مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مصاحبه انگیزشی بر انعطاف پذیری روانشناختی و فرسودگی والدینی مادران دانش آموزان مبتلا به اختلال طیف اتیسم

کبودی, مهناز; ضابط, مریم

doi:10.61186/jps.24.146.17

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 146 - ( بهار 1404(اردیبهشت)، 1404 ) جلد 24 شماره 146 صفحات 320-303 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.24.146.17

Mendeley

Zotero

RefWorks

Kaboudi M, Zabet M. (2025). Comparing the effectiveness of acceptance and commitment therapy and motivational interviewing on psychological flexibility and parental burnout of mothers of students with autism spectrum disorder. Journal of Psychological Science. 24(146), 303-320. doi:10.61186/jps.24.146.17
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2841-fa.html

کبودی مهناز، ضابط مریم.(1404). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مصاحبه انگیزشی بر انعطاف پذیری روانشناختی و فرسودگی والدینی مادران دانش آموزان مبتلا به اختلال طیف اتیسم مجله علوم روانشناختی 24 (146) :320-303 10.61186/jps.24.146.17

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2841-fa.html

مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مصاحبه انگیزشی بر انعطاف پذیری روانشناختی و فرسودگی والدینی مادران دانش آموزان مبتلا به اختلال طیف اتیسم

مهناز کبودی^*

، مریم ضابط

گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. ، razirazi1403@gmail.com

چکیده: (53 مشاهده)

زمینه: در سال‌های اخیر، افزایش آگاهی درباره چالش‌های روان‌شناختی والدین کودکان اتیستیک، به‌ویژه مادران، موجب توجه بیشتر به نیازهای این گروه شده است. در این راستا، دو رویکرد درمانی معتبر، یعنی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مصاحبه انگیزشی، به‌عنوان ابزارهایی برای حمایت از والدین و بهبود سلامت روان آنها مطرح شده‌اند. با این حال، تحقیقات موجود عمدتاً به بررسی اثرات جداگانه این رویکردها پرداخته‌اند و شکاف‌های قابل توجهی در مقایسه مستقیم اثر بخشی آن‌ها بر انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و فرسودگی والدینی مادران وجود دارد.
هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مصاحبه انگیزشی بر کاهش فرسودگی والدینی و افزایش انعطاف پذیری روان شناختی مادران دارای کودکان اتیستیک بود.
روش: پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون و دورۀ پیگیری یک‌ماهه با گروه گواه بود. جامعۀ آماری پژوهش را تمامی مادران کودکان مبتلا به اتیسم تحت پوشش آموزش و پرورش استثنایی شهر کرمانشاه در سال 1403-1402 تشکیل دادند. نمونه پژوهش 45 نفر از مادران واجد شرایط بودند که اعضای نمونه به صورت هدفمند انتخاب شدند و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایشی پذیرش و تعهد (15 نفر) و مصاحبه انگیزشی (15 نفر) و یک گروه گواه (15 نفر) قرار گرفتند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسش‌نامه فرسودگی والدینی (راسکام و همکاران، 2018) و پرسشنامه انعطاف پذیری روانشناختی (دنیس و وندروال،2010) استفاده شد. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (هیز، 1999)، بصورت 8 جلسه 75 دقیقهای ومصاحبه انگیزشی (فیلدر، 2002) شامل 10 جلسه 90 دقیقهای به‌صورت هفته‌ای یک‌بار برای گروه آزمایش اجرا شد. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس آمیخته با اندازه‌گیری مکرر در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند.
یافتهها: نتایج نشان داد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مصاحبه انگیزشی در بهبود انعطافپذیری روانشناختی و کاهش فرسودگی والدینی تاثیر دارد(001/0>P). همچنین نتایج نشان داد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد نسبت به مصاحبه انگیزشی نقش بیشتری در کاهش فرسودگی والدینی(001/0>P) و افزایش انعطافپذیری روانشناختی(020/0>P) مادران دارای فرزند با اختلال طیف اتیسم دارد.
نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که هر دو رویکرد درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و مصاحبه انگیزشی به‌طور معناداری در بهبود انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و کاهش فرسودگی والدینی مادران دارای فرزند مبتلا به اختلال طیف اتیسم تأثیرگذار هستند. به‌ویژه، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد به‌طور معناداری از اثربخشی بیشتری نسبت به مصاحبه انگیزشی برخوردار بوده و به کاهش فرسودگی والدینی و افزایش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی کمک می‌کند. این نتایج بر ضرورت طراحی و اجرای برنامه‌های درمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد برای والدین کودکان اتیستیک تأکید می‌کند و می‌تواند به عنوان مبنایی برای توسعه مداخلات بالینی و آموزشی در این حوزه مورد استفاده قرار گیرد.

