فعالیت ورزشی و گرایش به رفتارهای پرخطر با توجه به گستره تحول در نوجوانی

افرازه, علیرضا; خوئینی, فاطمه; ایمانی خوشخو, شاهین; بلوکی, جلال

doi:10.66224/jps.25.162.7

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 25، شماره 162 - ( تابستان 1405(شهریور)، 1405 ) جلد 25 شماره 162 صفحات 18-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.162.7

Mendeley

Zotero

RefWorks

Afrazeh A, Khoeini F, Imani Khoshkhoo S, Bolouki J. (2026). Physical Activity and the Tendency Toward High-Risk Behaviors in the Developmental Period of Adolescence. Journal of Psychological Science. 25(162), : 7 doi:10.66224/jps.25.162.7
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2956-fa.html

افرازه علیرضا، خوئینی فاطمه، ایمانی خوشخو شاهین، بلوکی جلال.(1405). فعالیت ورزشی و گرایش به رفتارهای پرخطر با توجه به گستره تحول در نوجوانی مجله علوم روانشناختی 25 (162) :18-1 10.66224/jps.25.162.7

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2956-fa.html

فعالیت ورزشی و گرایش به رفتارهای پرخطر با توجه به گستره تحول در نوجوانی

علیرضا افرازه

، فاطمه خوئینی

، شاهین ایمانی خوشخو^*

، جلال بلوکی

گروه روانشناسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. ، shahinimani@webmail.guilan.ac.ir

چکیده: (80 مشاهده)

زمینه: گرایش به رفتارهای پرخطر از چالش‌های مهم دوره نوجوانی است و فعالیت ورزشی می‌تواند نقش مهمی در کاهش آن داشته باشد. بااین‌حال، بیشتر پژوهش‌ها تفاوت‌های سنی در مراحل مختلف نوجوانی را نادیده گرفته‌اند؛ ازاین‌رو، بررسی این رابطه به‌صورت تفکیک‌شده در دوره‌های مختلف نوجوانی ضروری است.
هدف: هدف از انجام این پژوهش، بررسی رابطه فعالیت ورزشی با رفتارهای پرخطر در گستره تحول نوجوانی بود.
روش: این پژوهش به‌صورت مقطعی و با طرح علی-مقایسه‌ای انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل ۱۳۲۵ نفر از دانش‌آموزان پسر مقطع متوسطه اول و دوم شهرستان سیاهکل در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ با دامنه سنی 12 تا ۱۸ سال بود. با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای دومرحله‌ای، ۴۳۵ نفر از دانش‌آموزان (در هر یک از مراحل نوجوانی: اوایل، میانه و اواخر، ۱۴۵ نفر) به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه فعالیت بدنی نوجوانان (کووالسکی و همکاران، ۱۹۹۷) و مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی (زاده‌محمدی و همکاران، 1390) بود. داده‌ها با استفاده از همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیری و آزمون Z فیشر در نرم‌افزار SPSS_v26 تحلیل شد.
یافته ها: نتایج نشان داد در اوایل نوجوانی، فعالیت ورزشی تنها با گرایش به سیگار و مواد مخدر رابطه منفی معنادار داشت (05/0 > p). در اواسط نوجوانی، این فعالیت با گرایش به سیگار (01/0 > p)، الکل (05/0 > p)، مواد مخدر (01/0 > p) و رفتار جنسی (05/0 > p) رابطه منفی معناداری نشان داد. در اواخر نوجوانی، فعالیت ورزشی با همه رفتارهای پرخطر، از جمله خشونت، رابطه منفی معناداری داشت (05/0 > p). همچنین مقایسه ضرایب Z فیشر نشان داد که شدت این رابطه در اواخر نوجوانی نسبت به مراحل قبل، در رفتارهایی مانند مصرف الکل (67/2 = z)، رابطۀ جنسی (07/2 = z) و خشونت (12/2 = z) به‌طور معناداری بیشتر بود (96/1 ≤ z).
نتیجه‌گیری: فعالیت ورزشی می‌تواند نقش بازدارنده مؤثری در کاهش رفتارهای پرخطر نوجوانان داشته باشد، به‌ویژه در اواخر نوجوانی که این تأثیر پررنگ‌تر است. بر این اساس، توصیه می‌شود برنامه‌های پیشگیرانه و مداخلات آموزشی با تأکید بیشتر بر فعالیت‌های ورزشی در این دوره طراحی و اجرا شوند.

