مقایسه تأثیر روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد با نوروفیدبک بر عملکرد شناختی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم دارای اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده

رضوی, سیده گلزار; زاده‌محمدی, علی; بیگدلی, محمدرضا; بیگدلی, حسین

doi:10.66224/jps.25.160.13

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

تابستان 1405(تیر)، برگشت به فهرست مقالات | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.160.13

مقایسه تأثیر روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد با نوروفیدبک بر عملکرد شناختی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم دارای اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده

سیده گلزار رضوی

، علی زاده‌محمدی^*

، محمدرضا بیگدلی

، حسین بیگدلی

گروه روانشناسی، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. ، dr_zadeh@sbu.ac.ir

چکیده: (55 مشاهده)

زمینه: اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی ازجمله مشکلات شایع در دوران نوجوانی هستند که می‌توانند عملکرد شناختی دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار دهند. بااین‌حال، پژوهش‌های اندکی اثربخشی این دو رویکرد را به‌طور مقایسه‌ای و هم‌زمان بررسی کرده‌اند.
هدف: این پژوهش باهدف مقایسه تأثیر روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد با نوروفیدبک بر عملکرد شناختی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم دارای اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده انجام شد.
روش: این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون – پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری یک‌ماهه انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی 1404-1403 بود که از میان آن‌ها 45 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه (دو گروه آزمایش و یک گروه گواه) جایگزین شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه رفتاری کودک (آخنباخ، 2001)، پرسشنامه عملکرد شناختی (نجاتی، 1392)، بسته آموزشی حساسیت‌زدایی از طریق حرکات چشم و پردازش مجدد فرانسیس (شاپیرو، 2001) و بسته آموزشی نوروفیدبک (لوبار، 2021) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون‌های تعقیبی در نرم‌افزار SPSS نسخه 27 تحلیل شدند.
یافتهها: یافته‌ها نشان داد هر دو مداخله حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد و نوروفیدبک موجب بهبود معنادار عملکرد شناختی دانش‌آموزان در مقایسه با گروه گواه شدند (05/0P<)، و این بهبود در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی ماند. همچنین، بین دو روش درمانی در بهبود عملکرد شناختی تفاوت معناداری مشاهده نشد (05/0P>).
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که هر دو روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد و نوروفیدبک به‌عنوان مداخلات مؤثر در بهبود توانمندی‌های شناختی دانش‌آموزان دارای اختلالات رفتاری قابل‌استفاده هستند و می‌توانند در برنامه‌های درمانی و آموزشی موردتوجه متخصصان حوزه سلامت روان و آموزش قرار گیرند.

شماره‌ی مقاله: 13

واژه‌های کلیدی: روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم، پردازش مجدد، نوروفیدبک، عملکرد شناختی، اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده.

متن کامل [PDF 1710 kb] (28 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/12/19 | پذیرش: 1405/2/1

فهرست منابع

1. امیرشاهی، علیرضا؛ بیدار، سارا؛ هاشمیان، رضوان؛ معین، فاطمه؛ و سلمانی، سحر. (1403). اثربخشی نوروفیدبک روی نشانگان PTSD و توجه پایدار. شناخت، رفتار، یادگیری، 1(1)، 116-106. https://doi.org/10.61838/jcbl.1.1.8

2. بهاروند، وحید؛ درتاج، فریبرز؛ نصری، صادق؛ و نصرالهی، بیتا. (1401). مقایسه اثربخشی درمان شناختی- رفتاری، هیپنوتراپی شناختی و حساسیت‌زدایی و باز پردازش از طریق حرکت چشم بر بهبود اضطراب و حافظه سرگذشتی زنان. دست آوردهای روان‌شناختی، 29(2)، 24-1. https://doi.org/10.22055/psy.2022.40110.2798

3. بهنام مقدم، عزیز؛ محمودی، آرمین؛ ماردپور، علیرضا؛ زاده‌باقری، فاطمه؛ و بهنام مقدم، محمد. (1403). بررسی تأثیر روش حساسیت‌زدایی با حرکات چشم و پردازش مجدد بر تقویت حافظه فعال در بیماران مبتلابه سکته قلبی: یک مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده. مطالعات ناتوانی، 14(48)، 48. http://jdisabilstud.org/article-1-2998-fa.html

4. بهنام مقدم، عزیز؛ ماردپور، علیرضا؛ زاده‌باقری، فاطمه؛ و محمودی، آرمین. (1402). بررسی تأثیر حساسیت‌زدایی با حرکات چشم و پردازش مجدد بر عملکرد شناختی بیماران مبتلابه انفارکتوس میوکارد. ارمغان دانش، 28(4)، 454-442. http://armaghanj.yums.ac.ir/article-1-3464-fa.html