واژه‌های کلیدی: درمان مبتنی‌بر پذیرش و تعهد، مصاحبه انگیزشی، انعطاف پذیری روانشناختی، فرسودگی والدینی، کودکان اتیستیک.

متن کامل [PDF 1752 kb] (31 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/12/1 | پذیرش: 1404/1/15 | انتشار: 1404/2/1

فهرست منابع

1. اشرف زاده، شایسته؛ خضری مقدم، انوشیروان و منظری توکلی، وحید (1396). اثربخشی مصاحبه انگیزشی در خودکارآمدی تحصیلی و حل مساله دانش آموزان دختر مقطع متوسطه. مجله علوم روانشناختی، 16(63)، 428-413. URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-143-fa.html

2. برجعلی، زهرا؛ ملازاده، جواد؛ محمدی، نوراله و افلاک سیر، عبدالعزیز (1403). تعیین اثربخشی زوج درمانی ترکیبی مبتنی بر پذیرش و تعهد و با فرمول بندی طرحواره ای بر انعطاف پذیری روانشناختی و رضایت زناشویی. مجله علوم روانشاختی، 23(141)، 47-27. doi:10.52547/JPS.23.141.2071

3. زارعی، فرشاد؛ اسدپور، اسماعیل؛ محسن زاده، فرشاد (1403). اثربخشی مصاحبه‌ی انگیزشی بر رضایت زناشویی و خودکارآمدی مادران دارای فرزندان با فلج مغزی. مجله علوم روانشناختی، 23(134)، 72-55. doi:10.52547/JPS.23.134.305

4. Adiloğlu ZT, Kurtuluş HY.(2023). Effectiveness of the Acceptance and Commitment Therapy-Based Intervention Program for Women. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal. 13(69):240-55.https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2023.152426

5. Ahmed, E. A., Alkhaldi, S. M., Alduraidi, H., Albsoul, R. A., & Alhamdan, M. Z. (2023). Quality of life of mothers and fathers of children with autism spectrum disorder in Jordan. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health: CP & EMH, 19. DOI: 10.2174/17450179-v19-e230529-2022-40

6. Alibekova, R., Chan, C. K., Crape, B., Kadyrzhanuly, K., Gusmanov, A., an, S., & Rakhimova, M. (2022). Stress, anxiety and depression in parents of children with autism spectrum disorders in Kazakhstan: prevalence and associated factors. Global Mental Health, 9, 472-482.doi: 10.1017/gmh.2022.51

7. Alrehaili, R. A., ElKady, R. M., Alrehaili, J. A., & Alreefi, R. M. (2023). Exploring early childhood autism spectrum disorders: A comprehensive review of diagnostic approaches in young children. Cureus, 15(12). DOI: 10.7759/cureus.50111

8. Ashrafzadeh S, Khezrimoghadam N, Manzari Tavakoli V. (2017). Effectiveness of motivational interviewing on the academic self-efficacy and problem solving of female students. Journal of Psychological Science. 16(63), 413-428.URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-143-fa.html (In Persian)

