نقش انگیزه و انواع مشارکت والدین در پیش‌بینی انگیزه خودمختار دانش‌آموزان: رویکردی مبتنی بر نظریه خودتعیین‌گری

رنگریز, زبیده; طالع پسند, سیاوش; ستوده اصل, نعمت

doi:10.61186/jps.24.153.195

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 153 - ( پاییز 1404(آذر)، 1404 ) جلد 24 شماره 153 صفحات 209-195 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.24.153.195

Mendeley

Zotero

RefWorks

Rangriz Z, Talepasand S, SotodehAsl N. (2025). The Role of Motivation and Types of Parental Involvement in Predicting Students’ Autonomous Motivation: A Self-Determination Theory-Based Approach. Journal of Psychological Science. 24(153), 195-209. doi:10.61186/jps.24.153.195
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2961-fa.html

رنگریز زبیده، طالع پسند سیاوش، ستوده اصل نعمت.(1404). نقش انگیزه و انواع مشارکت والدین در پیش‌بینی انگیزه خودمختار دانش‌آموزان: رویکردی مبتنی بر نظریه خودتعیین‌گری مجله علوم روانشناختی 24 (153) :209-195 10.61186/jps.24.153.195

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2961-fa.html

نقش انگیزه و انواع مشارکت والدین در پیش‌بینی انگیزه خودمختار دانش‌آموزان: رویکردی مبتنی بر نظریه خودتعیین‌گری

زبیده رنگریز

، سیاوش طالع پسند^*

، نعمت ستوده اصل

استاد گروه روان شناسی تربیتی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان. سمنان. ایران. ، stalepasand@semnan.ac.ir

چکیده: (947 مشاهده)

زمینه: انگیزه خودمختار دانش‌آموزان یکی از عوامل کلیدی در ارتقای یادگیری عمیق، عملکرد تحصیلی و پایداری تلاش آنان محسوب می‌شود. با توجه به نظریه خودتعیینگری حمایت والدین از نیازهای روان‌شناختی پایه دانش‌آموزان، زمینه‌ساز افزایش انگیزه درونی و خودمختار آنان است با این حال، نقش دقیق انواع انگیزه والدین و ابعاد مختلف مشارکت آنان در پیش‌بینی انگیزه خودمختار دانش‌آموزان نیازمند بررسی‌های دقیق‌تر و کاربردی‌تر است.
هدف: این پژوهش با هدف بررسی نقش انگیزه والدین و انواع مشارکت آنان در پیش‌بینی انگیزه خودمختار دانش‌آموزان بر اساس نظریه خودتعیین‌گری انجام شد.
روش: روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان دختر و پسر پایه پنجم و ششم در سال تحصیلی 1404-1403 بودند که در مدارس ابتدایی شهر سمنان مشغول به تحصیل بودند با استفاده از روش نمونه‌گیری چند مرحله‌ای تصادفی تعداد 415 دانش‌آموز انتخاب شدند و به پرسشنامه‌های انگیزه والد برای مشارکت (گرولنیک، 2015)، حمایت از خودمختاری در مقابل مشارکت کنترل‌کننده (لرنر و همکاران، 2022)، انگیزه خودمختار (ریان و کانل، 1989) پاسخ دادند. داده‌ها با رگرسیون سلسله مراتبی و به وسیله‌ی نرم افزار 26SPSS تحلیل شد.
یافته ها: یافتهها نشان داد مشارکت در فعالیت‌های شناختی بیشترین تأثیر مثبت را بر انگیزه خودمختار دانش‌آموزان داشت (001/0 >p،
204/0 β=) و 3/10 درصد واریانس آن را تبیین می‌کرد. پایه کلاسی نقش منفی و معنادار در انگیزه خود مختار داشت (14/0- =β). جنسیت و انگیزه کنترل‌شده والدین نقش غیرمعنادار داشتند. گرچه انگیزه خودمختار والدین در مدل‌های اولیه نقش مثبت و معناداری در پیشبینی انگیزه خودمختار دانش‌آموزان داشت، اما در مدل نهایی این نقش ‌کاهش یافت (080/0 =p).
نتیجه‌گیری: با توجه به یافته‌های به دست آمده، افزایش مشارکت شناختی والدین نقش مهمی در تقویت انگیزه خودمختار تحصیلی دانش‌آموزان به ویژه در پایه‌های تحصیلی پایین دارد و می‌تواند به بهبود کیفیت یادگیری و تداوم تلاش تحصیلی کمک کند. انگیزه والدین اثر محدودی داشت.

