» اثر معناداری بر بهبود بهزیستی روان‌شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه داشته است (P<0.05). به طور خاص، تحلیل‌ها نشان داد که بهزیستی روان‌شناختی نوجوانان گروه آزمایش (در تمام ابعاد مورد سنجش) به طور معناداری نسبت به گروه گواه بهبود یافته است. بیشترین اندازه اثر در ابعاد بهزیستی روان‌شناختی مربوط به روابط مثبت با دیگران (اندازه اثر = 0.535) مشاهده شد. همچنین، سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان گروه آزمایش نیز به طور معناداری افزایش یافته بود، و بیشترین اندازه اثر در مؤلفه سازگاری اجتماعی (اندازه اثر = 0.620) گزارش شد.
نتیجه‌گیری: با توجه به اثربخشی معنادار برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» می‌توان نتیجه گرفت که سرمایه‌گذاری بر آموزش و توانمندسازی مراقبان این مراکز، یک راهکار عملی و مؤثر برای ارتقای سلامت روان و سازگاری نوجوانان این مراکز است. لذا، پیشنهاد می‌شود مسئولین و سیاست‌گذاران سازمان بهزیستی، اجرای برنامه‌های آموزشی مشابه «مراقب مؤثر» را به عنوان بخشی از راهبردهای حمایتی خود برای بهبود وضعیت نوجوانان تحت پوشش در مراکز شبه‌خانواده مد نظر قرار دهند.

شماره‌ی مقاله: 7

واژه‌های کلیدی: مراکز شبه‌خانواده، بهزیستی روان‌شناختی، سازگاری فردی و اجتماعی، برنامه آموزشی مراقب مؤثر

متن کامل [PDF 1242 kb] (121 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/2/5 | پذیرش: 1404/4/5 | انتشار: 1405/3/1

فهرست منابع

1. بیانی، علی اصغر؛ کوچکی، عاشورمحمد و بیانی، علی (1387). اعتبار و روایی مقیاس بهزیستی روانشناختی ریف. مجله روانشناسی بالینی ایران، 14(2)، 151-146. https://www.sid.ir/paper/16645/fa

2. سیفی، مراد؛ شیری، طهمورث و محسنی، رضاعلی (1402). عوامل موثر بر سلامت اجتماعی نوجوانان13 تا 18 سال مقیم مراکز شبه خانواده تحت نظارت سازمان بهزیستی. مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی. 12(5)، 76-31. doi:10.22034/scs.2023.385031.1406

3. عاطف وحید، محمدکاظم؛ نصراصفهانی، مهدی؛ فتح الهی، پریدخت و شجاعی، سیدمحمدرضا (1384). هنجاریابی پرسشنامه روانشناختی کالیفرنیا. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، 11(4)، 371-378. https://www.sid.ir/paper/17121/fa

4. محمدی، مرضیه؛ عادلیان راسی، حمیده و مولا، علیرضا (1401). بهزیستی روانی اجتماعی کودکان مراکز نگهداری. فصلنامه علمی پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، 9(33)، 201-238. DOI: doi.org/10.22054/rjsw.2022.69144.609

5. Atef Vahid, M. K., Nasr Esfahani, M., Fathollahi, P., & Shojaei, S. M. R. (2005). Standardization of the California Psychological Inventory. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 11(4), 371-378.https://www.sid.ir/paper/17121/fa (In Persian)

6. Attar-Schwartz, S. (2013). Runaway behavior among adolescents in residential care: The role of personal characteristics, victimization experiences while in care, social climate, and institutional factors. Children and Youth Services Review, 35(2), 258-267.DOI: 10.1016/j.childyouth.2012.11.005

7. Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action. Englewood Cliffs, NJ,(23-28), 2.

8. Bayani, A. A., Kochaki, A. M., & Bayani, A. (2008). Validity and reliability of the Ryff’s Psychological Well-Being Scale. Iranian Journal of Clinical Psychology, 14(2), 146-151. https://www.sid.ir/paper/16645/fa (In Persian).

9. Biru, B. M., Proeschold-Bell, R. J., Kaiser, B. N., E. Parnell, H., Kaza, V. G. K., Madan, I., ... & Whetten, K. (2021). Residential Care Directors’ Perceptions of Desirable Characteristics of Caregivers for Orphaned and Separated Children. International journal of applied positive psychology, 6(2), 113-131. DOI: 10.1007/s41042-020-00041-9

10. Bowlby, J. (1969). Attachment and loss (No. 79). Random House.

11. Bürgin, D., Witt, A., Seker, S., d’Huart, D., Meier, M., Jenkel, N., ... & Schmid, M. (2025). Childhood maltreatment and mental health problems in a 10-year follow-up study of adolescents in youth residential care: A latent transition analysis. Development and psychopathology, 37(1), 68-83. DOI: 10.1017/S0954579423001426

