تدوین بسته آموزشی تاب‌آوری تحصیلی با رویکرد آموزش مثبت و اثربخشی آن بر خوش‌بینی تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه پژوهش تک آزمودنی

رستمی, نادیا; سعدی پور, اسماعیل; اسدزاده, حسن; ابراهیمی قوام, صغری

doi:10.61186/jps.24.155.4

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 155 - ( زمستان 1404(بهمن)، 1404 ) جلد 24 شماره 155 صفحات 54-35 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.24.155.4

Mendeley

Zotero

RefWorks

Rostami N, Sadipour E, Asadzadeh H, Ebrahimi Qawam S. (2025). Developing an academic resilience training package based on positive education approach and its effectiveness on academic optimism of high school students-single-subject research. Journal of Psychological Science. 24(155), 35-54. doi:10.61186/jps.24.155.4
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2654-fa.html

رستمی نادیا، سعدی پور اسماعیل، اسدزاده حسن، ابراهیمی قوام صغری.(1404). تدوین بسته آموزشی تاب‌آوری تحصیلی با رویکرد آموزش مثبت و اثربخشی آن بر خوش‌بینی تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه پژوهش تک آزمودنی مجله علوم روانشناختی 24 (155) :54-35 10.61186/jps.24.155.4

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2654-fa.html

تدوین بسته آموزشی تاب‌آوری تحصیلی با رویکرد آموزش مثبت و اثربخشی آن بر خوش‌بینی تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه پژوهش تک آزمودنی

نادیا رستمی

، اسماعیل سعدی پور^*

، حسن اسدزاده

، صغری ابراهیمی قوام

گروه روانشناسی تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم‌تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. ، e.sadipour@atu.ac.ir

چکیده: (990 مشاهده)

زمینه: طی دو دهه گذشته، پژوهشهای متعددی در مورد رابطه تاب آوری و خوشبینی تحصیلی دانش آموزان انجام شده است اما هنوز دانش آموزانی در مدرسه حضور دارند که با استرس های تحصیلی در کشمکش هستند. این وضعیت نشان میدهد فرایندی که آنها را به تاب آوری و خوشبینی تحصیلی هدایت میکند، همچنان یک موضوع چالش برانگیز است.
هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین برنامه آموزشی تاب آوری تحصیلی مبتنی بر رویکرد آموزش مثبت و اثربخشی آن بر خوشبینی تحصیلی دانش آموزان دختر انجام شد.
روش: در این پژوهش از طرح آمیخته اکتشافی مدل تدوین ابزار استفاده شد. ابتدا بسته آموزشی تاب آوری تحصیلی تدوین شد و روایی محتوایی آن تعیین گردید. سپس اثربخشی آن بر خوشبینی دانش آموزان به روش نیمه آزمایشی با ساختار تک آزمودنی ABA همراه با خط پایۀ چندگانه و پیگیری بررسی شد. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر پایه یازدهم متوسطه منطقه چهار تهران در سال تحصیلی 1402 – 1403 بودند. روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شد. نمونه آماری شامل 5 دانشآموز پایه یازدهم یک دبیرستان دخترانه منطقه چهار تهران بود. اندازه گیری خوشبینی تحصیلی با استفاده از پرسشنامه خوشبینی تحصیلی اسچنن – موران و همکاران (2013)، سه مرتبه پیش از اجرای آموزش (خط پایه)، چهار مرتبه در جلسات آموزش (سوم، ششم، نهم و دوازدهم) و یک مرتبه چهار هفته بعد از پایان آموزش (پیگیری) انجام گرفت. از نرم افزار Excel برای انجام تجزیه و تحلیل بصری نمودارها، تحلیل روند، ارزیابی ثبات، درصد داده های غیرهمپوش (PND)، درصد دادههای همپوش (POD) و میانگین درصد بهبودی (MPI) استفاده شد.
یافتهها: یافتهها نشان دادند که نمره کلی خوشبینی و تمام خرده مقیاسه ای آن در هر پنج آزمودنی از شروع خط پایه تا مرحله مداخله و پیگیری رو به افزایش بوده است. درصد بهبودی به ترتیب در آزمودنی اول 24%، در آزمودنی دوم 31%، در آزمودنی سوم 26%، در آزمودنی چهارم 34%، و در آزمودنی پنجم 31% بود.
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته های پژوهش میتوان از برنامه آموزشی تاب آوری تحصیلی به عنوان مداخله مؤثر برای بهبود خوشبینی تحصیلی دانش آموزان استفاده کرد.