شماره‌ی مقاله: 7

واژه‌های کلیدی: نوجوانی، گستره تحول، فعالیت ورزشی، رفتارهای پرخطر.

متن کامل [PDF 1734 kb] (48 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/2/30 | پذیرش: 1405/4/18 | انتشار: 1405/6/1

فهرست منابع

1. چوب فروش زاده، آزاده؛ امینی، علی؛ رضاپور میر صالح، یاسر و نصرآزادانی، الهام (1402). نقش واسطه ای خودکارآمدی در پیش بینی رفتارهای پرخطر بر اساس سبک های هویتی و نظارت والدین در نوجوانان. فصلنامه مطالعات روانشناختی، دوره 19 (73)، 132-117. https://doi.org/10.22051/psy.2024.45353.2876

2. زاده‌محمدی، علی؛ احمدآبادی، زهره و حیدری، محمود (1390). تدوین و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی، دوره 17 (3)، 225-218. http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-1417-fa.html

3. مرادی، خدیجه و هداوند، علی (1402). کانون اصلاح و تربیت در ایران: تحلیل وضعیت موجود و ترسیم وضعیت مطلوب رفاه اجتماعی. فصلنامه رفاه اجتماعی، دوره 23 (88)، 340-303. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-4108-fa.html

4. ملاحی، خاتون؛ سهرابی، نادره؛ سامانی، سیامک و خسروی، صدراله (1402). کانون اصلاح و تربیت در ایران: تجربه زیسته عوامل شناختی آسیب زا در روابط والد و نوجوان. مجله علوم روانشناختی، دوره 22 (130)، 169-186. http://psychologicalscience.ir/article-1-2123-fa.html

5. ییلاقی اشرفی، محمدرضا؛ ضامنی، لیلا و خلجی، حسن (1403). روایی و پایایی نسخه فارسی پرسشنامه فعالیت بدنی نوجوانان 19-14 سال. پژوهشنامه مدیریت ورزشی و رفتار حرکتی، دوره 20 (39)، 102-69. https://msb.journals.umz.ac.ir/article_3306.html

6. Amjad, A. I., Aslam, S., & Sial, Z. A. (2024). Beyond borders: Examining bullying, social networks, and adolescents mental health in developing regions. In Frontiers in Education (Vol. 9, p. 1431606). Frontiers Media SA. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1431606

7. Barnes, G. M., Hoffman, J. H., Welte, J. W., Farrell, M. P., & Dintcheff, B. A. (2007). Adolescents’ time use: Effects on substance use, delinquency and sexual activity. Journal of Youth and Adolescence, 36, 697-710. https://doi.org/10.1007/s10964-006-9075-0

8. Barnett, L. M., Jerebine, A., Keegan, R., Watson-Mackie, K., Arundell, L., Ridgers, N. D., ... & Dudley, D. (2023). Validity, reliability, and feasibility of physical literacy assessments designed for school children: a systematic review. Sports Medicine, 53(10), 1905-1929. https://doi.org/10.1007/s40279-023-01867-4

9. Barrett, D. E. (1996). The three stages of adolescence. The High School Journal, 79(4), 333-339. http://www.jstor.org/stable/40364502

10. Becht, A. I., Nelemans, S. A., Branje, S. J., Vollebergh, W. A., & Meeus, W. H. (2021). Daily identity dynamics in adolescence shaping identity in emerging adulthood: An 11-year longitudinal study on continuity in development. Journal of youth and adolescence, 1-18. https://doi.org/10.1007/s10964-020-01370-3

11. Blakemore, S. J., & Robbins, T. W. (2012). Decision-making in the adolescent brain. Nature neuroscience, 15(9), 1184-1191. https://doi.org/10.1038/nn.3177

12. Bogaerts, A., Claes, L., Buelens, T., Verschueren, M., Palmeroni, N., Bastiaens, T., & Luyckx, K. (2021). Identity synthesis and confusion in early to late adolescents: Age trends, gender differences, and associations with depressive symptoms. Journal of Adolescence, 87, 106-116. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2021.01.006

13. Boraita, R. J., Dalmau Torres, J. M., Ibort, E. G., & Alsina, D. A. (2023). Analysis of the Lifestyle and Psychological Well-being of Adolescents: Age-related Differences. Child Indicators Research, 16(1), 109-134. https://doi.org/10.1007/s12187-022-09977-7