5. حیدرپور، صابر؛ مهدیزاده فانید، لیلا؛ میرزاعسگری، زهرا؛ و حیثیت طلب، سمیه. (1402). اثرات تحریک مکرر مغناطیسی مغز بر کارکردهای شناختی پرسنل پلیس مبتلا به استرس پس از سانحه. روانپزشکی و روانشناسی بالینی، 29(1)، 47-32. http://dx.doi.org/10.32598/ijpcp.29.1.4493.1

6. صمدی طاهرگورابی، مریم؛ و شاکری نیا، ایرج. (1400). اثربخشی نوروفیدبک بر حافظه کاری و انعطاف‌پذیری شناختی بیماران مبتلابه افسردگی خفیف. مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان، 30(4)، 303-190. https://doi.org/10.32598/JGUMS.30.4.1835.1

7. مرادی، نزهت الزمان؛ حسینی، فریده سادات؛ و رجبی، سوران. (1401). اثربخشی نوروفیدبک در ترکیب با بازی‌های شناختی رایانه‌ای بر بهبود انعطاف‌پذیری شناختی کودکان مبتلابه اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی. مطالعات روانشناسی بالینی، 13(47)، 63-49. https://doi.org/10.22054/jcps.2022.60360.2561

8. Aboujaoude, E., & Savage, M. W. (2023). Cyberbullying: next‐generation research. World Psychiatry, 22(1), 45.‌ https://doi.org/10.1002/wps.21040

9. Achenbach, T. M. (2001). Manual for ASEBA school-age forms & profiles. University of Vermont, Research Center for Children, Youth & Families.‌

10. Achenbach, T. M. (2019). International findings with the Achenbach System of Empirically Based Assessment (ASEBA): applications to clinical services, research, and training. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 13(1), 30.‌ https://doi.org/10.1186/s13034-019-0291-2

11. Beauchaine, T. P., & Hinshaw, S. P. (2013). Child and adolescent psychopathology. John Wiley & Sons.‌

12. Benioudakis, E. S., Kountzaki, S., Batzou, K., Markogiannaki, K., Seliniotaki, T., Darakis, E., ... & Nestoros, J. N. (2016). Can neurofeedback decrease anxiety and fear in cancer patients? A case study. Postępy Psychiatrii i Neurologii, 25(1), 59-65.‌ https://doi.org/10.1016/j.pin.2015.12.001

13. Berger, P., & Buttelmann, D. (2022). A meta‐analytic approach to the association between inhibitory control and parent‐reported behavioral adjustment in typically‐developing children: Differentiating externalizing and internalizing behavior problems. Developmental Science, 25(1), e13141.‌ https://doi.org/10.1111/desc.13141

14. Best, J. R., & Miller, P. H. (2010). A developmental perspective on executive function. Child Development, 81(6), 1641–1660. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01499.x

15. Brown, A. M. T., & Ciftci, Z. Z. (2023). Group EMDR Inside Schools and Universities: A Natural Match. EMDR Group Therapy: Emerging Principles and Protocols to Treat Trauma and Beyond, 219.‌

16. Cabral-Carvalho, R. M., Pinaya, W. H., & Sato, J. R. (2025). A graph neural network approach to investigate brain critical states over neurodevelopment. Network Neuroscience, 1-16.‌ https://doi.org/10.1162/netn_a_00451

17. Choi, Y. J., Choi, E. J., & Ko, E. (2023). Neurofeedback effect on symptoms of posttraumatic stress disorder: A systematic review and meta-analysis. Applied psychophysiology and biofeedback, 48(3), 259-274. https://doi.org/10.1007/s10484-023-09593-3

18. Choudhury, A., Clare, C., Srivastava, S., Tullman, S., Westendarp, L., Younus, S., & Saxena, K. (2023). Biofeedback and its uses in mind body problems in children and adolescents. In Handbook of mind/body integration in child and adolescent development (pp. 501-514). Cham: Springer International Publishing.‌ https://doi.org/10.1007/978-3-031-18377-5_37

19. Crone, E. A., & Ridderinkhof, K. R. (2011). The developing brain: From theory to neuroimaging and back. Developmental Cognitive Neuroscience, 1(2), 101–109. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2010.12.001

20. De Geronimo, F. G., Stoddard, S. A., Huntley, E. D., & Keating, D. P. (2024). The Association of Adolescent Internalizing and Externalizing Behavior Problems and Prospective Self with Alcohol and Cannabis Use. Adolescents, 4(4), 453-468.‌ https://doi.org/10.3390/adolescents4040032

