اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهنی سازی بر باورهای ارتباطی، تعهد زناشویی و راهبردهای مقابله‌ای در زوجین دارای تعارض

تشویقی, مصطفی; قمری گیوی, حسین; شیخ الاسلامی, علی

doi:10.61186/jps.25.159.9

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 25، شماره 159 - ( بهار 1405ا(خرداد)، 1405 ) جلد 25 شماره 159 صفحات 18-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.25.159.9

Mendeley

Zotero

RefWorks

Tashvighi M, ghamri kivi H, sheykholeslami A. (2026). Effectiveness of Mentalization‑Based Training on Relationship Beliefs, Marital Commitment, and Coping Strategies in Couples with Marital Conflict. Journal of Psychological Science. 25(159), : 9 doi:10.61186/jps.25.159.9
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3302-fa.html

تشویقی مصطفی، قمری گیوی حسین، شیخ الاسلامی علی.(1405). اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهنی سازی بر باورهای ارتباطی، تعهد زناشویی و راهبردهای مقابله‌ای در زوجین دارای تعارض مجله علوم روانشناختی 25 (159) :18-1 10.61186/jps.25.159.9

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3302-fa.html

اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهنی سازی بر باورهای ارتباطی، تعهد زناشویی و راهبردهای مقابله‌ای در زوجین دارای تعارض

مصطفی تشویقی

، حسین قمری گیوی^*

، علی شیخ الاسلامی

گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. ، Hghhossein44@gmail.com

چکیده: (352 مشاهده)

زمینه: زوجین متعارض معمولاً با چالش‌های قابل توجهی در زندگی زناشویی خود روبرو هستند، که این مسائل می‌تواند در نهایت به جدایی یا طلاق منجر شود. ازاین‌رو، بررسی متغیرهای روان‌شناختی مرتبط با روابط زناشویی و طراحی مداخلات مؤثر، ضرورت بالینی و اجتماعی دارد. در مورد بررسی اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهنی سازی بر باورهای ارتباطی، تعهد زناشویی و راهبردهای مقابله ای در زوجین دارای تعارض، شکاف پژوهشی وجود دارد.
هدف: پژوهش حاضر با هدف اثربخشی آموزش مبتنی بر ذهنی سازی بر باورهای ارتباطی، تعهد زناشویی و راهبردهای مقابله ای در زوجین دارای تعارض انجام شد.
روش: پژوهش حاضر، از نوع پژوهش‌های نیمه آزمایشی با پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری همراه با گروه گواه بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی زوجین دارای تعارض زناشویی بود که از میان آنها 30 نفر با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند به عنوان نمونه انتخاب و به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده در دو گروه آزمایش مبتنی بر ذهنی سازی (15 نفر) و گروه گواه(15 نفر) گمارده شدند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش شامل پرسشنامه باورهای ارتباطی (ایدلسون و اپشتاین، 1982)، پرسشنامه تعهد زناشویی (آدامز و جونز، 1997) و پرسشنامه راهبردهای مقابله ای (لازاروس و فولکمن، 1984) بودند. گروه آزمایش آموزش مبتنی بر ذهنی سازی را در 10 جلسه 90 دقیقه‌ایی دریافت کرد. داده‌ با استفاده از روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS-24 انجام شد.
یافتهها: نتایج نشان داد که برنامه‌های آموزشی مبتنی بر ذهنی سازی بر باورهای ارتباطی، تعهد زناشویی و راهبردهای مقابله‌ای در زوجین دارای تعارض موثر بود(01/0>P). همچنین آموزش ذهنی سازی در مقایسه با گروه گواه باعث بهبود باورهای ارتباطی، تعهدزناشویی و راهبردهای مقابله ای شد (01/0>P).
نتیجه‌گیری: می‌توان نتیجه گرفت که برنامه‌های آموزشی مبتنی بر ذهنی‌سازی با تمرکز بر درک و بازنمایی ذهنی خود و دیگری، همدلی و فهم متقابل را در زوجین تقویت می‌کند و باعث می‌شود باورهای ارتباطی اصلاح شوند، تعهد زناشویی افزایش یابد و زوجین از راهبردهای مقابله‌ای سازگارانه بیشتری استفاده کنند.