9. Bai, Z., Luo, S., Zhang, L., Wu, S., & Chi, I. (2020). Acceptance and commitment therapy (ACT) to reduce depression: A systematic review and meta-analysis. Journal of affective disorders, 260, 728-737.DOI: 10.1016/j.jad.2019.09.040

10. Behnouieh, B., Hossein Khanzadeh, A. A., & Shakrinia, I. (2022). The Effectiveness of Acceptance and Commitment Based Therapy on Psychological Capital of Mothers of Children with Autism Spectrum Disorder. Journal of Family Relations Studies, 2(6), 32-37.DOI: 10.22098/jhrs.2022.11335.1064

11. Borjali Z, Molazade J, Mohammadi N, Aflakseir A. (2024). The Efficacy of the combined couple therapy approach based on acceptance and commitment with schema formulation (ACT/SF) on psychological flexibility and marital satisfaction. Journal of Psychological Science. 23(141), 27-47. doi:10.52547/JPS.23.141.2071 (In Persian).

12. Brown M, Marsh L, McCann E. (2021). Experiences of fathers regarding the diagnosis of their child with autism spectrum disorder: A narrative review of the international research. Journal of Clinical Nursing; 30(19-20):2758-68. doi: 10.1111/jocn.15781

13. Chan KK, Lam CB. (2018). Self-stigma among parents of children with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders. 1; 48:44-52. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2018.01.001

14. Colvara, B. C., Faustino‐Silva, D. D., Meyer, E., Hugo, F. N., Celeste, R. K., & Hilgert, J. B. (2021). Motivational interviewing for preventing early childhood caries: A systematic review and meta‐analysis. Community Dentistry and Oral Epidemiology, 49(1), 10-16.DOI: 10.1111/cdoe.12578

15. Dennis JP, Vander Wal JS.(2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive therapy and research. 34:241-53. DOI:10.1007/s10608-009-9276-4

16. DesChamps TD, Ibañez LV, Edmunds SR, Dick CC, Stone WL. (2020). Parenting stress in caregivers of young children with ASD concerns prior to a formal diagnosis. Autism Research. 13(1):82-92. doi: 10.1002/aur.2213

17. Evans TR, Roskam I, Stinglhamber F, Mikolajczak M.(2023). Burnout across boundaries: Can parental burnout directly or indirectly influence work outcomes?. Current psychology. 42(16):14065-75. doi: 10.1007/s12144-021-02687-3

18. Feder, Bud.(2002). Interactive Group Therapy: Integrating Interpersonal, Action-Oriented and Psychodynamic Approaches. Gestalt Review, 6(1):71-73 DOI: 10.5325/gestaltreview.6.1.0071

19. Feldman, G., Martin, S., & Donovan, E. (2023). Psychological flexibility as a predictor of mental health outcomes in parents of pre-school children during the COVID-19 pandemic: A two-year longitudinal study. Journal of Contextual Behavioral Science, 27, 116-119. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2023.01.002

20. Frey, A. J., Lee, J., Small, J. W., Sibley, M., Owens, J. S., Skidmore, B., ... & Moyers, T. B. (2021). Mechanisms of motivational interviewing: A conceptual framework to guide practice and research. Prevention Science, 22, 689-700.DOI: 10.1007/s11121-020-01139-x

21. Han, A., Wilroy, J. D., & Yuen, H. K. (2023). Effects of acceptance and commitment therapy on depressive symptoms, anxiety, pain intensity, quality of life, acceptance, and functional impairment in individuals with neurological disorders: a systematic review and meta-analysis. Clinical Psychologist, 27(2), 210-231.DOI: 10.1080/13284207.2022.2163158

22. Hayes SC, Pistorello J, Levin ME. (2012). Acceptance and commitment therapy as a unified model of behavior change. The Counseling Psychologist. 40(7):976-1002.https://doi.org/10.1177/0011000012460836