12. Castro, E., Magalhães, E., & del Valle, J. F. (2024). A systematic review of quality indicators in therapeutic residential care drawn from young people´ s beliefs and experiences. Child Indicators Research, 17(3), 1195-1216.DOI: 10.1007/s12187-024-10118-5

13. Cobb, S. (1976). Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic medicine, 38(5), 300-314. DOI: 10.1176/appi.books.9798894550336.lg18

14. Dubois-Comtois, K., Bussières, E. L., Cyr, C., St-Onge, J., Baudry, C., Milot, T., & Labbé, A. P. (2021). Are children and adolescents in foster care at greater risk of mental health problems than their counterparts? A meta-analysis. Children and Youth Services Review, 127, 106100.DOI: 10.1016/j.childyouth.2021.106100

15. Engler, A. D., Sarpong, K. O., Van Horne, B. S., Greeley, C. S., & Keefe, R. J. (2022). A systematic review of mental health disorders of children in foster care. Trauma, Violence, & Abuse, 23(1), 255-264. DOI: 10.1177/1524838020941197

16. Fearing, G. (2024). Caregivers’ help-seeking for child and adolescent mental health: A look into their journey through the lens of mental health literacy. Children and Youth Services Review, 158, 107479. DOI: 10.1016/j.childyouth.2024.107479

17. Greeno, E. J., Fedina, L., Lee, B. R., Farrell, J., & Harburger, D. (2019). Psychological well-being, risk, and resilience of youth in out-of-home care and former foster youth. Journal of child & adolescent trauma, 12, 175-185.DOI: 10.1007/s40653-018-0204-1

18. Gough, H. G. (2012). The California psychological inventory. In Testing and assessment in counseling practice (pp. 41-65). Routledge. DOI: 10.1002/9780470479216.corpsy0152

19. Magalhães, E., & Calheiros, M. M. (2020). Why place matters in residential care: The mediating role of place attachment in the relation between adolescents’ rights and psychological well-being. Child Indicators Research, 13(5), 1717-1737.DOI: 10.1007/s12187-019-09716-5

20. Magee, C., Guhn, M., Schonert-Reichl, K. A., & Oberle, E. (2019). Mental well-being among children in foster care: The role of supportive adults. Children and Youth Services Review, 102, 128-134.DOI: 10.1016/j.childyouth.2019.05.005

21. Mohammadi, M., Addelyan Rasi, H., & Moula, A. (2022). The psychosocial well-being of children in care centers. Journal of Social Work Research, 9(33), 201-238.doi.org/10.22054/rjsw.2022.69144.609 (In Persian).

22. Mukushi, A. T., Mabvurira, V., Makhubele, J. C., & Matlakala, F. K. (2019). Psychosocial challenges faced by children in residential care facilities. Southern African Journal of Social Work and Social Development, 31(2), 18-pages.DOI: 10.25159/2415-5829/2892

23. Olson, C., Toma, C. L., & Brown, B. B. (2025). The role of friendship maintenance over communication technologies in freshmen’s social adjustment to college. Journal of American College Health, 1-10. DOI: 10.1080/07448481.2025.2475316

24. Ruggeri, K., Garcia-Garzon, E., Maguire, Á., Matz, S., & Huppert, F. A. (2020). Well-being is more than happiness and life satisfaction: a multidimensional analysis of 21 countries. Health and quality of life outcomes, 18, 1-16.DOI: 10.1186/s12955-020-01423-y

25. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary educational psychology, 25(1), 54-67.DOI: 10.1006/ceps.1999.1020

26. Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of personality and social psychology, 57(6), 1069.DOI: 10.1037//0022-3514.57.6.1069

27. Seifi, M., Shiri, T., & Mohseni, R. (2023). Factors affecting the social health of adolescents aged 13 to 18 living in quasi-family centers under the supervision of the welfare organization. Socio-Cultural Strategy, 12(5), 31-76.doi:10.22034/scs.2023.385031.1406 (In Persian).

28. Steinberg, L. D. (2014). Age of opportunity: Lessons from the new science of adolescence. Houghton Mifflin Harcourt.

29. Tadesse, A., Helton, J. J., & Li, K. (2024). Perceived worries and spirituality: a mixed methods study of the primary Caregiver Well-Being of Orphan and Vulnerable Children in Ethiopia. Children, 11(4), 380.DOI: 10.3390/children11040380

30. Trubey, R., Evans, R., McDonald, S., Noyes, J., Robling, M., Willis, S., ... & Melendez-Torres, G. J. (2024). Effectiveness of mental health and wellbeing interventions for children and young people in foster, kinship, and residential care: systematic review and meta-analysis. Trauma, Violence, & Abuse, 25(4), 2829-2844.DOI: 10.1177/15248380241227987