شماره‌ی مقاله: 9

واژه‌های کلیدی: آموزش مبتنی بر ذهنی سازی، باورهای ارتباطی، تعهد زناشویی، راهبردهای مقابله‌ای، تعارض زناشویی، زوجین.

متن کامل [PDF 1441 kb] (80 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/10/30 | پذیرش: 1404/11/30 | انتشار: 1405/3/1

فهرست منابع

1. برادری، ابراهیم؛ شیخ الاسلامی، علی؛ صدری دمیرچی، اسماعیل؛ قمری گیوی، حسین (1403). اثربخشی روایت‌درمانی بر انسجام خانواده و صمیمیت زناشویی در زوجین متعارض. رویش روان شناسی، ۱۳ (۷) ،۵۰-۴۱.http://frooyesh.ir/article-1-5506-fa.html

2. توکلی، بیتا؛ ابوالمعالی حسینی، خدیجه؛ پور سیداقایی، زهرا سادات. (1402). تأثیر مداخله تلفیقی ذهنی‌سازی و بسته آموزشی ساخت یک پیوند پایدار بر رفتارهای دلبستگی و رضایت جنسی در همسران ناایمن. علوم روانشناختی، 22(128)، 39–58. doi:10.52547/JPS.22.128.1545

3. حاج حسینی، طاهره؛ میرزاحسینی، حسن؛ ضرغام حاجبی، مجید. (1401). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی و درمان مبتنی بر عاطفه‌هراسی بر کاهش علایم افسردگی در زنان طیف شخصیت مرزی. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 3(1)، 21–36. doi:10.22038/mjms.2021.19026

4. حیدری، محمود؛ مظاهری، محمدعلی و پوراعتماد، حمیدرضا (1384). رابطه باورهای ارتباطی با احساسات مثبت نسبت به همسر. خانواده پژوهی، 1(2)، 121-130.https://jfr.sbu.ac.ir/article_96821.html

5. رضاخانی، سیمین دخت (1390). ساخت و هنجاریابی پرسشنامه راهبردهای کنار آمدن دانشجویان با استرس. نوآورهای مدیریت آموزشی (اندیشه های تازه در علوم تربیتی)، 6(2)، 83-110.https://sanad.iau.ir/Journal/jmte/Article/1110543?culture=fa

6. زارع، مینا؛ تقوی، محمدرضا؛ افلاک سیر، عبدالعزیز (1402). پیش‌بینی تعهد زناشویی براساس سبک‌های حل تعارض زوجین، شفقت خود و ارضای نیازهای بنیادین روان‌شناختی. مطالعات روان‌شناسی بالینی، 14 (50)، 1-36. doi: 10.22054/jcps.2023.16445

7. شاه سیاه، مرضیه؛ بهرامی، فاطمه و محبی، سیامک (1388). بررسی رابطه ی رضایت جنسی و تعهد زناشویی زوجین شهرضا. مجله اصول بهداشت روانی، 11(43)، 233-238. doi:10.22038/jfmh.2009.1556

8. عسکری آشتیانی، الهام. (1402). اثربخشی درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی بر رضایت زناشویی و نشانه‌های وسواس در زنان متأهل دارای اختلال وسواس فکری عملی رابطه‌ای. چهارمین همایش ملی آسیب‌شناسی روانی، اردبیل.https://civilica.com/doc/1954857

9. کاکلیان، سارا؛ مشایخ، مریم؛ دوایی، مهدی و خسروی بابایی، علی اکبر (1402). نقش تعارضات زناشویی و انتظارات زناشویی در پیش بینی رضایت از روابط زناشویی. پژوهش توانبخشی در پرستاری، 10(2)، 89-98. doi:http://dx.doi.org/10.22034/IJRN.10.2.9

10. کریمی، فریبا؛ فرحبخش، کیومرث؛ سلیمی بجستانی، حسین؛ معتمدی، عبدالله. (1399). اثربخشی الگوی مبتنی بر ذهنی‌سازی بر کیفیت روابط خانواده و رفتار آسیب به خود در نوجوانان دختر. دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، 27(2)، 257–265. https://jsums.medsab.ac.ir/article_1295.html

