تدوین مدل ساختاری اضطراب اجتماعی بر اساس سوگیری توجه با میانجی‌گری تفکر آینده‌نگر منفی و مسئولیت‌پذیری به افکار منفی

سیف پناهی, پوریا; یارمحمدی واصل, شهریار; یعقوبی, ابوالقاسم; ذوقی پایدار, محمدرضا

doi:10.66224/jps.25.164.3

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 25، شماره 164 - ( پاییز 1405(آبان)، 1405 ) جلد 25 شماره 164 صفحات 19-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.164.3

Mendeley

Zotero

RefWorks

Saifpanahy P, Yarmohammadi Vasel S, Yaghoobi A, Zoghipaidar M. (2026). Developing of a Structural Model of Social Anxiety Based on Attention Bias with the Mediation Negtive Future Thinking and Responsibility for Negative Thoughts. , Journal of Psychological Science. 25(164), : 3 doi:10.66224/jps.25.164.3
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3175-fa.html

سیف پناهی پوریا، یارمحمدی واصل شهریار، یعقوبی ابوالقاسم، ذوقی پایدار محمدرضا.(1405). تدوین مدل ساختاری اضطراب اجتماعی بر اساس سوگیری توجه با میانجی‌گری تفکر آینده‌نگر منفی و مسئولیت‌پذیری به افکار منفی , مجله علوم روانشناختی. 25 (164) :19-1 10.66224/jps.25.164.3

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3175-fa.html

تدوین مدل ساختاری اضطراب اجتماعی بر اساس سوگیری توجه با میانجی‌گری تفکر آینده‌نگر منفی و مسئولیت‌پذیری به افکار منفی

پوریا سیف پناهی

، شهریار یارمحمدی واصل^*

، ابوالقاسم یعقوبی

، محمدرضا ذوقی پایدار

گروه روانشناسی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. ، yarmohamadivasel@basu.ac.ir

چکیده: (428 مشاهده)

زمینه: برخی مطالعات برای سبب‌شناسی اختلال اضطراب اجتماعی، عوامل شناختی را مطرح کرده‌اند. ازسوی‌دیگر، سوگیری توجه نقش مهمی در مدل‌های نظری اضطراب ایفا می‌کند. باوجود آن که برخی از مطالعات، نقش سوگیری توجه بر اضطراب اجتماعی را مورد تأیید قرار داده‌اند، اما تاکنون پژوهشی در مورد فرایند تأثیر مکانیسم سوگیری توجه بر اضطراب اجتماعی و متغیرهای میانجی (تفکر آینده‌نگر منفی و مسئولیت‌پذیری به افکار منفی) انجام نشده است.
هدف: هدف این پژوهش، تدوین مدل ساختاری اضطراب اجتماعی بر اساس سوگیری توجه با میانجی‌گری تفکر آینده‌نگر منفی و مسئولیت‌پذیری به افکار منفی در دانشجویان بود.
روش: روش این پژوهش، همبستگی و از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی دانشجویان دورۀ کارشناسی دانشگاه کردستان در سال تحصیلی 1403-1402 بود. نمونۀ آماری بر اساس روش تعیین حجم نمونه برای مدل معادلات ساختاری، به تعداد 371 نفر با روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای انتخاب شد. ابزارهای جمع‌آوری اطلاعات در این پژوهش شامل پرسش‌نامه‌های اضطراب اجتماعی (جرابک، 1996)، سوگیری توجه (وودی و همکاران، 1997) و مقیاس‌های محقق ساختۀ تفکر آیندهنگر منفی (سیف‌پناهی، 1402) و مسئولیتپذیری به افکار منفی (سیف‌پناهی، 1402) بود به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از روش مدل‌یابی معادلات ساختاری، تحلیل مسیر و روش بوت استراپ در نرمافزارهای SPSS نسخۀ 27 و Lisrel نسخه 8.8 استفاده شد.
یافتهها: نتایج نشان داد، مدل تدوین شده در این پژوهش با داده‌ها برازش مناسبی دارد. روابط ساختاری مدل نشان داد که سوگیری توجه بر تفکر آینده‌نگر منفی، مسئولیت‌پذیری به افکار منفی و اضطراب اجتماعی اثر مستقیم و مثبتی دارد (01/0>P). تفکر آینده‌نگر منفی با مسئولیتپذیری به افکار منفی، رابطه مثبت و معناداری دارد (01/0>P). تفکر آینده‌نگر منفی و مسئولیتپذیری به افکار منفی نیز با اضطراب اجتماعی رابطه مثبت و معناداری دارد (01/0>P). همچنین تفکر آینده‌نگر منفی و مسئولیتپذیری به افکار منفی در رابطه بین سوگیری توجه و اضطراب اجتماعی، نقش میانجی معناداری داشتند (01/0>P).
نتیجه‌گیری: باتوجه‌به تأثیر سوگیری توجه بر افزایش افکار منفی و اضطراب اجتماعی پیشنهاد می‌شود از روش‌های کاهش سوگیری توجه و افزایش تمرکز مثبت مانند ذهن‌آگاهی برای افراد دارای سوگیری توجه استفاده کرد. همچنین پیشنهاد می‌شود جهت کاهش مسئولیت‌‌پذیری افکار منفی در دانشجویان، راهبردهایی برای پذیرش این افکار و کاهش اجتناب از آن‎‌ها آموزش داده شود.