23. Hayes, S.C., Strosahl, K., & Wilson, K.G. (1999). Acceptance and commitment therapy: Anexperimental approach to behavior change. NewYork: Guilford Press.DOI: 10.1007/978-0-387-23369-7

24. Hsu, T., Adamowicz, J. L., & Thomas, E. B. (2023). The effect of acceptance and commitment therapy on the psychological flexibility and inflexibility of undergraduate students: A systematic review and three-level meta-analysis. Journal of contextual behavioral science, 30, 169-180.doi: 10.1016/j.jcbs.2023.10.006

25. Kaleta K, Błońska S. (2021). Martial burnout in mothers of children with autism spectrum disorder: the role of marital communication and sociodemographic factors. Kwartalnik Naukowy Fides ET Ratio. 30; 47(3):442-61.DOI:10.34766/fetr.v47i3.833

26. Kandsperger, S., Madurkay, J., Schleicher, D., Otto, A., Ecker, A., Brunner, R., & Jarvers, I. (2023). Treatment motivation and burden of stress among parents of adolescents with non-suicidal self-injury presenting to a child and adolescent psychiatric emergency service. Psychopathology, 56(1-2), 148-161. DOI: 10.1159/000526611

27. Ku B, Stinson JD, MacDonald M. (2019). Parental behavior comparisons between parents of children with autism spectrum disorder and parents of children without autism spectrum disorder: A meta-analysis. Journal of Child and Family Studies. 1;28:1445-60.DOI:10.1007/s10826-019-01412-w

28. Li, S., Chen, Z., Yong, Y., Xie, J., & Li, Y. (2023). Effectiveness of acceptance and commitment therapy-based interventions for improving the psychological health of parents of children with special health care needs: A systematic review and meta-analysis. Comprehensive Psychiatry, 152426.https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2023.152426

29. Lim N, O’Reilly M, Sigafoos J, Lancioni GE, Sanchez NJ. (2021). A review of barriers experienced by immigrant parents of children with autism when accessing services. Review Journal of Autism and Developmental Disorders; 8:366-72. DOI:10.1007/s40489-020-00216-9

30. Lin, Y., Wang, Y., Lin, C., Ni, Q., Jia, R., Chang, Y., & Qi, Y. (2023). The mediating role of perceived social support: alexithymia and parental burnout in parents of children with autism spectrum disorder. Frontiers in Psychology, 14, 1139618.doi: 10.3389/fpsyg.2023.1139618

31. Litzinger S, Gordon KC. (2005). Exploring relationships among communication, sexual satisfaction, and marital satisfaction. Journal of sex & marital therapy. 1;31(5):409-24. https://doi.org/10.1080/00926230591006719

32. Luo S, Klohnen EC.(2005). Assortative mating and marital quality in newlyweds: a couple-centered approach. Journal of personality and social psychology. 88(2):304.DOI: 10.1037/0022-3514.88.2.304

33. Maughan, A. L., Lunsky, Y., Lake, J., Mills, J. S., Fung, K., Steel, L., & Weiss, J. A. (2024). Parent, child, and family outcomes following Acceptance And Commitment Therapy for parents of autistic children: A randomized controlled trial. Autism, 28(2), 367-380.doi: 10.1177/13623613231172241

34. Mousavi SF, Mikolajczak M, Roskam I. (2020). Parental burnout in Iran: Psychometric properties of the Persian (Farsi) version of the Parental Burnout Assessment (PBA). New Directions for Child and Adolescent Development. (174):85-100. DOI: 10.1002/cad.20369

35. Naz S, Hoodbhoy Z, Jaffar A, Kaleem S, Hasan BS, Chowdhury D, Gladstone M. (2023). Neurodevelopment assessment of small for gestational age children in a community-based cohort from Pakistan. Archives of disease in childhood. 1;108(4):258-63. doi: 10.1136/ archdischild-2022-324630

