مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان شناختی - رفتاری بر بهزیستی ذهنی در والدین بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی

عبداله زاده, بهاره; ابوالقاسمی, شهنام; حاتمی پور, خدیجه

doi:10.66224/jps.25.164.18

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 25، شماره 164 - ( پاییز 1405(آبان)، 1405 ) جلد 25 شماره 164 صفحات 19-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.164.18

Mendeley

Zotero

RefWorks

Abdollahzadeh B, Abolghasemi S, Hatamipour K. (2026). Comparison of the Effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy and Cognitive Behavioral Therapy on Subjective Well-being in Parents of Patients With Schizophrenia. , Journal of Psychological Science. 25(164), : 18 doi:10.66224/jps.25.164.18
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3421-fa.html

عبداله زاده بهاره، ابوالقاسمی شهنام، حاتمی پور خدیجه.(1405). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان شناختی - رفتاری بر بهزیستی ذهنی در والدین بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی , مجله علوم روانشناختی. 25 (164) :19-1 10.66224/jps.25.164.18

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3421-fa.html

مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان شناختی - رفتاری بر بهزیستی ذهنی در والدین بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی

بهاره عبداله زاده

، شهنام ابوالقاسمی^*

، خدیجه حاتمی پور

گروه روانشناسی، واحد تنکابن، دانشگاه آزاد اسلامی، تنکابن، ایران. ، sh.abolghasemi@iau.ac.ir

چکیده: (234 مشاهده)

زمینه: اسکیزوفرنی به‌عنوان یک اختلال مزمن و ناتوان‌کننده، نه‌تنها زندگی فرد مبتلا بلکه نظام خانواده را نیز به‌طور جدی تحت تأثیر قرار می‌دهد. والدین این بیماران معمولاً با بار مراقبتی سنگین، استرس‌های مداوم و چالش‌های هیجانی قابل‌توجهی مواجه‌اند که می‌تواند بر بهزیستی ذهنی و کیفیت زندگی آنان اثر منفی بگذارد. در این میان، شناسایی و به‌کارگیری مداخلات روان‌شناختی مؤثر برای ارتقای سلامت روان والدین از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
هدف: پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان شناختی - رفتاری بر بهزیستی ذهنی والدین بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی انجام شد.
روش: طرح پژوهش حاضر، از نوع پیش‌آزمون - پس‌آزمون و پیگیری سه ماهه با گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل تمامی والدین بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی ساکن تهران در سال 1404 بودند که نزد سازمان بهزیستی پرونده فعال داشتند؛ که از بین آنها ۶۰ نفر از والدینِ مراقب (۳۳ زن و ۲۷ مرد) بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه ۲۰ نفره (درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، درمان شناختی - رفتاری و گواه) جایگزین شدند و در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری مورد ارزیابی قرار گرفتند. ابزار پژوهش شامل پرسش‌نامههای شناختی بهزیستی ذهنی (کییز و ماگیارمو ، ۲۰۰3) بود. گروه درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (هیز، 2004) و گروه درمان شناختی - رفتاری (بک و همکاران، 1991)، هر یک به مدت 9 جلسه تحت مداخله قرار گرفتند. در مقابل، گروه گواه جایگذاری شدند که هیچ درمان مداخله‌ای دریافت نکردند و در لیست انتظار قرار گرفتند. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و با بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS نسخه 26 انجام شد و سطح معناداری 05/0 در نظر گرفته شد.
یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که هر دو رویکرد درمانی ــ درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان شناختی‌رفتاری ــ در مقایسه با گروه گواه به بهبود معنادار بهزیستی ذهنی والدین منجر شدند(01/0>P). بااین‌حال، تحلیل مقایسه‌های پس‌آزمون با استفاده از آزمون بونفرونی نشان داد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد در ارتقای نمرات بهزیستی ذهنی و همچنین حفظ و پایداری این بهبودها در مرحله پیگیری، عملکرد قوی‌تری نسبت به درمان شناختی‌رفتاری داشته است (01/0>P).
نتیجه‌گیری: باتوجه‌به نتایج می‌توان گفت که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد نسبت به درمان شناختی‌رفتاری بهبود بیشتری در بهزیستی ذهنی ایجاد کرد و توانست پایداری این تغییرات را در دوره پیگیری نیز حفظ کند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که استفاده از رویکردهای مبتنی بر پذیرش و تعهد می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ای کارآمدتر در برنامه‌های حمایت روان‌شناختی والدین این بیماران مورد توجه قرار گیرد.