21. De Roos, C., Greenwald, R., den Hollander-Gijsman, M., Noorthoorn, E., van Buuren, S., & De Jongh, A. (2011). A randomized comparison of cognitive behavioural therapy and EMDR in disaster-exposed children. European Journal of Psychotraumatology, 2(1), Article 5694. https://doi.org/10.3402/ejpt.v2i0.5694

22. Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750

23. Diamond, A., & Ling, D. S. (2016). Contributions of executive functions to learning and development. Current Directions in Psychological Science, 25(5), 340–345. https://doi.org/10.1177/0963721416659602

24. Gielkens, E. M., Rossi, G., van Alphen, S. P., & Sobczak, S. (2024). A First Exploration: Can Eye Movement Desensitization and Reprocessing Improve Cognition in Older Adults With Posttraumatic Stress Disorder?. Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology, 37(3), 206-221. https://doi.org/10.1177/08919887231207639

25. Hammond, D. C. (2011). What is neurofeedback: An update. Journal of neurotherapy, 15(4), 305-336.‌

26. Jannini, T. B., Longo, L., Rossi, R., Gagliano, M., Pompeo, A., Di Mario, A., ... & Di Lorenzo, G. (2025). Effectiveness of EMDR Therapy on Cognitive Performances in Patients with Post-Traumatic Stress Disorder and Complex Post-Traumatic Stress Disorder: A 6-Month Follow-Up Study. European Psychiatry, 68(S1), S222-S222. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2025.508

27. Louthrenoo, O., Boonchooduang, N., Likhitweerawong, N., Charoenkwan, K., & Srisurapanont, M. (2022). The effects of neurofeedback on executive functioning in children with ADHD: A meta-analysis. Journal of attention disorders, 26(7), 976-984.‌ https://doi.org/10.1177/10870547211045738

28. Luna, B., Marek, S., Larsen, B., Tervo-Clemmens, B., & Chahal, R. (2015). An integrative model of the maturation of cognitive control. Annual Review of Neuroscience, 38, 151–170. https://doi.org/10.1146/annurev-neuro-071714-034054

29. Ma, J., Liu, X., Pan, T., Ji, L., & Zhang, W. (2025). Developmental changes in the structure of executive function from early to late adolescence. Journal of Youth and Adolescence (Online ahead of print). https://doi.org/10.1007/s10964-025-02293-7

30. Matsuzaki, Y., Nouchi, R., Sakaki, K., Dinet, J., & Kawashima, R. (2023, March). The effect of cognitive training with neurofeedback on cognitive function in healthy adults: a systematic review and meta-analysis. In Healthcare (Vol. 11, No. 6, p. 843). MDPI. https://doi.org/10.3390/healthcare11060843

31. McLaughlin, K. A., & Lambert, H. K. (2017). Child trauma exposure and psychopathology: Mechanisms of risk and resilience. Current opinion in psychology, 14, 29-34.‌ https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.10.004

32. Ribeiro, M., Yordanova, Y. N., Noblet, V., Herbet, G., & Ricard, D. (2024). White matter tracts and executive functions: a review of causal and correlation evidence. Brain, 147(2), 352-371.‌ https://doi.org/10.1093/brain/awad308

33. Ros, T., Enriquez-Geppert, S., Zotev, V., Young, K. D., Wood, G., Whitfield-Gabrieli, S., ... & Thibault, R. T. (2020). Consensus on the reporting and experimental design of clinical and cognitive-behavioural neurofeedback studies (CRED-nf checklist). https://doi.org/10.1093/brain/awaa009

34. Sarichloo, M. E., Elmi, S., Mahalleh, M. S. B., & Langaroudi, M. S. (2025). Effectiveness of Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy on Selective Attention and Creativity in Children with ADHD. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 6(3), 1-8. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.6.3.10

35. Shapiro, F. (2001). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): Basic principles, protocols, and procedures. Guilford Press.‌ https://books.google.com/books?hl=fa&lr=&id=HpTKyLDL0SAC&oi=fnd&pg=PA1980&dq=Shapiro,+2001&ots=syAHo2kQbT&sig=awvBi8wcK9koGlw8kV7qsZ7efJo#v=onepage&q=Shapiro%2C%202001&f=false

36. Shapiro, F. (2014). The role of eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy in medicine: addressing the psychological and physical symptoms stemming from adverse life experiences. The Permanente Journal, 18(1), 71.‌https://doi.org/10.7812/tpp/13-098

37. Simkin, D. R., Thatcher, R. W., & Lubar, J. (2014). Quantitative EEG and neurofeedback in children and adolescents: anxiety disorders, depressive disorders, comorbid addiction and attention-deficit/hyperactivity disorder, and brain injury. Child and Adolescent Psychiatric Clinics, 23(3), 427-464.‌ https://www.childpsych.theclinics.com/article/S1056-4993(14)00029-7/abstract