واژه‌های کلیدی: خوش‌بینی تحصیلی، بسته آموزشی تاب آوری تحصیلی، رویکرد آموزش مثبت

متن کامل [PDF 1922 kb] (530 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/7/21 | پذیرش: 1404/9/25 | انتشار: 1404/10/5

فهرست منابع

1. ابوالفضلی، پروین؛ طهماسبی‌پور، نجف؛ و نصری، صادق. (1399). اثربخشی برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر تاب‌آوری تحصیلی و عزت نفس دانش‌آموزان دختر. فصلنامه پژوهش در نظام‌های آموزشی، 14، 397 – 383. https://www.jiera.ir/article_109762.html

2. جعفری، لعیا؛ حجازی، مسعود؛ جلیلی، اکبر؛ و صبحی، افسانه. (1400). تعیین نقش میانجی معنای تحصیلی در رابطه بین خوش‌بینی تحصیلی با عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه سلامت‌روان کودک، ۸ (۱)، 26 – 14. https://www.nahadweb.org/fa/article/download/483465

3. حسنی چنار، زهرا؛ وکیلی، هادی؛ و سرشار، مزگان. (1403). ارائه الگویی برای شادکامی با محوریت دیدگاه مارتین سلیگمن. مجله علوم روانشناختی، 23(144)، 2853– 2835. Doi:10.61186/jps.23.144.4

4. خانجانی، مهدی؛ شهیدی، شهریار، فتح‌آبادی، جلیل؛ شکری، امید؛ مظاهری، محمدعلی و رحیمی‌نژاد، سید پیمان. (1394). اثربخشی برنامه تاب-آوری پنسیلوانیا بر علایم افسردگی، اضطراب، استرس، نگرش‌های ناکارامد و خوش‌بینی دانشجویان. فصلنامه روانشناسی کاربردی، 9(4)، 35 – 19. https://apsy.sbu.ac.ir/article_96494.html

5. سعدی‌پور، اسماعیل. (1400). روش‌های تحقیق در روانشناسی و علوم‌تربیتی (جلد دوم). نشر دوران.

6. شریفی، غنچه؛ نظرپور، داود؛ داورنیا، محمد؛ داورنیا، رضا. (1400). اثربخشی روان‌درمانی مثبت نگر بر بهزیستی ذهنی زنان چاق مبتلا به دیابت نوع 2. مجله علوم روانشناختی،20(97)، 102- 89. ‎http://psychologicalscience.ir/article-1-829-fa.html&sw

7. عباسی، فهیمه.، حجازی، الهه.، و حکیم زاده، رضوان. (1402). اثربخشی برنامۀ آموزش مثبت مبتنی بر مدل پرمای سلیگمن بر خودکارآمدی و مشارکت دانش‌آموزان در کلاس‌های برخط. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 14(4)، 41 –21. https://doi.org/10.22059/japr.2023.352761.644485

8. قدم‌پور، عزت‌الله؛ امیریان، لیلا؛ خلیلی گشنیگانی، زهرا؛ و نقی بیرانوند، فاطمه. (1396). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامه خوش‌بینی تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه اندازه‌گیری تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی، 7(27)، 64-45. https://doi.org/10.22054/jem.2017.17284.1444

9. کوشکی، الهام؛ شکری، امید؛ قنبری، سعید و فتح آبادی، جلیل. (1398). فراتحلیل اثربخشی برنامۀ تاب‌آوری پنسیلوانیا بر کاهش آشفتگی روانشناختی و بهبود سبک تبیینی یادگیرندگان. فصلنامه علمی پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 7(3)، 22- 9. https://etl.journals.pnu.ac.ir/article_6503.html

10. گراوند، یاسر؛ علیزاده، احمد؛ زارع نژاد، سمیه؛ و عباسی جوشقان، احسان. (1401). اثربخشی آموزش تاب‌آوری بر فرسودگی تحصیلی و سلامت روان: مطالعه‌ای شبه آزمایشی در دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه دوم. فصلنامه علمی-پژوهشی خانواده و پژوهش، 19(3)، 112 – 93. https://www.magiran.com/paper/2517586/