14. Buchan, M. C. (2025). Evaluating the impact of participation in school-based physical education lessons on adolescent health and wellbeing in Ontario: Findings from the COMPASS study. https://hdl.handle.net/10012/21448

15. Campanella, S. (2024). Addictive behaviors: decades of research, but still so many questions!. Frontiers in Psychology, 15, 1485118. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1485118

16. Carvalho, G. S., & Vilaça, T. (2024). Health promotion in schools, universities, workplaces, and communities. Frontiers in Public Health, 12, 1528206. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1528206

17. Choobforoushzadeh, A., Amini, A., Rezapour Mirsaleh, Y., & Nasr Azadani, E. (2024). The Role of Self-efficacy in Predicting High-risk Based on Identity Styles and Parental Monitoring in Adolescents. Journal of Psychological Studies, 19(4), 117-132. [Persian] https://doi.org/10.22051/psy.2024.45353.2876

18. Cirulli, F., Ciacchella, C., & Collacchi, B. (2024). Sport and mental health. In A. Fiorillo & S. De Giorgi (Eds.), Social determinants of mental health (pp. 361–377). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-70165-8_20

19. Ciydem, E., Avci, D., Uyar, M., & Seyhan, A. (2024). Effect of personality traits and emotion regulation strategies on risky behaviors in adolescents. Journal of psychosocial nursing and mental health services, 62(2), 23-36. https://doi.org/10.3928/02793695-20230818-03

20. Dekkers, T. J., de Water, E., & Scheres, A. (2022). Impulsive and risky decision-making in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD): The need for a developmental perspective. Current opinion in psychology, 44, 330-336.https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101457

21. Deza, M., & Mezza, A. (2025). The Intergenerational Effects of the Vietnam Draft on Risky Behaviors. Journal of Labor Economics, 43(1), 247-292. https://doi.org/10.1086/725595

22. Faul, F., Erdfelder, E., Buchner, A., & Lang, A. G. (2009). Statistical power analyses using G* Power 3.1: Tests for correlation and regression analyses. Behavior research methods, 41(4), 1149-1160. https://doi.org/10.3758/BRM.41.4.1149

23. Franzoni, A., Ruggeri, P., Brodard, F., & Messerli-Bürgy, N. (2025). Individual Trajectories of Eating Behavior in Adolescent Athletes During a Sports Season. International Journal of Qualitative Methods, 24. https://doi.org/10.1177/16094069251335498

24. Frühauf, A., Loinger, M., & Kopp, M. (2025). Adventure sports athletes on social media: potential effects on adolescents’ sports participation and risk-taking behavior. German Journal of Exercise and Sport Research, 1-10. https://doi.org/10.1007/s12662-024-01010-z

25. Guo, J., Liu, J., Zhu, R., Liu, G., Zheng, M., & Cao, C. (2024). The impact of different types of exercise on executive functions in overweight/obese individuals: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Behavioral Sciences, 14(12), 1227. https://doi.org/10.3390/bs14121227

26. Imannezhad, S., Razavi Pour, S. M. K., Lashgari Kalat, H., Shariat Moghani, S., & Yazdanparast, A. (2023). A systematic review of risky behaviors in adolescence and its related factors: Evidence from Iran. Health Providers, 3(2), 111-126. [Persian] https://www.health-providers.ir/article_164003.html

27. Kim, J. H. (2025). Behavioral, Psychological, and Physical Predictors of Adolescent Drug Use in South Korea: Insights Obtained Using Machine Learning. International Journal of Mental Health and Addiction, 1-16. https://doi.org/10.1007/s11469-025-01496-0

28. Kline, R. (2016). Data preparation and psychometrics review. Principles and practice of structural equation modeling (4th ed). New York, NY: Guilford, 64-96. https://searchworks.stanford.edu/view/11513607

29. Kowalski, K. C., Crocker, P. R., & Faulkner, R. A. (1997). Validation of the physical activity questionnaire for older children. Pediatric exercise science, 9(2), 174-186. https://doi.org/10.1123/pes.9.2.174

30. Mallahi K, Sohrabi N, Samani S, Khosravi S. (2023). The lived experience of traumatic cognitive factors in parent-adolescent relationships. Journal of Psychological Science. 22(130), 169-186. [Persian] http://psychologicalscience.ir/article-1-2123-fa.html