38. Snyder, H. R., Miyake, A., & Hankin, B. L. (2015). Advancing understanding of executive function impairments and psychopathology: bridging the gap between clinical and cognitive approaches. Frontiers in psychology, 6, 328.‌ https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00328

39. Stein, A., Riddle, J., Caulfield, K. A., Dux, P. E., Friehs, M. A., Schroeder, P. A., ... & Barlow, K. M. (2025). Safety, Feasibility, and Tolerability of Ten Days of At-Home, Remotely Supervised tDCS During Gamified Attention Training in Children with Acquired Brain Injury: An Open-Label, Dose-Controlled Pilot Trial. Brain Sciences, 15(6), 561.‌ https://doi.org/10.3390/brainsci15060561

40. Sterman, M. B., & Egner, T. (2006). Foundation and practice of neurofeedback for the treatment of epilepsy. Applied psychophysiology and biofeedback, 31(1), 21-35.‌ https://doi.org/10.1007/s10484-006-9002-x

41. Sterman, M. B., Egner, T., & Baltin, H. (2009). Neurofeedback. In Beschleunigungsverletzung der Halswirbelsäule: „HWS-Schleudertrauma “ (pp. 220-226). Darmstadt: Steinkopff.‌

42. Stucke, N. J., & Doebel, S. (2024). Early childhood executive function predicts concurrent and later social and behavioral outcomes: A review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 150(10), 1178.‌ https://doi.org/10.1037/bul0000445

43. Susanty, E., Sijbrandij, M., Srisayekti, W., Suparman, Y., & Huizink, A. C. (2024). The effect of eye movement desensitization on neurocognitive functioning compared to retrieval-only in PTSD patients: a randomized controlled trial. BMC psychiatry, 24(1), 956. https://doi.org/10.1186/s12888-024-06420-9

44. Teke, E., & Avşaroğlu, S. (2022). Efficacy of eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy for children and adolescents with post-traumatic stress disorder. Journal of School and Educational Psychology, 2(1), 1-12.

45. Uddin, L. Q. (2021). Cognitive and behavioural flexibility: neural mechanisms and clinical considerations. Nature reviews neuroscience, 22(3), 167-179.‌ https://doi.org/10.1038/s41583-021-00428-w

46. Vedechkina, M., Bennett, M., & Holmes, J. (2023). Dimensions of internalizing symptoms are stable across early adolescence and predicted by executive functions: Longitudinal findings from the Adolescent Brain and Cognitive Development (ABCD) study. Development and Psychopathology, 36(3), 1284–1293. https://doi.org/10.1017/S0954579423000524

47. Westerberg, H., Jacobaeus, H., Hirvikoski, T., Clevberger, P., Östensson, M. L., Bartfai, A., & Klingberg, T. (2007). Computerized working memory training after stroke–a pilot study. Brain Injury, 21(1), 21-29.‌ https://doi.org/10.1080/02699050601148726

48. Winter, S. M., Dittrich, K., Dörr, P., Overfeld, J., Moebus, I., Murray, E., ... & Heim, C. (2022). Immediate impact of child maltreatment on mental, developmental, and physical health trajectories. Journal of child psychology and psychiatry, 63(9), 1027-1045.‌ https://doi.org/10.1111/jcpp.13550

49. Yang, Y., Shields, G. S., Zhang, Y., Wu, H., Chen, H., & Romer, A. L. (2022). Child executive function and future externalizing and internalizing problems: A meta-analysis of prospective longitudinal studies. Clinical Psychology Review, 97, 102194.‌ https://doi.org/10.1016/j.cpr.2022.102194

50. Zahn–Waxler, C., Klimes–Dougan, B., & Slattery, M. J. (2000). Internalizing problems of childhood and adolescence: Prospects, pitfalls, and progress in understanding the development of anxiety and depression. Development and psychopathology, 12(3), 443-466.‌ https://doi.org/10.1017/S0954579400003102

51. Zelazo, P. D., Müller, U., Frye, D., & Marcovitch, S. (2016). Executive function in typical and atypical development. In R. M. Lerner, M. E. Lamb, & A. M. Freund (Eds.), Handbook of child psychology and developmental science (7th ed., Vol. 2, pp. 571–611). Hoboken, NJ: Wiley.

52. Zhong, X., Yuan, X., Dai, Y., Zhang, X., & Jiang, C. (2025). Neurofeedback training for executive function in ADHD children: a systematic review and meta-analysis. Scientific Reports, 15(1), 28148. https://doi.org/10.1038/s41598-025-94242-4