شماره‌ی مقاله: 3

واژه‌های کلیدی: اضطراب اجتماعی، سوگیری توجه، تفکر آینده‌نگر منفی، مسئولیت‌پذیری به افکار منفی، دانشجویان.

متن کامل [PDF 1571 kb] (69 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/7/28 | پذیرش: 1405/5/31 | انتشار: 1405/8/1

فهرست منابع

1. احمری، مهسا؛ صالحی فدردی، جواد؛ امین یزدی، سیدامیر و صابر، حامد (1394). تأثیر برنامۀ نوین آموزش تعدیل سوگیری شناختی بر سوگیری توجه و علایم اضطراب اجتماعی در دانشجویان مضطرب اجتماعی. مجله اصول بهداشت روانی، 18(1)، 35-41. https://doi.org/10.22038/jfmh.2015.6253

2. ارسطو، فاطمه؛ داودی، ایران و پیمان‌نیا، بهرام (1402). تدوین مدل ساختاری علائم اختلال اضطراب فراگیر بر اساس عدم تحمل بلاتکلیفی با میانجی‌گری جهت‌گیری منفی به مشکل، تفکر منفی تکرار شونده، حساسیت اضطرابی و انعطاف‌پذیری شناختی. شناخت اجتماعی، 12(23)، 12-25. https://doi.org/10.30473/sc.2024.69176.2917

3. اسماعیل‌زاده اعظم؛ اسماعیل‌زاده قهدریجانی، اعظم؛ ولایتی زهرا و عباسی، مجید (1404). نقش سوگیری منفی در شکل‌گیری اضطراب اجتماعی میانجی‌گری ترس از ارزیابی منفی. فصلنامه روانشناسی تجربی و شناختی، 2(1)، 34-46. https://quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/view/170

4. بحری، مریم؛ بحری، مائده و بافنده قراملکی، حسن (1397). مقایسه تفکر رویدادی آینده‌نگر در افراد دارای علائم افسردگی، اضطرابی و افراد عادی. روانشناسی و روانپزشکی شناخت، 5 (2)، 1-14. https://doi.org/10.29252/shenakht.5.2.1

5. حبیبی، آرش و کلاهی، بهاره (1401). مدل‌یابی معادلات ساختاری و تحلیل عاملی (آموزش کاربردی نرم‌افزار (LISREL. تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.

6. خیر، محمد و استوار، صغری (1386). ارتباط میان اضطراب اجتماعی و سوگیری‌های شناختی در نوجوانان. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران (اندیشه و رفتار)، 13(3)، 256-263. http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-271-fa.html

7. سیف‌پناهی، پوریا (1402). تدوین مدل ساختاری اضطراب اجتماعی بر اساس سوگیری توجه با میانجیگری تفکر آینده‌نگرمنفی و مسئولیت‌پذیری به افکار منفی. پایان نامه کارشناسی‌ارشد، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا همدان.

8. شمالی‌احمدآبادی، مهدی؛ ذبیحی، محسن؛ خدارحمی، علی و برخورداری احمدآبادی، عاطفه (1403). نقش میانجی خود انتقادی در رابطه بین ترس از ارزیابی منفی و اضطراب اجتماعی دانشجویان علوم پزشکی. طلوع بهداشت،۲۳ (۴)، ۴۴-56. https://doi.org/10.18502/tbj.v23i4.17046

9. قادری، بیان؛ یزدانبخش، کامران و کرمی، جهانگیر (1401). تدوین و ارزیابی مدل ساختاری اضطراب اجتماعی بر اساس باورهای فراشناختی و طرحواره‌های سازش نایافته اولیه با میانجی‌گری راهبردهای نظم‌جویی شناختی هیجانی در دختران نوجوان. علوم روانشناختی، 9 (5)، 123-144. https://doi.org/10.52547/JPS.21.109.123

10. هومن، حیدرعلی (1393). شناخت روش علمی در علوم رفتاری. تهران: انتشارات سمت.

