آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
دوره 24، شماره 155 - ( زمستان 1404(بهمن)، 1404 )
جلد 24 شماره 155 صفحات 147-129 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Javanbakht ghahfarokhi A, Kiyoumarsi F, Salehi M. (2025). Development and evaluation of the effectiveness of a three-level (student, family, teacher) educational program on visuospatial processing in students with specific learning disabilities with an emphasis on mathematics disorder. Journal of Psychological Science. 24(155), 129-147. doi:10.61186/jps.24.155.9
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2960-fa.html
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2960-fa.html
جوانبخت قهفرخی عارفه، کیومرثی فیروز، صالحی مهدیه.(1404). تدوین برنامه آموزشی سهسطحی (دانشآموز، خانواده، معلم) و بررسی اثربخشی آن بر پردازش دیداری فضایی در دانشآموزان با ناتوانی یادگیری ویژه با تأکید بر اختلال ریاضی مجله علوم روانشناختی 24 (155) :147-129 10.61186/jps.24.155.9
گروه روانشناسی کودکان استثنایی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران. ، firozkiyoumarsi@gmail.com
چکیده: (826 مشاهده)
زمینه: مشکلات مربوط به پردازش دیداری-فضایی از چالشهای شناختی شایع در دانشآموزان با ناتوانی یادگیری ویژه است که عملکرد تحصیلی آنها را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد. با این حال، کمتر پژوهشی به طراحی یک مداخله یکپارچه پرداخته است که همزمان سه ضلع اصلی مثلث آموزشی یعنی دانشآموز، خانواده و معلم را توانمند سازد. عدم هماهنگی بین این سه ضلع، اثربخشی مداخلات را محدود میسازد.
هدف: هدف پژوهش حاضر تدوین برنامه آموزشی سهسطحی (دانشآموز، خانواده، معلم) و بررسی اثربخشی آن بر پردازش دیداری فضایی در دانش-آموزان با ناتوانی یادگیری ویژه بود.
روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کابردی از نظر روش آمیخته و اکتشافی بود که اولویت با مطالعه کیفی است و مقوله ها از بخش کیفی استخراج سپس برنامه مداخله بر اساس آن تدوین شد. در بخش کیفی، که با هدف استخراج مؤلفههای برنامه مداخله انجام شد، از روش تحلیل مضمون استفاده گردید. جامعه پژوهش شامل اساتید روانشناسی دانشگاه، متخصصین و درمانگران حوزه روانشناسی کودکان استثنایی بود که از میان آنها ۱۰ نفر به روش نمونهگیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری دادهها انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها، مصاحبه نیمهساختارمند بود. در بخش کمی، از طرح پژوهش شبهآزمایشی از نوع پیشآزمون-پسآزمون-پیگیری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشآموزان با ناتوانی یادگیری ویژه (با تاکید بر اختلال ریاضی) در گروه سنی ۸ تا ۱۰ سال شهر تهران در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از این جامعه، ۳۰ نفر به روش نمونهگیری هدفمند به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها در مراحل سهگانه، آزمون هوش تهران-استانفورد-بینه بود. تجزیه و تحلیل داده ها از طریق آنالیز واریانس بااندازه گیری مکرر و با استفاده از نرم افزار SPSS-26 انجام شد.
یافتهها: نتایج بخش کیفی که از طریق تحلیل مضمون مصاحبهها به دست آمد، منجر به شناسایی چهار مضمون اصلی برای ساختار برنامه آموزشی سهسطحی گردید. این مضامین عبارت بودند از: تقویت توجه و تمرکز، تقویت حافظه فعال، تقویت استدلال کمی، و تقویت پردازش دیداری-فضایی. در بخش کمی، نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر نشان داد که برنامه آموزشی مبتنی بر این مضامین، تأثیر معنادار و مثبتی بر بهبود نمرات پردازش دیداری-فضایی دانشآموزان در گروه آزمایش داشته است (05/0 >P). این بهبود در مرحله پسآزمون و پیگیری در مقایسه با پیشآزمون مشهود بود.