11. گوهری، سمیرا؛ رسول‌زاده طباطبایی، سید کاظم؛ قنبری، سعید. (1401). اثربخشی آموزش ذهنی‌سازی بر ظرفیت ذهنی‌سازی و رضایت زناشویی در متأهلین ایرانی ناراضی. روان‌شناسی بالینی، 14(3)، 51–70. doi:10.22075/jcp.2022.26342.2398

12. محمدیاری، انسیه؛ رضائی شریف، علی؛ کیانی، احمدرضا؛ صدری دمیرچی ،اسماعیل.(1401). واکاوی باورهای ارتباطی ناکارآمد زنان دارای تعارض زناشویی براساس بر تجربه زیسته. علوم روانشناختی،۲۱ (۱۱۹) ،۲۱۹۸-۲۱۸۳.doi:10.52547/JPS.21.119.2183

13. Adams, J. M., & Jones, W. H. (1997). The conceptualization of marital commitment: An integrative analysis. Journal of Personality and Social Psychology, 72, 1177–1196.DOI: 10.1037/0022-3514.72.5.1177

14. Anggia, F., & Nurmawati, E. I. (2025). Contribution to emotional regulation: The emergence of marital conflict in parents of children with special needs. Jurnal Psikologi Tabularasa, 20(1), 1–15.DOI: https://doi.org/10.26905/jpt.v20i1.14192

15. Arabadzhiev, Z., & Paunova, R. (2024). Complexity of mentalization. Frontiers in psychology, 15, 1353804. doi: 10.3389/fpsyg.2024.1353804

16. Askari Ashtiani, E. (2023). The effectiveness of mentalization-based therapy on marital satisfaction and obsessive symptoms in married women with relationship obsessive–compulsive disorder. In Proceedings of the 4th National Conference on Psychopathology (Ardabil, Iran). https://civilica.com/doc/1954857 (in persian).

17. Blake, S., & Janssens, A. (2023). Through ‘thick and thin’as long as it is healthy: shared meanings of commitment in long-term couple relationships, whether married or not. Journal of Family Studies, 29(2), 595-611.https://doi.org/10.1080/13229400.2021.1952889

18. Bleiberg, E., Safier, E., & Fonagy, P. (2023). Mentalization-based couple therapy. In V. Preedy (Ed.), Clinical handbook of couple therapy (pp. 175–198). Guilford Press.

19. Baradari E, Sheykholeslami A, Sadridamirchi E, Ghamarigivi H. (2024). The Effectiveness of narrative therapy on Family Cohesion and Marital Intimacy in Conflicted Couples. Rooyesh. 13(7), 41-50. http://frooyesh.ir/article-1-5506-fa.html (in persian).

20. Boustani, B., Eksir, M., & Pouraskar Borazjani, A. (2025). Impact of Life Skills Training on Distress Tolerance, Quality of Life, and Marital Conflicts in Married Students. Caspian Journal of Health Research, 10(3), 203-214.doi:10.32598/CJHR.10.3.1938.1

21. Delatorre, M. Z., & Wagner, A. (2018). Marital conflict management of married men and women. Psico-usf, 23(2), 229-240.DOI: 10.1590/1413-82712018230204

22. Dong, S., Dong, Q., & Chen, H. (2022). Mothers' parenting stress, depression, marital conflict, and marital satisfaction: The moderating effect of fathers' empathy tendency. Journal of Affective Disorders, 299, 682–690.DOI: 10.1016/j.jad.2021.12.079

23. Eidelson, R. J., & Epstein, N. (1982). Cognition and relationship maladjustment: Development of a measure of dysfunctional relationship beliefs. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 50, 715–720.DOI: 10.1037/0022-006X.50.5.715

24. Haj Mohamad Hoseini, T., Mirzahoseini, H., & Zargham Hajebi, M. (2021). Comparison of the effectiveness of Mentalization-based therapy and affect phobia therapy on reducing the symptoms of borderline personality disorder and depression. Medical Journal of Mashhad university of Medical Sciences, 64(1), 2631-2641.doi:10.22038/mjms.2021.19026 (in persian).