شماره‌ی مقاله: 18

واژه‌های کلیدی: درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد، درمان شناختی - رفتاری، بهزیستی ذهنی، والدین بیماران مبتلا به اسکیزوفرنی.

متن کامل [PDF 1582 kb] (73 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1405/1/25 | پذیرش: 1405/7/10 | انتشار: 1405/8/1

فهرست منابع

1. آقاویردی نژاد شبنم، اکبری بهمن، صادقی عباس.(1401). مقایسه اثربخشی درمان‌های شناختی - رفتاری و پذیرش و تعهد بر مشکلات روان‌شناختی و بهزیستی ذهنی مادران دارای کودک مبتلا به اختلال طیف اوتیسم. مجله مطالعات ناتوانی، 12؛ ۲4۶-۲۳۶

2. اکبری نسب حسین آباد علیا فاطمه، خسروپور فرشید، ملایی زرندی حمید. (1404). مقایسه اثربخشی درمان گروهی شناختی - رفتاری و درمان گروهی مبتنی بر پذیرش و تعهد بر بهزیستی روانشناختی، کیفیت زندگی در پرستاران زن. مجله علوم پزشکی رازی، ۳۲ (۱) :۱-۱۲.

3. خسروانی شایان، مریم؛ شفیع آبادی، عبدالله؛ عارفی، مختار و امیری، حسن (1399). مقایسۀ اثربخشی درمان شناختی - رفتاری و درمان مبتنی بر تعهد و پذیرش بر بهزیستی روان‌شناختی بیماران تالاسمی شهر کرمانشاه. روانشناسی افراد استثنایی، 10 (40)، 1-21.

4. کابینی مقدم، سلیمان و اسماعیلی شاد، بهرنگ (۱۴۰۲). مقایسه اثربخشی درمان شناختی - رفتاری و درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر مشکلات روانشناختی و بهزیستی روانشناختی در دانش‌آموزان دارای اختلال رفتاری. مجله پویایی روانشناختی در اختلال های خلقی، 2 (3)، 1-13.

5. Aghavirdinejad, Sh., Akbari, B., & Sadeghi, A. (2022).A comparison of the effectiveness of cognitive-behavioral therapy and acceptance and commitment therapy on psychological problems and subjective well-being in mothers of children with autism spectrum disorder. Journal of Disability Studies, 12, 236–246. (in persian).

6. Albertini, M., & Piccitto, G. (2023). Linked generations: child’s transition into unemployment and parents’ mental well-being. European Sociological Review,39(4), 515-501.

7. Akbari-Nasab Hosseinabad Aliya, F., Khosropour, F., & Molaei-Zarandi, H. (2025). A comparison of the effectiveness of group cognitive-behavioral therapy and group acceptance and commitment therapy on psychological well-being and quality of life in female nurses. Razi Journal of Medical Sciences, 32(1), 1–12. (in persian).

8. Aslan, Ş., & Türk, F. (2022). Comparison of concepts of cognitive flexibility and psychological flexibility. Psikiyatride Guncel Yaklasimlar, 14(1), 119-130.‌

9. Beck, A. T., Rush, A. J., Shaw, B. F., & Emery, G. (1991). Cognitive therapy of depression. Guilford Press.

10. Boström, P. K., & Strand, J. (2021). Children and parents with psychosis—Balancing between relational attunement and protection from parental illness. Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing, 34(1), 68-76. DOI: 10.1111/jcap.12302

11. Brelsford, G. M., Doheny, K. K., & Stoner, J. (2024). A Systematic Review of Psycho-Spiritual Interventions in the NICU: Supporting Parents’ Mental Health and Psychological Well-Being. Advances in Neonatal Care,24(2), 150-141.

12. Buecker, S., Luhmann, M., Haehner, P., Bühler, J. L., Dapp, L. C., Luciano, E. C., & Orth, U. (2023). The development of subjective well-being across the life span: A meta-analytic review of longitudinal studies. Psychological bulletin, 149(7-8), 418.‌

13. Chan, R. C. (2022). Dyadic associations between COVID‐19‐related stress and mental well‐being among parents and children in Hong Kong: An actor–partner interdependence model approach. Family process, 61(4), 1748-1730.

