آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
تابستان 1405(تیر)،
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
مرکز تحقیقات علوم شناختی و رفتاری، پژوهشکده سبک زندگی و سلامت معنوی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله(عج)، تهران، ایران ، kh_ahmady@yahoo.com
چکیده: (54 مشاهده)
زمینه: فرزندپروری یکی از بنیادیترین عرصههای تربیت است که کیفیت آن تأثیر تعیینکنندهای بر شکلگیری شخصیت، توانمندیهای روانی و مسیر رشد انسان دارد. با این حال، بیشتر الگوهای رایج فرزندپروری به جنبههای رفتاری یا شناختی محدود شدهاند و کمتر به ابعاد وجودی انسان بهعنوان یک کل یکپارچه توجه کردهاند. در پاسخ به این خلأ، پژوهش حاضر با رویکردی میانرشتهای تلاش میکند اصول، روشها و پیامدهای فرزندپروری را در چارچوب سه ساحت اساسی وجود انسان—حس، خیال و عقل—بازخوانی و یک مدل ماتریسی جامع برای هدایت تربیت والدین ارائه کند.
هدف: این پژوهش با هدف بررسی روش ها، اصول و پیامدهای فرزندپروری مبتنی بر سه ساحت وجودی انسان: ارائه مدل ماتریسی فرزندپروری انجام شد.
روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با روش فراترکیب انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل منابع مکتوب اعم از کتب و مقالات علمی در پنج حوزه تخصصی روانشناسی، جامعهشناسی، فلسفه، ادبیات و متون اسلامی بود. نمونهگیری به صورت هدفمند و با روش نمونهگیری متوالی از نوع نظری انجام گرفت. فرایند گردآوری و تحلیل دادهها در سه گام شامل مرور نظاممند ادبیات و استخراج مؤلفهها، اعتبارسنجی با روش دلفی توسط ۱۰ متخصص و تدوین مدل نهایی انجام شد. برای تعیین روایی محتوایی از شاخصهای CVR و CVI استفاده گردید.
یافتهها: مؤلفههای مرتبط فرزندپروری در سه محور اصول، روش و پیامدهای تربیتی استخراج و در سه ساحت حس، خیال و عقل طبقهبندی گردید. در ساحت حس، اصولی چون تربیت دموکراتیک و مقتدرانه، تأمین نیاز عاطفی-زیستی فرزند، توجه به مطالبات و انتظارات فرزند و روش هایی چون ایجاد فضای هیجانی شاد، تبادلات کلامی، تشویق، جهتدهی فعالیت، آموزش و پیامدهایی از قبیل رشد جسمی-عاطفی، عزت نفس، مسئولیتپذیری عملی و در ساحت خیال اصولی همچون همسویی با فطرت خدایی، محبت به اهل بیت، توجه به استعدادها و روش های تربیتی از قبیل پند، الگوسازی از انبیا، توبه و با پیامدهای تقوا، کسب فضایل اخلاقی، شکوفایی استعدادها و سعادتمندی به دست آمد. در ساحت عقل اصول فرزندپروی شامل اصل اعتدال، اصل تدریج و مرحلهای بودن، هدفگذاری بلندمدت و روش های تربیتی آموزش سقراطی، ذکر و عبادت آگاهانه و پیامدهای فرزندپروری شکوفایی عقل، عدالتمحوری و حکیمانه رفتار کردن به دست آمد.
نتیجهگیری: نتایج ارائهشده نشان داد که تبیین فرزندپروری بر مبنای ابعاد وجودی، رویکردی منسجمتر و عمیقتر برای فهم تربیت فراهم میکند. این چارچوب به ادغام اصول و روشهای تربیتی در مدلی یکپارچه و قابلکاربرد منجر شد. در نهایت، الگوی پیشنهادی میتواند بهعنوان راهنمایی کارآمد برای طراحی برنامههای تربیتی و مطالعات آینده بهکار گرفته شود.
هدف: این پژوهش با هدف بررسی روش ها، اصول و پیامدهای فرزندپروری مبتنی بر سه ساحت وجودی انسان: ارائه مدل ماتریسی فرزندپروری انجام شد.
روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با روش فراترکیب انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل منابع مکتوب اعم از کتب و مقالات علمی در پنج حوزه تخصصی روانشناسی، جامعهشناسی، فلسفه، ادبیات و متون اسلامی بود. نمونهگیری به صورت هدفمند و با روش نمونهگیری متوالی از نوع نظری انجام گرفت. فرایند گردآوری و تحلیل دادهها در سه گام شامل مرور نظاممند ادبیات و استخراج مؤلفهها، اعتبارسنجی با روش دلفی توسط ۱۰ متخصص و تدوین مدل نهایی انجام شد. برای تعیین روایی محتوایی از شاخصهای CVR و CVI استفاده گردید.