11. محمودی، سیروس؛ فریدفر، شهنار؛ و عسکری، شیرین. (1402). نقش واسطه گری خودکارآمدی تحصیلی در رابطه با خوش‌بینی تحصیلی و درگیری تحصیلی. دو فصلنامه پژوهش در آموزش ابتدایی، 6(11)، 1-6. https://ensani.ir/file/download/article/66eab08d6d442-10420-11-1.pdf

12. مرادی، خدیجه. (1398). رابطه مؤلفه‌های تحول مثبت نوجوانی با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. مجله علوم روانشناختی، 18(77)، 634 –627. http://psychologicalscience.ir/article-1-308-fa.html

13. مرادی، کیوان؛ واعظی، مظفرالدین؛ محمد، فرزانه؛ و میرزایی، محمد. (1393). رابطه خوش‌بینی تحصیلی با پیشرفت تحصیلی در بین دانش‌آموزان مدارس متوسطه پسرانه مناطق 6 و 9 شهر تهران. نشریه پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 2(5)،80 – 69. https://etl.journals.pnu.ac.ir/article_1375.html

14. نوریش، ژاکلین. (1399). روانشناسی آموزش مثبت. (ترجمه: فریبرز درتاج و رقیه صادق‌زاده، بهارک حامدی و فرامرز سهرابی؛ چاپ اول). نشر علم.

15. یاراحمدی، یحیی؛ نادری، ناهید؛ اکبری، مریم؛ و یعقوبی، ابوالقاسم. (۱۳۹۸). اثربخشی برنامه آموزشی مبتنی بر تاب‌آوری تحصیلی در تعلل‌ورزی تحصیلی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه علمی پژوهشی تدریس پژوهی، 7(1) ۲۴۹ – 23۳. https://trj.uok.ac.ir/article_61063.html

16. Abbasi, F., Hejazi, E., & Hakimzadeh, R. (2024). Effectiveness of Positive Education Program Based on Seligman's PREMA Model on Students' Self-Efficacy and Engagement in Online Classes. Journal of Applied Psychological Research, 14(4), 21-40. (Persian) https://doi.org/10.22059/japr.2023.352761.644485

17. Ahmed Abdulla, S. (2024). Factors Contributing to Educational Failure Among Secondary School Students in Erbil City. Cureus, 16(8), 1-14. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11401616/

18. Abolfazli, P., Tahmasibipour, N., & Nasri, S. (2020). The effectiveness of a mindfulness-based stress reduction program on academic resilience and self-esteem of female students. Quarterly Journal of Research in Educational Systems, 14, 383-397. (Persian). https://www.jiera.ir/article_109762.html

19. Andrade, D., Ribeiro, I. J., & Mate, O. (2023). Academic burnout among master and doctoral students during the COVID-19 pandemic. Scientific Reports, 13 (1), 1-10. https://www.nature.com/articles/s41598-023-31852-w

20. Bhatti, I., Kalsoom, T., & Batool, T. (2020). The Effect of Resilience Intervention on Levels of Optimism. Sir Syed Journal of Education & Social Research, 3(1), 57 -66. https://doi.org/10.36902/sjesr-vol3-iss1-2020(57-66)

21. Bozkur, B., & Guler, M. (2023). Achievement Need and Burnout in University Students: Serial Mediation by Resilience and Life Satisfaction. Studia Psychologica, 65(1), 86-101. Doi:10.31577/sp.2023.01.868

22. Dimitropoulou. C. H., & Leontopoulou, S. (2017). A Positive Psychological Intervention to Promote Well-Being in a Multicultural School Setting in Greece. The European Journal of Counselling Psychology, 6(1), 13–137. https://www.psycharchives.org/en/item/19fc9a96-b043-4e10-8695-03d72a6c0945

23. Dorri Sedeh, S., & Aghaei, A. (2024). The effectiveness of PERMA model education on university students’ well-being. Journal of Education and Health Promotion, 13(1), 338. https://journals.lww.com/jehp/fulltext/2024/09280/the_effectiveness_of_perma_model_education_on.338.aspx

24. Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218-226. https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.56.3.218

25. Garavand, Y., Alizadeh A, Zare’nezhad S, Abbasi Joshagan E. (2022). A Quasi-Experimental Study of the Impact of Resilience Training on Students' Academic Burnout and Mental Health. QJFR, 19 (3):93-112. (Persian). https://www.magiran.com/paper/2517586/

26. Ghadampour, E., Amirian, L., Khalili-Goshnigani, Z., & Naghi-Beiranvand, F. (2017). Investigating the psychometric properties of the students' academic optimism questionnaire. Allameh Tabatabaei University Quarterly Journal of Educational Measurement, 7 (27), 45-64. (Persian). https://doi.org/10.22054/jem.2017.17284.1444

27. Hasani Chenar, Z., Vakili, H., & Sarshar, M. (2024). Presenting a model for happiness based on Martin Seligman's point of view. Journal of Psychological Science, 23(144), 2897-2912. (Persian). Doi:10.61186/jps.23.144.4

28. Jafari, L., Hejazi, M., Jalili, A., & Sobhi, A. (2021). Investigating the Mediating Role of Meaning of Education in the Relationship between Academic Optimism and Academic Performance of Students. J Child Ment Health, 8(1), 2. )Persian). https://www.nahadweb.org/fa/article/download/483465

29. Jiménez‑Mijangos, L., Rodríguez‑Arce, J., Martínez‑Méndez, R., & Reyes‑Lagos, J. J. (2023). Advances and challenges in the detection of academic stress and anxiety in the classroom: A literature review and recommendations. Education and Information Technologies, 28, 3637–3666. https://link.springer.com/article/10.1007/s10639-022-11324-w#citeas

30. Khanjani, M., Shahidi, Sh., Fathabadi, J., Shokri, O., Mazaheri, M., & Rahiminejad, P. (2016). The effectiveness of the Pennsylvania Resilience Program on symptoms of depression, anxiety, stress, dysfunctional attitudes and optimism of students. Quarterly Journal of Applied Psychology, 9 (4), 19.- 35. (Persian). https://apsy.sbu.ac.ir/article_96494.html

31. Kooshki, E., Shokri, O., Ghanbari, S., & Fathabadi, J. (2019). A Meta-Analysis of the Effectiveness of the Penn Resilience Program (PRP) in Reducing Psychological Distress and Improving Explanatory Style in Students. Quarterly Journal of Research in School and Virtual Learning, 7(3), 9-22. (Persian). https://etl.journals.pnu.ac.ir/article_6503.html

32. Mahmoudi,S., Faridfar,S., & Askari,S. (2024). Studying The Role of Mediating Academic Self-efficacy in the Relationship between Academic Optimism and Student Conflict in Sixth Grade Students in Shiraz. The journal of research in elementary education, 6(11), 1-20. (Persian). https://ensani.ir/file/download/article/66eab08d6d442-10420-11-1.pdf

33. Molinero, R. G., Zayas, A., Gonzalez, P. R., & Guil, R. (2018). Optimism and resilience among university students. International Journal of Developmental and Educational Psychology,1(1),147-154. https://doi.org/10.17060/ijodaep.2018.n1.v1.1179

34. Moradi, Kh. (2019). The relationship between the components of positive adolescent development and students' academic progress. Journal of Psychological Sciences, 18(77), 627-634. (Persian). http://psychologicalscience.ir/article-1-308-fa.html

35. Moradi, K., Vaezi, M., Mohammad, F., & Mirzaei, M. (2014). The relationship between academic optimism and academic achievement among boys' high school students in districts 6 and 9 of Tehran. Journal of research in school and virtual learning, 2 (5), 69-80. (Persian). https://etl.journals.pnu.ac.ir/article_1375.html

36. Norish, J. (2019). Psychology of positive education. Translated by Fariborz Dortaj, Roghieh Sadeghzadeh, Baharak Hamedi and Faramarz Sohrabi. Science publication (Persian).