14. Chow, J. Y. A., Yeo, Y. T. T., & Goh, Y. S. (2024). Effects of Psychoeducation on Caregivers of Individuals Experiencing Schizophrenia: A Systematic Review and Meta‐Analysis. International Journal of Mental Health Nursing, 33(6), 1962-1987.‌

15. De la Serna, E., Ilzarbe, D., Sugranyes, G., Baeza, I., Moreno, D., Rodríguez-Toscano, E.,... & Castro-Fornieles, J. (2021). Lifetime psychopathology in child and adolescent offspring of parents diagnosed with schizophrenia or bipolar disorder: a 2-year follow-up study. European Child & Adolescent Psychiatry, 30(1), 117-129. DOI: 10.1007/s00787-020-01500-z

16. Glecia, A., & Li, H. (2024). Mental health and wellbeing in family caregivers of patients with schizophrenia disorder: a literature review. Current Psychology, 43(12), 10914-10941.‌

17. Grundström, J., Kiviruusu, O., Konttinen, H., & Berg, N. (2024). Reciprocal associations between parenthood and mental well-being–a prospective analysis from age 16 to 52 years. Current Psychology, 43(3), 2252-2238.

18. Hathy, E., Szabó, E., Varga, N., Erdei, Z., Tordai, C., Czehlár, B.,... & Réthelyi, J. M. (2020). Investigation of de novo mutations in a schizophrenia case-parent trio by induced pluripotent stem cell-based in vitro disease modeling: convergence of schizophrenia-and autism-related cellular phenotypes. Stem cell research & therapy, 11(1), 504.DOI: 10.1186/s13287-020-01980-5

19. Hayes, S. C. (2004). Acceptance and commitment therapy, relational frame theory, and the third wave of behavioral and cognitive therapies. Behavior therapy, 35(4), 639-665.https://doi.org/10.1016/S0005-7894(04)80013-3

20. Hayes, S. C., Ciarrochi, J., Hofmann, S. G., Chin, F., & Sahdra, B. (2022). Evolving an idionomic approach to processes of change: Towards a unified personalized science of human improvement. Behaviour research and therapy, 156, 104155. DOI: 10.1016/j.brat.2022.104155

21. Howrigan, D. P., Rose, S. A., Samocha, K. E., Fromer, M., Cerrato, F., Chen, W. J.,... & Neale, B. M. (2020). Exome sequencing in schizophrenia-affected parent–offspring trios reveals risk conferred by protein-coding de novo mutations. Nature neuroscience, 23(2), 185-193. DOI: 10.1038/s41593-019-0564-3

22. Intharit, J., & Tudpor, K. (2025). Stress-Monitoring Device Identifies Psychological Stress Reduction Through Psychoeducation in Informal Caregivers of Schizophrenia Patients. Studies in health technology and informatics, 323, 478-482.‌

23. Jameel, A., Ma, Z., Li, M., Hussain, A., Asif, M., & Wang, Y. (2024). The effects of social support and parental autonomy support on the mental well-being of university students: the mediating role of a parent–child relationship. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1). 8-1.

24. Kabini-Moghadam, S., & Esmaeili-Shad, B. (2023). A comparison of the effectiveness of cognitive-behavioral therapy and acceptance and commitment therapy on psychological problems and psychological well-being among adolescents with behavioral disorders. Journal of Psychological Dynamics in Mood Disorders, 2(3), 1–13. (in persian).

25. Karambelas, G. J., Filia, K., Byrne, L. K., Allott, K. A., Jayasinghe, A., & Cotton, S. M. (2022). A systematic review comparing caregiver burden and psychological functioning in caregivers of individuals with schizophrenia spectrum disorders and bipolar disorders. BMC psychiatry, 22(1), 422. DOI: 10.1186/s12888-022-04069-w

26. Keyes, C. L. M., & Magyar-Moe, J. L.. (2003). The measurement and utility of adult subjective well-being. In S. J. Lopez & C. R. Snyder (Eds.) , Positive psychological assessment: A handbook of models and measures (pp. 411–425). American Psychological Association.