یافتهها: مؤلفههای مرتبط فرزندپروری در سه محور اصول، روش و پیامدهای تربیتی استخراج و در سه ساحت حس، خیال و عقل طبقهبندی گردید. در ساحت حس، اصولی چون تربیت دموکراتیک و مقتدرانه، تأمین نیاز عاطفی-زیستی فرزند، توجه به مطالبات و انتظارات فرزند و روش هایی چون ایجاد فضای هیجانی شاد، تبادلات کلامی، تشویق، جهتدهی فعالیت، آموزش و پیامدهایی از قبیل رشد جسمی-عاطفی، عزت نفس، مسئولیتپذیری عملی و در ساحت خیال اصولی همچون همسویی با فطرت خدایی، محبت به اهل بیت، توجه به استعدادها و روش های تربیتی از قبیل پند، الگوسازی از انبیا، توبه و با پیامدهای تقوا، کسب فضایل اخلاقی، شکوفایی استعدادها و سعادتمندی به دست آمد. در ساحت عقل اصول فرزندپروی شامل اصل اعتدال، اصل تدریج و مرحلهای بودن، هدفگذاری بلندمدت و روش های تربیتی آموزش سقراطی، ذکر و عبادت آگاهانه و پیامدهای فرزندپروری شکوفایی عقل، عدالتمحوری و حکیمانه رفتار کردن به دست آمد.
نتیجهگیری: نتایج ارائهشده نشان داد که تبیین فرزندپروری بر مبنای ابعاد وجودی، رویکردی منسجمتر و عمیقتر برای فهم تربیت فراهم میکند. این چارچوب به ادغام اصول و روشهای تربیتی در مدلی یکپارچه و قابلکاربرد منجر شد. در نهایت، الگوی پیشنهادی میتواند بهعنوان راهنمایی کارآمد برای طراحی برنامههای تربیتی و مطالعات آینده بهکار گرفته شود.
شمارهی مقاله: 15
فهرست منابع
1. اسماعیلی، محمدعلی، و چنگی اشتیانی، مهری. (۱۴۰۳). اتحاد نفس با عقل فعال در اندیشه ابنسینا و صدرالمتألهین. پژوهشهای عقلی نوین، 9(17)، 97–120. https://doi.org/10.22081/nir.2022.62193.1325
2. امینی، عبداله (1402). ضرورت تربیت زیباشناختی از نظر جان دیویی (با تکیه بر کتاب هنز به منزلۀ تجربه ). حکمت و فلسفه، 19(74)، 46-23. https://doi.org/10.22054/wph.2023.67535.2071
3. باقری، خسرو.(1400). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، چاپ پنجاه و یکم، جلد اول، تهران: انتشارات مدرسه.
4. ذوالفقاری، حسن و نادعلی زاده، مسلم (1402). روش های قصه گویی و تمثیل پردازی در آثار منظوم عطار نیشابوری. مجله پژوهش نامه ادبیات داستانی، 12(2)، 164-139. doi:10.22126/rp.2021.6179.1361
5. سرکشیک، سیدهادی؛ فاطمی نیا، محمدحسن و رفیعی هنر، حمید(1401). تبیین فلسفی-روانشناختی حقیقت نفس و رابطه آن با بدن از دیدگاه علامه طباطبایی. فصلنامه تاریخ فلسفه اسلامی، 4. https://noo.rs/rStkY
6. قاسمی قلعه، بهمن محمود و مرادی، حسن (1403). نظریه تربیت وجودی با تاکید بر تاثیر مکاتب تربیت توحیدی. نشریه مطالعات راهبردی انقلاب اسلامیو 2(4)، 1-55. https://www.sid.ir/paper/1797228/fa
7. کلبادی نژاد، علیرضا و قدیری جاوید، لیلا (1400). بررسی دیدگاه علامه طباطبایی (ره) درباره معرفت نفس و رابطه آن با تهذیب و اخلاق. مجله اندیشه علامه طباطبایی. انتشار آنلاین. DOI:10.22054/tat.2017.19342.39
8. کوخایی، آزاد، و رودمقدس، رمضانعلی. (1395). بررسی سبک های فرزند پروری در منابع اسلامی. بصیرت و تربیت اسلامی، 13(36)، 129-150. SID. https://sid.ir/paper/249674/fa
9. کیان، مریم. (1394). تبیین ابعاد تربیت کودک در نظام خانواده از دیدگاه اسلام. اخلاق، 5(18 (پیاپی 40))، 9-35. SID. https://sid.ir/paper/505970/fa
10. موسوی، سیدغلامرضا (1404). سندتعالی انسان از منظر قرآن کریم براساس مدل تحلیلی SWOT و ارتباط آن با حکمرانی اسلامی. مجله مطالعات حکمرانی اسلامی، 1(1)، 16-26.https://www.sid.ir/paper/1520438/fa
11. نادی، محمدحسین؛ نجفی، محمد و امام جمعه، سیدمهدی (1403). تجدید تجربه ی تربیت عقلانی اخوان الصفا به عنوان برون رفتی از چالش های موجود در نظام تعلیم و تربیت. نشریه تربیت اسلامی، 19(50)، 87-102.https://www.sid.ir/paper/1522736/fa
12. Aneesh, A., Sia, S. K., & Kumar, P. (2024). parent-child relationship and psychological wellbeing of adolescents: role of emotion regulation and social competence. Journal of Human Behavior in the Social Environment, 34(2), 153-171. URL: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10911359.2023.2221321