واژه‌های کلیدی: مشارکت والدین، حمایت خودمختار، انگیزش خودمختار، انگیزه کنترل‌شده والدین، انگیزه خودمختار والدین

متن کامل [PDF 1187 kb] (342 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/3/1 | پذیرش: 1404/5/3 | انتشار: 1404/9/3

فهرست منابع

1. الهی، زینب. حاجی تبار فیروزجائی، محسن. عابدینی، میمنت. (1399). نقش ابعاد مشارکت والدین در انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی. فصلنامه علمی - پژوهشی خانواده و پژوهش، ۱۷ (۱)، ۱۰۳-۱۲۶.http://qjfr.ir/article-1-1419-fa.html

2. سیف‌زاده درآباد، فاطمه. هدایتی، فاطمه. عسکری، آزاده. (1402). دختران نوجوان امروز، مادران نسل آینده: ارتباط خودمختاری و سبک فرزندپروری والدین با خودمختاری و بهزیستی دختران نوجوان. فصلنامه خانواده و پژوهش، 20(3)، 109-128.http://qjfr.ir/article-1-1349-fa.html

3. عادلی، نینا. طالع پسند، سیاوش. نظیفی، مرتضی. (1399). نقش انگیزش والدین در انگیزش خودمختار دانش‌آموزان برای انجام تکالیف شب: آزمون مدلی بر اساس نظریه خودتعیین‌گری. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 11(1)، 151-168.https://doi.org/10.22059/japr.2020.271034.643088

4. ملک‌زاده، شیما. حجازی، الهه. کیامنش، علیرضا. (۱۴۰۰). طراحی و تدوین بسته آموزشی توانمندسازی (با رویکرد خودتعیین‌گری) و اثربخشی آن بر عملکرد و باورهای ریاضی دانش‌آموزان دختر و پسر (با عملکرد پایین در درس ریاضی). مجله علوم روانشناختی، ۲۰ (۱۰۳)، ۱۰۹۵-۱۱۱۶.https://doi.org/10.52547/JPS.20.103.1095

5. Adeli, N., Talepasand, S., & Nazifi, M. (2020). The Role of Parents' Motivation in Students' Autonomous Motivation for doing Homework: Testing a Model on the Basis of Self–Determination Theory. Journal of Applied Psychological Research, 11(1), 151-168. (Persian) https://doi.org/10.22059/japr.2020.271034.643088

6. Aelterman, N., Vansteenkiste, M., Haerens, L., Soenens, B., Fontaine, J. R., & Reeve, J. (2019). Toward an integrative and fine-grained insight in motivating and demotivating teaching styles: The merits of a circumplex approach. Journal of Educational Psychology, 111(3), 497. http://dx.doi.org/10.1037/edu0000293

7. Çelik, O. (2024). Academic motivation in adolescents: the role of parental autonomy support, psychological needs satisfaction and self-control. Frontiers in Psychology, 15, 1384695. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1384695

8. Cheon, S. H., Reeve, J., & Vansteenkiste, M. (2020). When teachers learn how to provide classroom structure in an autonomy-supportive way: Benefits to teachers and their students. Teaching and teacher education, 90, 103004. https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.103004

9. Deci, E. L., Nezlek, J., & Sheinman, L. (1981a). Characteristics of the rewarder and intrinsic motivation of the rewardee. Journal of personality and Social Psychology, 40 (1), 1. https://doi.org/10.1037/0022-3514.40.1.1

10. Guay, F. (2022). Applying self-determination theory to education: Regulations types, psychological needs, and autonomy supporting behaviors. CanadiaJournal of School Psychology, 37(1), 75-92. https://doi.org/10.1177/08295735211055355

11. Elahi, Z. Hajitabar Firouzja’ee, M. Abedini, M. (2020). Multiple Dimensions of Parental Involvement and their Role in Academic Motivation of Primary School 6th Graders. Quarterly Journal of Family and Research, 17 (1), 103-126. (Persian) http://qjfr.ir/article-1-1419-fa.html

12. Gottfried, A. E., Marcoulides, G. A., Gottfried, A. W., Oliver, P. H., & Guerin, D. W. (2007). Multivariate latent change modeling of developmental decline in academic intrinsic math motivation and achievement: Childhood through adolescence. International Journal of Behavioral Development, 31(4), 317-327. https://doi.org/10.1177/0165025407077752

13. Green, C. L., Walker, J. M., Hoover-Dempsey, K. V., & Sandler, H. M. (2007). Parents' motivations for involvement in children's education: An empirical test of a theoretical model of parental involvement. Journal of educational psychology, 99(3), 532. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0663.99.3.532

14. Grolnick, W. S. (2015). Mothers’ motivation for involvement in their children’s schooling: Mechanisms and outcomes. Motivation and Emotion, 39, 63-73. https://link.springer.com/article/10.1007/s11031-014-9423-4