27. Khosravani-Shayan, M., Shafiabadi, A., Arefi, M., & Amiri, H. (2020). A comparison of the effectiveness of cognitive-behavioral therapy and acceptance and commitment therapy on the psychological well-being of patients with thalassemia in Kermanshah. Exceptional Individuals Psychology, 10(40), 1–21. (in persian).

28. Kim, S. H., & Park, S. (2023). Effectiveness of family interventions for patients with schizophrenia: A systematic review and meta‐analysis. International journal of mental health nursing, 32(6), 1598-1615.‌

29. Kumar, S., Arya, V., Dixit, V., Sharma, C., Chaudhury, S., & Sharma, P. (2022). Role of coping and psychological well-being in mediating burden of care among caregivers of patients with schizophrenia. Journal International Medical Sciences Academy, 35, 286-294.‌

30. Le, T. (2025). Resilience, Self-Efficacy, and the Lived Experiences of Caregiving for Family Members with Schizophrenia (Doctoral dissertation, Franklin University). ‌

31. Levin, M. E., Krafft, J., & Twohig, M. P. (2024). An overview of research on acceptance and commitment therapy. Psychiatric Clinics, 47(2), 419-431. DOI: 10.1016/j.psc.2024.02.007

32. Morris, E. M., Johns, L. C., & Gaudiano, B. A. (2024). Acceptance and commitment therapy for psychosis: Current status, lingering questions and future directions. Psychology and Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 97(1), 41-58.DOI: 10.1111/papt.12479

33. Nakao, M., Shirotsuki, K., & Sugaya, N. (2021). Cognitive–behavioral therapy for management of mental health and stress-related disorders: Recent advances in techniques and technologies. BioPsychoSocial medicine, 15(1), 16.‌

34. Nieto-Rucian, V., & Furness, P. J. (2019). The experience of growing up with a parent with schizophrenia—A qualitative study. Qualitative Psychology, 6(3), 254.DOI: 10.1037/qup0000112

35. Plessis, L., Rexhaj, S., Golay, P., & Wilquin, H. (2024). Coping profiles of family caregivers of people with schizophrenia: differentiations between parent and sibling caregivers. Journal of Mental Health, 33(2), 244-252.DOI: 10.1080/09638237.2022.2156986

36. Radley, J., Sivarajah, N., Moltrecht, B., Klampe, M. L., Hudson, F., Delahay, R.,... & Johns, L. C. (2022). A scoping review of interventions designed to support parents with mental illness that would be appropriate for parents with psychosis. Frontiers in Psychiatry, 12, 787166.https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.787166

37. Rosas-Santiago, F. J., Jiménez Genchi, J., Sotelo Heredia, I., & Ramírez Zamora, V. E. (2023). Psychoeducation and group acceptance and commitment therapy as psychological support strategies for informal caregivers of patients with a first psychotic episode: an experimental study. Psychosis, 15(3), 292-305.‌

38. Schubert, C., Hilbert, S., Favreau, M., Wolstein, J., & Voderholzer, U. (2022). Psychological flexibility as a potential change factor in cognitive behavioural therapy of OCD. Behavioural and cognitive psychotherapy, 50(4), 381-391.‌

39. Simon, L., Steinmetz, L., Feige, B., Benz, F., Spiegelhalder, K., & Baumeister, H. (2023). Comparative efficacy of onsite, digital, and other settings for cognitive behavioral therapy for insomnia: a systematic review and network meta-analysis. Scientific Reports, 13(1), 1929.DOI: 10.1038/s41598-023-28853-0

40. Thompson, E. M., Destree, L., Albertella, L., & Fontenelle, L. F. (2021). Internet-based acceptance and commitment therapy: a transdiagnostic systematic review and meta-analysis for mental health outcomes. Behavior therapy, 52(2), 492-507. DOI: 10.1016/j.beth.2020.07.002

41. Weinstein, B. (2025). Integrating self-compassion into acceptance and commitment therapy and other third-wave cognitive-behavioral therapies. Grounding psychotherapy in self-compassion, 297.‌

42. Xu, F., & Zhang, H. (2023). The application of cognitive behavioral therapy in patients with schizophrenia: A review. Medicine, 102(32), e34827.‌

43. Zarei, S., Zeighami, R., & Seyyed, J. A. (2021). Needs of children of parents with schizophrenia. Preventive Care in Nursing & Midwifery Journal,11(3), 32-39. doi:10.52547/pcnm.11.3.32