نتیجهگیری: نتایج نشان داد که یک برنامه آموزشی سهسطحی، که بر اساس مؤلفههای شناختی کلیدی (توجه، حافظه فعال، استدلال کمی و پردازش دیداری-فضایی) طراحی شده، رویکردی مؤثر و کاربردی برای بهبود پردازش دیداری-فضایی در دانشآموزان با ناتوانی یادگیری ویژه است. این یافته بر لزوم فراتر رفتن از مداخلات تکبعدی و متمرکز بر دانشآموز تأکید دارد. بنابراین، به درمانگران، مشاوران مدارس و طراحان برنامههای آموزشی پیشنهاد میشود تا با درگیر کردن همزمان خانواده و معلمان در فرآیند درمان، به پایداری و تعمیمپذیری اثربخشی مداخلات کمک کنند.
هدف: هدف پژوهش حاضر تدوین برنامه آموزشی سهسطحی (دانشآموز، خانواده، معلم) و بررسی اثربخشی آن بر پردازش دیداری فضایی در دانش-آموزان با ناتوانی یادگیری ویژه بود.
روش: پژوهش حاضر از نظر هدف کابردی از نظر روش آمیخته و اکتشافی بود که اولویت با مطالعه کیفی است و مقوله ها از بخش کیفی استخراج سپس برنامه مداخله بر اساس آن تدوین شد. در بخش کیفی، که با هدف استخراج مؤلفههای برنامه مداخله انجام شد، از روش تحلیل مضمون استفاده گردید. جامعه پژوهش شامل اساتید روانشناسی دانشگاه، متخصصین و درمانگران حوزه روانشناسی کودکان استثنایی بود که از میان آنها ۱۰ نفر به روش نمونهگیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری دادهها انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها، مصاحبه نیمهساختارمند بود. در بخش کمی، از طرح پژوهش شبهآزمایشی از نوع پیشآزمون-پسآزمون-پیگیری بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشآموزان با ناتوانی یادگیری ویژه (با تاکید بر اختلال ریاضی) در گروه سنی ۸ تا ۱۰ سال شهر تهران در سال تحصیلی 1403-1402 بود. از این جامعه، ۳۰ نفر به روش نمونهگیری هدفمند به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری دادهها در مراحل سهگانه، آزمون هوش تهران-استانفورد-بینه بود. تجزیه و تحلیل داده ها از طریق آنالیز واریانس بااندازه گیری مکرر و با استفاده از نرم افزار SPSS-26 انجام شد.
یافتهها: نتایج بخش کیفی که از طریق تحلیل مضمون مصاحبهها به دست آمد، منجر به شناسایی چهار مضمون اصلی برای ساختار برنامه آموزشی سهسطحی گردید. این مضامین عبارت بودند از: تقویت توجه و تمرکز، تقویت حافظه فعال، تقویت استدلال کمی، و تقویت پردازش دیداری-فضایی. در بخش کمی، نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر نشان داد که برنامه آموزشی مبتنی بر این مضامین، تأثیر معنادار و مثبتی بر بهبود نمرات پردازش دیداری-فضایی دانشآموزان در گروه آزمایش داشته است (05/0 >P). این بهبود در مرحله پسآزمون و پیگیری در مقایسه با پیشآزمون مشهود بود.
نتیجهگیری: نتایج نشان داد که یک برنامه آموزشی سهسطحی، که بر اساس مؤلفههای شناختی کلیدی (توجه، حافظه فعال، استدلال کمی و پردازش دیداری-فضایی) طراحی شده، رویکردی مؤثر و کاربردی برای بهبود پردازش دیداری-فضایی در دانشآموزان با ناتوانی یادگیری ویژه است. این یافته بر لزوم فراتر رفتن از مداخلات تکبعدی و متمرکز بر دانشآموز تأکید دارد. بنابراین، به درمانگران، مشاوران مدارس و طراحان برنامههای آموزشی پیشنهاد میشود تا با درگیر کردن همزمان خانواده و معلمان در فرآیند درمان، به پایداری و تعمیمپذیری اثربخشی مداخلات کمک کنند.