37. Pang. H., & Veloo, A. (2024). Intervention on Optimism of Junior High School Students: Positive Psychology Class Group Counseling. International journal of academic research in business and social sciences, 14(10), 1891- 1900. Doi:10.6007/IJARBSS/v14-i10/23304

38. Rahmania El Barusi, A., & Kurniawati, F. (2024). Systematic Literature Review: A Study of Academic Burnout among Undergraduate Students in Universities. International Journal of Science Education and Cultural Studies, 3(1), 1-18. https://doi.org/10.58291/ijsecs.v3i1.198

39. Rully, A. (2022). Relationship of Optimism Attitude with Academic Resilience Indeveloping Final Assignments of Nursing Science Students. Jurnal Keperawatan Komprehensif,8(3). Doi:10.33755/jkk.v8i3.358

40. Saadipour, Ismail. (2021). Research Methods in Psychology and Educational Sciences (Volume 2). Doran Publishing. (Persian).

41. Seligman, M. E., & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology. An introduction. The American psychologist, 55(1), 5–14. https://doi.org/10.1037//0003-066x.55.1.5

42. Seligman, M. E. P., Steen, T. A., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive Psychology Progress: Empirical Validation of Interventions. American Psychologist, 60(5), 410–421. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.5.410

43. Seligman, M. E. P., Ernst, R. M., Gillham, J., Reivich, K., & Linkins, M. (2009). Positive education: positive psychology and classroom interventions. Oxford Review of Education, 35(3), 293–311. https://doi.org/10.1080/03054980902934563

44. Seligman, M. E. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Simon and Schuster.

45. Sharifi, Gh., Nazarpour, D., Davarnia, M., & Davarnia, R. (2021). The effectiveness of positive psychotherapy on the mental well-being of obese women with type 2 diabetes. Journal of Psychological Sciences, 20(97), 89-102. (Persian). http://psychologicalscience.ir/article-1-829-fa.html&sw

46. Shirmohammadi. Z., Eftekhar Saadi, Z., & Talebzadeh Shoushtari, M. (2022). The Association between Self-Compassion and Academic Well-Being with the Mediating Role of Perceived Academic Stress and Academic Optimism in Female Students. Int. J. School. Health, 8(2), 101–109. https://doi.org/10.30476/intjsh.2021.90784.1136

47. Thi, H. H., & Thant, P. P. (2018). The Effect of Optimism on Academic Stress of Secondary School Students. Universities Research Journal, 11(5), 307 – 332. C:UsersDELLDownloadsThe Effect of Optimism on Academic Stress(URJ,2018,Vol.11,No.5)-10.pdf

48. Tschannen-Moran, M., Bankole, R. A., Mitchell, R.M., & Moore J. R. D.M. (2013). Student academic optimism: A confirmatory factor analysis. Journal of Educational Administration, 5(2), 150-175. Doi:10.1108/09578231311304689

49. Vella-Brodrick, D. A., Park, N., & Peterson, C. (2009). Three ways to be happy: Pleasure, engagement, and meaning—Findings from Australian and US samples. Social Indicators Research, 90(2), 165–179. https://link.springer.com/article/10.1007/s11205-008-9251-6

50. Waters, L. (2020). A review of school-based positive psychology interventions. The Australian Educational and Developmental Psychologist, 28(2), 75–90. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1375/aedp.28.2.75

51. Yarahmadi. Y., Naderi, N., Akbari, M., & Yagoubi, A. (2019). Effectiveness of Curriculum According to Academic Resilience for Students Academic Procrastination and Performance. Journal of Research in Teaching, 7(1), 233–249. (Persian). https://trj.uok.ac.ir/article_61063.html

52. Yang, Y. D., Zhou, C.L., & Wang, Z.Q. (2024) The relationship between self-control and learning engagement among Chinese college students: the chain mediating roles of resilience and positive emotions. Front. Psychol,15,1331691. file:///C:/Users/DELL/Downloads/fpsyg-15-1331691-2.pdf

53. Yazdanpanah, M. R., & Marashian, F. S. (2023). Effectiveness of Stress Management Training on Academic Optimism and Hope of University Entrance Exam Applicants. Health Education and Health Promotion, 11(2). https://hehp.modares.ac.ir/browse.php?a_id=68490&sid=5&slc_lang=en&ftxt=0

54. Ye, W., Strietholt, R., & Blomeke, B. (2021). Academic resilience: underlying norms and validity of definitions. Educational Assessment, Evaluation, and Accountability, 33,169–202. https://link.springer.com/article/10.1007/s11092-020-09351-7