25. Heydari, M., Mazaheri, M. A., & Pouraetmad, H. R. (2005). The relationship between relational beliefs and positive feelings toward the spouse. Journal of Family Research, 1(2), 121–130. https://jfr.sbu.ac.ir/article_96821.html (in persian).

26. Henry, O. I. (2024). Effects of cognitive analytical and acceptance commitment therapies in reducing negative attitude towards matrimony. Journal of Psychological Intervention Studies, 6(2), 45–60.DOI: 10.21203/rs.3.rs-4302207/v1

27. Herawati, T., & Defina, D. (2022). Family strength in remote marriage: Social support and coping strategies. Journal of Family Sciences, 7(2), 136–150.DOI: 10.29244/jfs.v7i2.39543

28. Gohari, S., Rasoulzadeh Tabatabaie, K., & Ghanbari, S. (2022). The effectiveness of mentalizing training on mentalizing capacity and marital satisfaction in unsatisfied Iranian married couples. Journal of Clinical Psychology.14(3), 51-70. doi:10.22075/jcp.2022.26342.2398 (in persian).

29. Johnson, M. D., Lavner, J. A., Barton, A. W., Stanley, S. M., & Rhoades, G. K. (2020). Trajectories of relationship confidence in intimate partnerships. Journal of Family Psychology, 34(1), 24–34.DOI: 10.1037/fam0000575

30. Jöhnk, H., Sevincer, A. T., & Oettingen, G. (2025). Mental contrasting and conflict management in satisfied and unsatisfied romantic relationships. Journal of Social and Personal Relationships, 42(2), 367-391.‌DOI: 10.1177/02654075241298165

31. Kakolian, S., Mashayekh, M., Davaee, M., & Khosravi Babadi, A. A. (2024). The role of marital conflicts and marital expectations in predicting satisfaction with marital relations. Iranian Journal of Rehabilitation Research, 10(2), 89–97. doi:http://dx.doi.org/10.22034/IJRN.10.2.9 (in persian).

32. Karimi, F., Farahbakhsh, K., Salimi, H., & Motamedi, A. (2020). Effectiveness of mentalization-based therapy on family relationship quality. Journal of Sabzevar University of Medical Sciences, 27(2), 257–265.https://jsums.medsab.ac.ir/article_1295.html (in persian).

33. Kılıçarslan, S., & Parmaksız, İ. (2023). The mediator role of effective communication skills on the relationship between phubbing tendencies and marriage satisfaction in married individuals. Computers in Human Behavior, 147, 107863. https://doi.org/10.1016/j.chb.2023.107863

34. Kocyigit, M., & Uzun, M.(2025). Emotion regulation and couple burnout in marriage: A moderated moderation model of authenticity, sex of parents and having children. Current Psychology, 44(5),3564-3578.DOI: 10.1007/s12144-024-07253-1

35. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer.

36. Malberg, N. T. (2021). Working with autistic children and their families from a mentalization based therapy for children (MBT-C) approach. Psychoanalytic Perspectives, 18(1), 22-42.https://doi.org/10.1080/1551806X.2021.1845033

37. Maya, J., Fuentes, I., Arcos-Romero, A. I., & Jiménez, L. (2024). Parental attachment and psychosocial adjustment in adolescents exposed to marital conflict. Children, 11(3), 291.https://doi.org/10.3390/children11030291

38. McCann, D. (2022). Thinking under fire: Mentalization‐based couple therapy for high conflict couples. Journal of Clinical Psychology, 78(1), 67–79.DOI: 10.1002/jclp.23296

39. Mohammadiyari, A., Rezaei Sharif, A., Kiani, A. R., & Sadri Demirchi, E. (2022). Dysfunctional communication beliefs of women with marital conflict: A phenomenological study. Journal of Psychological Sciences, 21(119), 2183–2198. doi:10.52547/JPS.21.119.2183 (in persian).