11. Ahmari, M., Salehi Fadardi, J., amin yazdi, S.A. and Saber, H. (2015). Effects of a modern cognitive bias modification program on attentional biases and social anxiety symptoms in socially-anxious students. Fundamentals of Mental Health, 18(1), 35-41. [Persian] https://doi.org/10.22038/jfmh.2015.6253

12. Aktar, E., Van Bockstaele, B., Pérez‐Edgar, K., Wiers, R. W., & Bögels, S. M. (2019). Intergenerational transmission of attentional bias and anxiety. Developmental Science, 22(3), e12772. https://doi.org/10.1111/desc.12772

13. Arastoo, F. , Davoudi, I. and Peymannia, B. (2023). Developing a Structural Model of Symptoms of Generalized Anxiety Disorder based on Intolerance of Uncertainty with the Mediating of Negative Orientation to the Problem, Repetitive Negative Thinking, Anxiety Sensitivity, and Cognitive Flexibility. Social Cognition, 12(23), 77-95. [Persian] https://doi.org/10.30473/sc.2024.69176.2917

14. Atance, C. M., & O'Neill, D. K. (2001). Episodic future thinking. Trends in cognitive sciences, 5(12), 533-539. https://doi.org/10.1016/s1364-6613(00)01804-0

15. Auyeung, K., Hawley, L. L., Grimm, K., McCabe, R., & Rowa, K. (2020). Fear of negative evaluation and rapid response to treatment during cognitive behaviour therapy for social anxiety disorder. Cognitive Therapy and Research, 44(3), 526-537. https://doi.org/10.1007/s10608-020-10077-5

16. Bahri M, bahri M, Bafandeh H. Comparison of Episodic Future Thinking in Individuals with Depression and Anxiety Symptoms and Normal Individuals. Shenakht Journal of Psychology and Psychiatry, 5 (2), 1-14. [Persian] https://doi.org/10.29252/shenakht.5.2.1

17. Bar‐Haim, Y. (2010). Research review: Attention bias modification (ABM): A novel treatment for anxiety disorders. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 51(8), 859-870. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2010.02251.x

18. Bar-Haim, Y., Lamy, D., Pergamin, L., Bakermans-Kranenburg, M. J., & Van Ijzendoorn, M. H. (2007). Threat-related attentional bias in anxious and nonanxious individuals: a meta-analytic study. Psychological bulletin, 133(1), 1-24. https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.1

19. Butler, G. (2016). Overcoming social anxiety and shyness: A self-help guide using cognitive behavioural techniques. Hachette UK.

20. Chen, J., Short, M., & Kemps, E. (2020). Interpretation bias in social anxiety: A systematic review and meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 276, 1119-1130. https://doi.org/10.1016/j.jad.2020.07.121

21. Chiupka, C. A., Moscovitch, D. A., & Bielak, T. (2012). In vivo activation of anticipatory vs. post-event autobiographical images and memories in social anxiety. Journal of Social and Clinical Psychology, 31(8), 783-809. https://doi.org/10.1521/jscp.2012.31.8.783

22. Clark, D. A., & Beck, A. T. (2010). Cognitive Therapy of Anxiety Disorders: Science and practice. Guilford Press. https://psycnet.apa.org/record/2009-20450-000

23. Clark, D. M., & Wells, A. (1995). A cognitive model of social phobia. In R. G. Heimberg, M. R. Liebowitz, D. A. Hope, & F. R. Schneier (Eds.), Social phobia: Diagnosis, assessment, and treatment. The Guilford Press. https://psycnet.apa.org/record/1995-98887-004

24. Claus, N., Takano, K., & Wittekind, C. E. (2023). The interplay between cognitive biases, attention control, and social anxiety symptoms: A network and cluster approach. PLoS One, 18(4), e0282259. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0282259

25. Esbjørn, B. H., Falch, A., Walczak, M. A., Normann, N., & Breinholst, S. (2021). Social anxiety disorder in children: investigating the relative contribution of automatic thoughts, repetitive negative thinking and metacognitions. Behavioural and cognitive psychotherapy, 49(2), 159-171. https://doi.org/10.1017/S1352465820000430