15. Grolnick, W. S., & Slowiaczek, M. L. (1994). Parents' involvement in children's schooling: A multidimensional conceptualization and motivational model. Child development, 65(1), 237-252. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1994.tb00747

16. Koivuhovi, S., Kilpi-Jakonen, E., Erola, J., & Vainikainen, M. P. (2025). Parental involvement in elementary schools and children’s academic achievement: A longitudinal analysis across educational groups in Finland. Research in Social Stratification and Mobility, 95, 101007. https://doi.org/10.1016/j.rssm.2024.101007

17. Lerner, R. E., & Grolnick, W. S. (2020). Maternal involvement and children’s academic motivation and achievement: The roles of maternal autonomy support and children’s affect. Motivation and Emotion, 44(3), 373-388. https://link.springer.com/article/10.1007/s11031-019-09813-6

18. Lerner, R. E., Grolnick, W. S., Caruso, A. J., & Levitt, M. R. (2022). Parental involvement and children’s academics: The roles of autonomy support and parents’ motivation for involvement. Contemporary Educational Psychology, 68, 102039. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2021.102039

19. Malekzadeh, S., Hejazi, E., Kiamanesh, A. (2021). Designing and editing an empowerment education package (with self-determination approach) and its effectiveness on student math performance and beliefs (with low performance in this lesson). Journal of Psychological Science. 20(103), 1095-1116. Doi:10.52547/JPS.20.103.1095

20. Ryan, R. M. (Ed.). (2023). The oxford handbook of self-determination theory. Oxford University Press. https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-handbookof-self-determination-theory-9780197600047?cc=us&lang=en&

21. Ryan, R. M., & Connell, J. P. (1989). Perceived locus of causality and internalization: Examining reasons for acting in two domains. Journal of Personality and Social Psychology, 57(5), 749–761. https://doi.org/10.1037/0022-3514.57.5.749

22. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Publications.

23. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. Contemporary educational psychology, 61, 101860. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860

24. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2021). Self-determination theory: basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Rajagiri Management Journal, 15(1), 88-90. Review Doi:10.1108/RAMJ-04-2021-071

25. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2024). Self-determination theory. In Encyclopedia of quality of life and well-being research (pp. 6229-6235). Springer. https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-031-17299-1_2630

26. Scherrer, V., & Preckel, F. (2019). Development of motivational variables and self-esteem during the school career: A meta-analysis of longitudinal studies. Review of Educational Research, 89(2), 211–258. https://doi.org/10.1007/s11031-019-09758-w

27. Schwan, A. (2021). Perceptions of student motivation and amotivation. The Clearing House: A Journal of Educational Strategies, Issues and Ideas, 94(2), 76–82. https://doi.org/10.1080/00098655.2020.1867490

28. Seyfzadehdarabad, F. Hedayati, S. Askari, A. (2023). Today's Adolescent Girls, Next Generation Mothers: The Relationship between Parental Autonomy and Parenting Style with Adolescent Girls’ Autonomy and Well-Being. Quarterly Journal of Family and Research, 20 (3), 109-128. (Persian) http://qjfr.ir/article-1-1349-fa.html

29. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics. Boston, MA, USA: Allyn &Bacon. Pearson Education. Doi:10(1037), 022267‌

30. Teuber, Z., Sielemann, L., & Wild, E. (2023). Facing academic problems: Longitudinal relations between parental involvement and student academic achievement from a self‐determination perspective. British Journal of Educational Psychology, 93(1), 229-244. https://doi.org/10.1111/bjep.12551

31. Wang, Y. (2021). Adding the culturally specic ingredients: The Chinese and American models of learning persistence, including learning beliefs, choice and theinternalization of learning motivation. Social Psychology of Education, 24(6), 1557–1583. https://doi.org/10.1007/s11218-021-09672-5

32. Wang, Y., & Wind, S. A. (2020). Psychometric evaluation of a new internalization of learning motivation (ILM) scale. Current Psychology, 1–18. https://link.springer.com/article/10.1007/s12144-020-00909-8

33. Wang, Y., Wang, H., Wang, S., Wind, S. A., & Gill, C. (2024). A systematic review and meta-analysis of self-determination-theory-based interventions in the education context. Learning and Motivation, 87, 102015. https://doi.org/10.1016/j.lmot.2024.102015

34. Zhou, L.-H., Ntoumanis, N., & Thøgersen-Ntoumani, C. (2019). Effects of per ceived autonomy support from social agents on motivation and engagement of Chinese primary school students: Psychological need satisfaction as mediator. Contemporary Educational Psychology, 58, 323-330. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2019.05.001