40. Naseer, S., Farooq, S., & Malik, F. (2021). Causes and consequences of polygamy: An understanding of coping strategies by co-wives in polygamous marriage. ASEAN Journal of Psychiatry, 22(9), 1-10.DOI: 10.54615/2231-7805.47221

41. Nkurunziza, A., Niyonsenga, J., Munganyinka, C., Ntete, J. M., & Mutabaruka, J. (2025). A pilot randomized controlled trial evaluating the impact of a skills and attitudes-based program on marital quality. Discover Psychology, 5(1), 1-13.DOI: 10.1007/s44202-025-00334-7

42. Nyberg, V., & Hertzmann, L. (2014). Developing a mentalization-based treatment (MBT) for therapeutic intervention with couples (MBT-CT). Couple and family psychoanalysis, 4(2), 116-135.DOI: 10.33212/cfp.v4n2.2014.116

43. Obodiat, S., Hassanzadeh, R., & Mirzaian, B. (2025). Predicting Marital Commitment: The Role of Attachment, Sexual Orientation, and Emotion Regulation. International Journal of Body, Mind & Culture (2345-5802), 12(3). DOI: 10.61838/ijbmc.v12i3.857

44. Osca, A., & Heras-Recuero, L. (2024). Actor–partner effects of coping strategies on emotional exhaustion. Family Relations, 73(2), 1219–1234.DOI: 10.1111/fare.12948

45. Poorhejazi M, Khalatbari J, Ghorban Shiroudi S, Khodabakhshi-Koolaee A. (2021). The Effectiveness of a Unified Protocol for the Family Therapy on Emotional Divorce and Marital Boredom in Women with Marital Conflict. PCP; 9 (1) :71-80. doi:10.32598/jpcp.9.1.747.1

46. Pratham Majumder, P., Dorai, R., Gopinathan, D., Pal, A., Mozumder, A., & Mallik, S. (2024). Balancing Acts: A MultiCriteria Decision-Making Exploration of Psychological Factors in Marital Conflict and Intervention Strategies. Research Square, 15(5),1-41. DOI: 10.21203/rs.3.rs-3935051/v1

47. Reisi, M., Kazemi, A., Abedi, M. R., & Nazarian, N. (2023). Spouse’s coping strategies mediate the relationship between women’s coping strategies and their psychological health among infertile couples. Scientific Reports, 13(1), 10675. doi: 10.1038/s41598-023-37380-x

48. Rezakhani, S. D. (2011). Development and standardization of the students’ coping strategies with stress questionnaire. Innovations in Educational Management (New Ideas in Educational Sciences), 6(2), 83–110. https://sanad.iau.ir/Journal/jmte/Article/1110543?culture=fa (in persian).

49. Shah Siah, M., Bahrami, F., & Mohabi, S. (2009). The relationship between sexual satisfaction and marital commitment among couples in Shahreza. Journal of Fundamentals of Mental Health, 11(43), 233–238. https://doi.org/10.22038/jfmh.2009.1556 (in persian).

50. Shrout, M. R., Weigel, D. J., & Laurenceau, J. P. (2024). Couples and concealable chronic illness: Investigating couples’ communication, coping, and relational well-being over time. Journal of Family Psychology, 38(1), 136–148.DOI: 10.1037/fam0001136

51. Tavakkoli B, Abolmaali Alhoseini K, Pourseyyedaghaei Z. (2023). The effect of the integrated intervention of mentallization and educational package of building a lasting connection on attachment behaviors and sexual satisfaction among insecure spouses. Journal of Psychological Science. 22(128), 39-58. doi:10.52547/JPS.22.128.1545 (in persian).

52. Thompson, J. M., & Tuch, R. (2016). Understanding relating from a mentalization point of view. Psychodynamic Psychiatry, 44(3), 423–448.DOI: 10.1521/pdps.2016.44.3.423

53. Wilson, S. J., Syed, S. U., Yang, I. S., & Cole, S. W. (2024). A tale of two marital stressors: Comparing proinflammatory responses to partner distress and marital conflict. Brain, Behavior, and Immunity, 119, 898-907.DOI: 10.1016/j.bbi.2024.05.003

54. Zare, M., Taghavi, M. R., & Aflak Seir, A. (2023). Predicting marital commitment based on couples’ conflict resolution styles. Clinical Psychology Studies, 14(50), 1–36.doi: 10.22054/jcps.2023.16445 (in persian).