31. Martínez-Casanova, E., Molero-Jurado, M. D. M., & Pérez-Fuentes, M. D. C. (2024). Self-Esteem and Risk Behaviours in Adolescents: A Systematic Review. Behavioral Sciences, 14(6), 432. https://doi.org/10.3390/bs14060432

32. Moradi K, Hadavand A. (2023). Correctional and education center in Iran: analysis of the current situation and design of the desired situation. refahj. 23(88), 303-340. [Persian] http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-4108-fa.html

33. Munoz, P., Perryman, A. N., Emory, K., & Morris, T. A. (2025). Higher numbers and closer proximity of tobacco retailers to schools in lower socioeconomic areas in San Diego County. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 211, Abstract A7201. https://doi.org/10.1164/ajrccm.2025.211.Abstracts.A7201

34. Pal, S. K., & Shekhar, C. (2021). Examining the role of high-risk fertility behaviour in chronic undernutrition among Indian married women age 15-49. Clinical Epidemiology and Global Health, 11, 100739. https://doi.org/10.1016/j.cegh.2021.100739

35. Pascoe, M., Bailey, A. P., Craike, M., Carter, T., Patten, R., Stepto, N., & Parker, A. (2020). Physical activity and exercise in youth mental health promotion: a scoping review. BMJ open sport & exercise medicine, 6(1), e000677. https://doi.org/10.1136/bmjsem-2019-000677

36. Peeters, M., Oldehinkel, A., Veenstra, R., & Vollebergh, W. (2019). Unique developmental trajectories of risk behaviors in adolescence and associated outcomes in young adulthood. PLOS ONE, 14(11), e0225088. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0225088

37. Pfeifer, J. H., & Allen, N. B. (2021). Puberty initiates cascading relationships between neurodevelopmental, social, and internalizing processes across adolescence. Biological Psychiatry, 89(2), 99-108. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2020.09.002

38. Poucher, Z. A., Tamminen, K. A., & Kerr, G. (2023). Olympic and Paralympic athletes’ perceptions of the Canadian sport environment and mental health. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 15(5), 636-653. https://doi.org/10.1080/2159676X.2023.2187443

39. Thron, M., Kuhnert, R., Altmann, S., Barsch, F., Härtel, S., Richter, A., ... & Fiedler, J. (2025). Correlates of Aerobic Performance in Adolescents and Adults. European Journal of Sport Science, 25(5), e12311. https://doi.org/10.1002/ejsc.12311

40. Vannucci, A., Simpson, E. G., Gagnon, S., & Ohannessian, C. M. (2020). Social media use and risky behaviors in adolescents: A meta-analysis. Journal of adolescence, 79, 258-274. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2020.01.014

41. Waters, A. M., Sluis, R. A., Usher, W., Farrell, L. J., Donovan, C. L., Modecki, K. L., ... & Hinchey, J. (2025). Mental health outcomes for teenage boys and girls following a youth sports development program including a mental health program. Journal of Applied Sport Psychology, 1-26. https://doi.org/10.1080/10413200.2025.2495590

42. Yeylaghi Ashrafi, M., Zameni, L., & Khalaji, H. (2024). Validity and reliability of the Persian version of the Physical Activity Questionnaire for Adolescents (PAQ-A) among Iranian youth aged 14–19 years. Journal of Sport Management & Motor Behavior, 21(1), 59–75. [Persian] https://msb.journals.umz.ac.ir/article_3306.html

43. Yu, D., Che, X., Wang, H., Ma, N., Wan, Z., Wan, B., ... & Shui, Y. (2024). The Relationship between Football Participation and Sport Trait Confidence for Adolescents: A Chain-Mediated Effect of Collective Self-Esteem and Self-Esteem. Behavioral Sciences, 14(8), 656. https://doi.org/10.3390/bs14080656

44. Zadeh Mohammadi, A., Ahmadabadi, Z., & Heidari, M. (2011). Construction and assessment of psychometric features of Iranian adolescent’s risk-taking scale. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 17(3), 218–225. [Persian] http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-1417-fa.html

45. Zhang, K., Liu, M., Yin, Z., Kong, N., & Gong, H. (2025). The effect of exercise motivation on adolescents’ subjective Well-being: chain mediation of physical activity and Social-emotional competency. BMC Public Health, 25(1), 1-10. https://doi.org/10.1186/s12889-025-22965-0