فهرست منابع
1. افروز، غلامعلی و کامکاری، کامبیز. (۱۳۸۹). اصول روانسنجی و هوشآزمایی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
2. بنیهاشمیامامقیصی، فاطمه، پورمحمدرضاتجریشی، معصومه، علیزاده، حمیده، قائدامینیهارونی، غلامرضا و احمدی، احمد. (۱۴۰۱). تأثیر برنامه مهارتهای پایه بر استدلال کمی، عملکرد ریاضی و حافظه فعال در کودکان پیشدبستانی. فصلنامه سلامت و آموزش، ۳ (۲)، ۳۳–۵۶. http://jeche.ir/article-۱-۷۱-fa.html
3. رسولی فشتمی علی، هاشمی تورج، کیامرثی آذر، غفاری عذرا. (1401). تعیین شاخصهای روانسنجی و هنجاریابی آزمون هوش ماتریس-های پیشرونده رنگیریون کودکان در دانشآموزان ابتدایی. فصلنامه سلامتروان کودک؛ ۹ (۱): ۱۵۸-۱۷۵. Doi:10.52547/jcmh.9.1.11
4. فرید، فاطمه؛ کامکاری، کامبیز؛ صفاری نیا، مجید و افروز، ستوده (1393). مقایسهی روایی تشخیصی نسخه ی نوین هوش آزمای تهران استانفورد بینه و نسخهی چهارم مقیاس هوش وکسلر کودکان در ناتوانی یادگیری. مجله مطالعات ناتوانی، 4(2)، 70-83. https://www.magiran.com/p1374581
5. کاشانی وحید، لیلا.، وکیلی، سمیرا.، و بخشی، حوریه. (1400). تاثیر برنامه خانوادهمحور مبتنی بر بازیهای شناختی بر حافظه کاری و عملکرد ریاضی دانشآموزان با اختلال ریاضی. روانشناسی افراد استثنایی، سال یازدهم، شماره 42، 37-46. https://doi.org/10.22054/jpe.2020.50454.2119
6. کریمی لیچاهی رقیه، اکبری بهمن، حسین خانزاده عباسعلی، اسدی مجره سامره. (1400). تأثیر برنامه مداخلهای چندوجهی (آموزش یکپارچگی حسی- حرکتی در سطح کودک و والدین) بر نگرش و عملکرد خواندن دانشآموزان نارساخوان. فصلنامه سلامت روان کودک; ۸ (۲): ۱-۱۶. Doi: 10.52547/jcmh.8.2.1
7. لشکربلوکی، غلام. (1392) دانشآموزان ایرانی در آینه تیمز 2011. ماهنامه رشد آموزش متوسطه، شماره 9، 26. https://elmnet.ir/doc/339547-83284
8. Afrooz GA, kamkary K. (2010). Psychometric Principles Vhvsh us. Tehran: Tehran University Pub. [In Persian]
9. American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
10. Baddeley, A. (2012). Working memory: Theories, models, and controversies. Annual review of psychology, 63(1), 1-29. Doi:10.1146/annurev-psych-120710-100422
11. Banihashemi Imam Gheysi F, Pourmohamadreza-Tajrishi M, Alizadeh H, Ghaedamini Harouni G, Ahmadi A. (2022). The Effect of Basic Skills Program on Quantitative Reasoning, Math Performance, and Working Memory of Preschool Children. Journal of Childhood Health and Education. 3(2), 33-56. http://jeche.ir/article-1-71-fa.html [In Persian]
12. Berger, E. M., Fehr, E., Hermes, H., Schunk, D., & Winkel, K. (2025). The Impact of Working-Memory Training on Children’s Cognitive and Noncognitive Skills. Journal of Political Economy, 133(2), 492-521. Doi:10.2139/ssrn.3622985
13. Bildiren A. (2017). Reliability and Validity Study for the Coloured Progressive Matrices Test between the Ages of 3-9 for Determining Gifted Children in the Pre-School Period. Journal of education and training studies;5(11):13-20. Doi:10.11114/jets.v5i11.2599
14. Blair, J. (2020). Using the technique of mindfulness in people with learning disabilities. Learning Disability Practice, 23(4). Doi:10.7748/ldp.2020.e2083
15. Bulthé, J., Prinsen, J., Vanderauwera, J., Duyck, S., Daniels, N., Gillebert, C. R., ... & De Smedt, B. (2019). Multi-method brain imaging reveals impaired representations of number as well as altered connectivity in adults with dyscalculia. NeuroImage, 190, 289-302. Doi:10.1016/j.neuroimage.2018.06.012