26. Esmailzade, A., Esmailzade Ghahdrijani, A., Velayati, Z., Abbasi, M. (2024). The Role of Negative Bias in the Formation of Social Anxiety: The Mediating Role of Fear of Negative Evaluation. Quarterly of Experimental and Cognitive Psychology, 2(1), 34-46. [Persian] https://quarterlyecp.com/index.php/ecp/article/view/170

27. Everaert, J., & Joormann, J. (2019). Emotion regulation difficulties related to depression and anxiety: A network approach to model relations among symptoms, positive reappraisal, and repetitive negative thinking. Clinical psychological science, 7(6), 1304-1318. https://doi.org/10.1177/2167702619859342

28. Everaert, J., Bronstein, M. V., Cannon, T. D., & Joormann, J. (2018). Looking through tinted glasses: Depression and social anxiety are related to both interpretation biases and inflexible negative interpretations. Clinical Psychological Science, 6(4), 517-528. https://doi.org/10.1177/2167702617747968

29. Felsman, P., Seifert, C. M., & Himle, J. A. (2019). The use of improvisational theater training to reduce social anxiety in adolescents. The Arts in Psychotherapy, 63, 111-117. https://doi.org/10.1016/j.aip.2018.12.001

30. Ghaderi B, Yazdanbakhsh K, Karami J. (2022). Development and evaluation of social anxiety based on metacognitive beliefs and early maladaptive schemas mediating by cognitive strategies of emotion regulation in adolescent girls. Journal of Psychological Science, 21(109), 123-144. [Persian] https://doi.org/10.52547/JPS.21.109.123

31. Gustavson, D. E., du Pont, A., Whisman, M. A., & Miyake, A. (2018). Evidence for transdiagnostic repetitive negative thinking and its association with rumination, worry, and depression and anxiety symptoms: A commonality analysis. Collabra: Psychology, 4(1). https://doi.org/10.1525/collabra.128

32. Habibi, A & Kolahi, B (2022). Structural Equation Modeling and Factor Analysis (Application Training of LISREL Software). Tehran: Jehad Daneshgahi Publishing Organization. [Persian]

33. Hallford, D. J. (2025). Bringing future thinking into focus in psychopathology. World Psychiatry, 24(3), 437. https://doi.org/10.1002/wps.21356

34. Henricks, L. A., Lange, W. G., Luijten, M., van den Berg, Y. H., Stoltz, S. E., Cillessen, A. H., & Becker, E. S. (2022). The longitudinal interplay between attention bias and interpretation bias in social anxiety in adolescents. Cognitive Therapy and Research, 46(5), 940-955. https://doi.org/10.1007/s10608-022-10304-1

35. Hirsch, C. R., Meeten, F., Krahé, C., & Reeder, C. (2016). Resolving ambiguity in emotional disorders: The nature and role of interpretation biases. Annual review of clinical psychology, 12(1), 281-305. https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-021815-093436

36. Hooman, H. (2014). Understanding the scientific method in the behavioral sciences. Tehran: SAMT Publications. [Persian]

37. Jones, M., & Rakovshik, S. (2019). Inflated sense of responsibility, explanatory style and the cognitive model of social anxiety disorder: a brief report of a case control study. The Cognitive Behaviour Therapist, 12, e19. https://doi.org/10.1017/S1754470X19000047

38. Khayyer M, Ostovar S. (2007). Relationship between Social Anxiety and Cognitive Biases in Adolescents . Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 13 (3), 256-263. [Persian] http://ijpcp.iums.ac.ir/article-1-271-fa.html

39. Klein, A. M., de Voogd, L., Wiers, R. W., & Salemink, E. (2018). Biases in attention and interpretation in adolescents with varying levels of anxiety and depression. Cognition and Emotion, 32(7), 1478-1486. https://doi.org/10.1080/02699931.2017.1304359

40. Kyron, M. J., Johnson, A., Hyett, M., Moscovitch, D., Wong, Q., Bank, S. R.,... & McEvoy, P. M. (2023). Concurrent and prospective associations between negative social-evaluative beliefs, safety behaviours, and symptoms during and following cognitive behavioural group therapy for social anxiety disorder. Behaviour research and therapy, 161, 104253. https://doi.org/10.1016/j.brat.2023.104253

41. Leigh, E., & Clark, D. M. (2018). Understanding social anxiety disorder in adolescents and improving treatment outcomes: Applying the cognitive model of Clark and Wells (1995). Clinical child and family psychology review, 21(3), 388-414. https://doi.org/10.1007/s10567-018-0258-5