13. Bandura, A. (1977). Social learning theory. Prentice-Hall.
14. Coburn, J. (2022). Parental Warmth and Disciplinary Strategies in Two-Parent-Adoptive and Biological Families. https://search.proquest.com/
15. Durkheim, É. (1992). Education and Sociology. New York: Free Press.
16. Esmaeeli, Mohammad Ali, & Changi Ashtiani, Mehri. (2024). The unification of the soul with the active intellect in the thought of Ibn Sīnā and Ṣadr al-Muti‘alihīn. New Rational Studies, 9(17), 97–120. https://doi.org/10.22081/nir.2022.62193.1325 (in persian).
17. Feeney, J. A., & Passmore, N. L. (2020). Adoption and attachment: Implications for parenting and child development. Developmental Psychology,56(5), 843-857. https://www.sciencedirect.com/
18. Fisher, A. (2001). Critical thinking: An introduction. Cambridge University Press.
19. Fonseca، A.، Moreira، H.، & Canavarro، M. C. (2020). Uncovering the links between parenting stressand parenting styles: The role of psychological flexibility within parenting and global psychological flexibility. Journal Of Contextual Behavioral Science، 18، 59-67. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2020.08.004
20. Gidado, B. K. & DIFFANG, A. D. (2023). Family dysfunction and parental role abdication as predisposing factors for drug abuse among secondary school adolescents and youths in the federal capital territory, Abuja, Nigeria. GPH-International Journal of Social Science and Humanities Research, 6(06): 01-12. https://doi.org/10.5281/zenodo.7998101
21. Graneheim, U. H., & Lundman, B. (2004). Qualitative content analysis in nursing research: Concepts, procedures and measures to achieve trustworthiness. Nurse Education Today, 24(2), 105–112.
22. Kant, I. (1983). Über Pädagogik [On Education]. In: Immanuel Kant’s Werke, vol. 10. Berlin: Königsberg.
23. Özaslan، A.، Yıldırım، M.، Güney، E.، Güzel، H. Ş.، & İşeri، E. (2022). Association between problematic internet use، quality of parent-adolescents relationship، conflicts، and mental health problems. International Journal of Mental Health and Addiction، 20(4)، 2503-2519. https://link.springer.com/article/10.1007/s11469-021-00529-8
24. Peng، B.، Hu، N.، Yu، H.، Xiao، H.، & Luo، J. (2021). Parenting style and adolescent mental health: The chain mediating effects of self-esteem and psychological inflexibility. Frontiers in psychology، 12، 738170. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.738170
25. Piaget, J. (1954). The construction of reality in the child. Basic Books.
26. Pinquart, M., & Kauser, R. (2020). Parenting styles and child adjustment. *Journal of Child and Family Studies*.
27. Rogers, C. R. (1961). On becoming a person: A therapist’s view of psychotherapy. Houghton Mifflin.
28. Sandelowski, M., & Barroso, J. (2007). Handbook for synthesizing qualitative research. Springer Publishing Company.
29. Tian, X., & Tang, Y. (2025). The Long-Term Impact of Moral Education on College Students’ Psychological Well-Being: A Longitudinal Study Revealing Multidimensional Synergistic Mechanisms. Behavioral Sciences, 15(2), 217.
30. Yaffe, Y. (2021). A narrative review of the relationship between parenting and anxiety disorders inchildren and adolescents, International Journal of Adolescence and Youth, 26(1), 449-459.https://doi.org/10.1080/02673843.2021.1980067
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)