16. Cisneros, E., Beauséjour, V., De Guise, E., Belleville, S., & McKerral, M. (2021). The impact of multimodal cognitive rehabilitation on executive functions in older adults with traumatic brain injury. Annals of physical and rehabilitation medicine, 64(5), 101559. Doi:10.1016/j.rehab.2021.101559
17. Connor, D. J., & Cavendish, W. (2020). ‘Sit in my seat’: Perspectives of students with learning disabilities about teacher effectiveness in high school inclusive classrooms. International Journal of Inclusive Education, 24(3), 288–309. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1459888
18. Cotton SM, Kiely PM, Crewther DP, Thomson B, Laycock R, Crewther SG. (2005). A normative and reliability study for the Raven’s Coloured Progressive Matrices for primary school aged children from Victoria, Australia. Personality and individual differences;39(3):647-659. https://doi.org/10.1016/j.paid.2005.02.015?
19. Douglas, J., & Bigby, C. (2020). Development of an evidence-based practice framework to guide decision making support for people with cognitive impairment due to acquired brain injury or intellectual disability. Disability and Rehabilitation, 42(3), 434–441. DOI:10.1080/09638288.2018.1498546
20. Farid, F., Kamkari, K., Saffarinia, M., & Afrooz, S. (2014). Comparison of the diagnostic validity of the new version of the Tehran-Stanford-Binet Intelligence Scale and the Wechsler Intelligence Scale for Children-Fourth Edition in learning disability. Journal of Disability Studies, 4(2), 70-83. [In Persian].
21. Flores-Gallegos, R., Fernández, T., & Alcauter, S. (2024). Functional connectivity is linked to working memory differences in children with reading learning disability. BMC Pediatrics, 24, 318. https://doi.org/10.1186/s12887-024-04791-2
22. Guo, L., & Keles, S. (2024). A systematic review of studies with parent-involved interventions for children with specific learning disabilities. European Journal of Special Needs Education, 1-18. https://doi.org/10.1080/08856257.2024.2421112
23. Jaya, H. P., Pitaloka, N. L., & Wijaya, A. (2020). Running Dictation to Develop Students’ Listening Comprehension Ability. Indonesian Research Journal in Education| IRJE|, 543-555. Doi:10.22437/irje.v4i2.10907
24. Kashani Vahid, L., Vakili, S., & Bakhashi Takanloo, H. (2020). The Effects of Family-based Cognitive program on Improving Working Memory, and the Mathematical Performance of Students with Dyscalculia. Psychology of Exceptional Individuals, 10(38), 143-168. https://doi.org/10.22054/jpe.2020.50454.2119
25. Karimi Lichahi R, Akbari B, Hoseinkhanzadeh A A, Asadi Majreh S. (2021). The Effect of a Multidimensional Intervention Program (Sensory-Motor Integration Training for Child and Parent) on Reading Attitudes and Performance of Students with Dyslexia. J Child Ment Health; 8 (2): 1. doi: 10.52547/jcmh.8.2.1 [In Persian].
26. Lashkarbolouki, G. (2013). Iranian students in light of TIMSS 2011. Roshd Journal of Secondary Education, (9), 26. https://elmnet.ir/doc/339547-83284 [In Persian].