42. Liang, C. W., Huang, Y. S., & Hung, F. C. (2021). Apprehension about the future: Investigating the phenomenological characteristics of episodic future thinking in socially anxious adolescents. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 73, 101668. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2021.101668

43. MacLeod, A. K., Tata, P., Kentish, J., & Jacobsen, H. (1997). Retrospective and prospective cognitions in anxiety and depression. Cognition & Emotion, 11(4), 467-479. https://doi.org/10.1080/026999397379881

44. Marsh, L., Edginton, T., Conway, M. A., & Loveday, C. (2019). Positivity bias in past and future episodic thinking: Relationship with anxiety, depression, and retrieval-induced forgetting. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 72(3), 508-522. https://doi.org/10.1177/1747021818758620

45. Monteregge, S., Tsagkalidou, A., Cuijpers, P., & Spinhoven, P. (2020). The effects of different types of treatment for anxiety on repetitive negative thinking: A meta‐analysis. Clinical Psychology: Science and Practice, 27(2), 110. https://doi.org/10.1037/h0101777

46. Preacher, K. J., & Hayes, A. F. (2008). Asymptotic and resampling strategies for assessing and comparing indirect effects in multiple mediator models. Behavior research methods, 40(3), 879-891. https://doi.org/10.3758/BRM.40.3.879

47. Rapee, R. M., & Heimberg, R. G. (1997). A cognitive-behavioral model of anxiety in social phobia. Behaviour research and therapy, 35(8), 741-756. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(97)00022-3

48. Saifpanahy, P (2023). Developing of a structural model of social anxiety based on attention bias with the mediation negtive future thinking and responsibility for negative thoughts. Master's thesis, Faculty of Economic and Social Sciences, Bu-ali-Sina University. [Persian]

49. Schmidtendorf, S., Wiedau, S., Asbrand, J., Tuschen-Caffier, B., & Heinrichs, N. (2018). Attentional bias in children with social anxiety disorder. Cognitive Therapy and Research, 42(3), 273-288. https://doi.org/10.1007/s10608-017-9880-7

50. Shomali Ahmadabadi M, Zabihi M, Khodarahmi A, Barkhordari Ahmadabadi A. (2024). The Mediating Role of Self-Criticism in the Relationship between Fear of Negative Evaluation and Social Anxiety in Medical Science Students. TOLOO-E-BEHDASHT, 23 (4), 44-56. [Persian] https://doi.org/10.18502/tbj.v23i4.17046

51. Sluis, R. A., Boschen, M. J., Neumann, D. L., & Murphy, K. (2017). Repetitive negative thinking in social anxiety disorder 2: Post-event processing. Psychopathology Review, 4(3), 263-289. https://doi.org/10.5127/pr.045616

52. Spinhoven, P., van Hemert, A. M., & Penninx, B. W. (2018). Repetitive negative thinking as a predictor of depression and anxiety: A longitudinal cohort study. Journal of affective disorders, 241, 216-225. https://doi.org/10.1016/j.jad.2018.08.037

53. Szpunar, K. K., & Radvansky, G. A. (2016). Cognitive approaches to the study of episodic future thinking. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 69(2), 209-216. https://doi.org/10.1080/17470218.2015.1095213

54. Szpunar, K. K. (2010). Episodic future thought: An emerging concept. Perspectives on Psychological Science, 5(2), 142-162. https://doi.org/10.1177/1745691610362350

55. Vassilopoulos, S. P., Moberly, N. J., & Tsoumanis, P. (2014). Social anxiety, anticipatory processing and negative expectancies for an interpersonal task in middle childhood. Journal of Experimental Psychopathology, 5(2), 151-167. https://doi.org/10.5127/jep.032412

56. Watts, S. E., & Weems, C. F. (2006). Associations among selective attention, memory bias, cognitive errors and symptoms of anxiety in youth. Journal of abnormal child psychology, 34(6), 838-849. https://doi.org/10.1007/s10802-006-9066-3

57. Wong, Q. J., McEvoy, P. M., & Rapee, R. M. (2016). A comparison of repetitive negative thinking and post-event processing in the prediction of maladaptive social-evaluative beliefs: A short-term prospective study. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 38(2), 230-241. https://doi.org/10.1007/s10862-015-9506-x

58. Woody, S. R., Chambless, D. L., & Glass, C. R. (1997). Self-focused attention in the treatment of social phobia. Behaviour research and therapy, 35(2), 117-129. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(96)00084-8