36. Rojas-Torres, L. P., Alonso-Esteban, Y., & Alcantud-Marín, F. (2020). Early intervention with parents of children with autism spectrum disorders: A review of programs. Children, 7(12), 294.doi: 10.3390/children7120294

37. Rollnick, S., & Miller, W. R. (1995). What is motivational interviewing?. Behavioural and cognitive Psychotherapy, 23(4), 325-334. doi: 10.1017/S135246580001643X

38. Romaniuk, A., Ward, M., Henrikson, B., Cochrane, K., & Theule, J. (2024). Family quality of life perceived by mothers of children with ASD and ADHD. Child Psychiatry & Human Development, 55(2), 510-519.DOI: 10.1007/s10578-022-01422-8

39. Roskam I, Aguiar J, Akgun E, Arikan G, Artavia M, Avalosse H, Aunola K, Bader M, Bahati C, Barham EJ, Besson E.(2021). Parental burnout around the globe: A 42-country study. Affective science. 2(1):58-79. doi: 10.1007/s42761-020-00028-4

40. Roskam I, Brianda ME, Mikolajczak M. (2018). A step forward in the conceptualization and measurement of parental burnout: The Parental Burnout Assessment (PBA). Frontiers in psychology. 6; 9:758.DOI: 10.3389/fpsyg.2018.00758

41. Roskam, I., Raes, M., & Mikolajczak, M. (2017). Exhausted parents: Development and preliminary validation of the parental burnout inventory. Frontiers in psychology, 8, 163.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2017.00163

42. Shareh H, Farmani A, Soltani E.(2014). Investigating the reliability and validity of the Cognitive Flexibility Inventory (CFI-I) among Iranian university students. Practice in Clinical Psychology, 10;2(1):43-50.URL: http://jpcp.uswr.ac.ir/article-1-163-en.html

43. Suárez N, Núñez JC, Cerezo R, Rosário P, Rodríguez C. (2022). Psychometric properties of Parental Burnout Assessment and prevalence of Parental Burnout: A person-centered approach. International Journal of Clinical and Health Psychology. 1;22(1): 100280.doi: 10.1016/j.ijchp.2021.100280

44. Vernhet C, Dellapiazza F, Blanc N, Cousson-Gélie F, Miot S, Roeyers H, Baghdadli A. (2019). Coping strategies of parents of children with autism spectrum disorder: A systematic review. European child & adolescent psychiatry. 1; 28:747-58. DOI: 10.1007/s00787-018-1183-3

45. Vigouroux SL, Scola C. (2018). Differences in parental burnout: Influence of demographic factors and personality of parents and children. Frontiers in psychology. 2; 9:887. doi: 10.3389/fpsyg.2018.00887

46. Waizbard-Bartov E, Yehonatan-Schori M, Golan O. (2019). Personal growth experiences of parents to children with autism spectrum disorder. Journal of autism and developmental disorders, 1; 49:1330-41. DOI: 10.1007/s10803-018-3784-6

47. Wood, S., & Fletcher, D. (2023). Using Acceptance and Commitment Therapy for Unhelpful Thinking Toward Body Image With an Elite Figure Skater. Case Studies in Sport and Exercise Psychology, 7(1), 98-106.DOI: 10.1123/cssep.2023-0016

48. Zarei F, Asadpour E, Mohsenzadeh F. (2024). The effectiveness motivational interviewing on marital satisfaction and self-efficacy of mothers with children with cerebral palsy. Journal of Psychological Science. 23(134), 55-72. doi:10.52547/JPS.23.134.305 (In Persian).

49. Zhao, B., Wang, Q., Wang, L., Chen, J., Yin, T., Zhang, J., ... & Hou, R. (2023). Effect of acceptance and commitment therapy for depressive disorders: a meta-analysis. Annals of General Psychiatry, 22(1), 34.DOI: 10.1186/s12991-023-00462-1