27. López-Resa, P., & Moraleda-Sepúlveda, E. (2023). Working memory capacity and text comprehension performance in children with dyslexia and dyscalculia: a pilot study. Frontiers in Psychology, 14, 1191304. Doi:10.3389/fpsyg.2023.1191304
28. Maehler, C., & Schuchardt, K. (2016). The importance of working memory for school achievement in primary school children with intellectual or learning disabilities. Research in developmental disabilities, 58, 1-8. Doi:10.1016/j.ridd.2016.08.007
29. McGonigal, A. (2022). Frontal lobe seizures: overview and update. Journal of Neurology, 269(6), 3363-3371.Doi:10.1007/s00415-021-10949-0
30. McGonnell, M., Orr, M., Backman, J., Johnson, S. A., Davidson, F., & Corkum, P. (2024). Examining the role of the visuospatial sketchpad in children's math calculation skills using Baddeley and Hitch's model of working memory. Acta Psychologica, 246, 104246. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104246
31. Rao, P. S., Pandey, M. K., Mishra, P., Deshmukh, S., Jahan, M., & Manohar J, S. (2024). Is training working memory in children with learning disabilities a viable solution? A systematic review. Annals of Neurosciences, 31(2), 124-131. Doi:10.1177/09727531231198639
32. Rao, P. S., Pandey, M. K., Mishra, P., Deshmukh, S., Jahan, M., & Manohar J, S. (2024). Is training working memory in children with learning disabilities a viable solution? A systematic review. Annals of Neurosciences, 31(2), 124-131. Doi:10.1177/09727531231198639
33. Rasouli Foshtami A, Hashemi T, Kiamarsi A, Ghaffari A. (2022). Determination of Psychometric Indicators and Standardization of Intelligence Test of Children’s Raven Colored Progressive Matrices in Elementary School Students. J Child Ment Health; 9 (1): 10. Doi:10.52547/jcmh.9.1.11 [In Persian]
34. Raven JC, Court JH. (1998). Raven's progressive matrices and vocabulary scales: Oxford pyschologists Press Oxford. https://doi.org/10.1006/cogp.1999.0735?
35. Roid, G. H. (2003). Standford-Binet Intelligence Scales, Fifth Edition Assessment Service Bulletin Number 4 (Special Composite Scores for SB5).
36. Sánchez-Pérez, N., Castillo, A., López-López, J. A., Pina, V., Puga, J. L., Campoy, G., ... & Fuentes, L. J. (2018). Computer-based training in math and working memory improves cognitive skills and academic achievement in primary school children: Behavioral results. Frontiers in Psychology, 8, 2327. Doi: 10.3389/fpsyg.2017.02327
37. Schulze, S., & Kuhl, J. (2024). Working memory sensitive math intervention in students with learning disabilities—A single case study. Learning Disabilities: A Contemporary Journal, 22(1), 45–65. https://www.psycnet.org/record/2024-99571-003
38. Snowling, M. J., Hulme, C., & Nation, K. (2020). Defining and understanding dyslexia:Past, present and future. Oxford Review of Education,46(4), 501–513. https://doi.org/10.1080/03054985.2020.1765756
39. Viktorin, J. (2021). Creativity in Children and Pupils With Dyslexia. Multidisciplinary Journal of School Education, 10(2 (20)), 15-34. Doi:10.35765/mjse.2021.1020.01
40. Viktorin, J., & Loosová, L. (2020). Perceptual motor skills in children and pupils with mild intellectual disabilities. Multidisciplinary Journal of School Education, 9(2) 18), 79-95. Doi:10.35765/mjse.2020.0918.04
41. Walk, L. M., Evers, W. F., Quante, S., & Hille, K. (2018). Evaluation of a teacher training program to enhance executive functions in preschool children. PloS one, 13(5), e0197454. Doi:10.1371/journal.pone.0197454
42. Zhang, X., Räsänen, P., Koponen, T., Aunola, K., Lerkkanen, M. K., & Nurmi, J. E. (2020). Early cognitive precursors of children's mathematics learning disability and persistent low achievement: A 5‐ year longitudinal study. Child development, 91(1), 7-27 Doi:10.1111/cdev.13123
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)