آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
دوره 24، شماره 154 - ( زمستان 1404(دی)، 1404 )
جلد 24 شماره 154 صفحات 25-1 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Jafarpoor F, Mazaheri M A, Ghanbari S, Fathabadi J. (2025). Developing and evaluating an attachment- and mentalization-based intervention to improve student-teacher relationships in junior high school using the intervention mapping. Journal of Psychological Science. 24(154), 1-25.
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2764-fa.html
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2764-fa.html
جعفرپور فاطمه، مظاهری محمدعلی، قنبری سعید، فتحآبادی جلیل.(1404). تدوین و ارزیابی مداخله مبتنی بر نظریه دلبستگی و ذهنیسازی برای ارتقای رابطه معلم-دانشآموز در مقطع متوسطه اول با رویکرد نقشهنگاری مداخله مجله علوم روانشناختی 24 (154) :25-1
استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران (نویسنده مسئول). ، mazaheri45@gmail.com
چکیده: (797 مشاهده)
زمینه: کیفیت رابطه معلم-دانشآموز نقش مهمی در پیشرفت تحصیلی و بهزیستی روانی دانشآموزان دارد. اما اغلب مداخلات مبتنی بر نظریههای دلبستگی و ذهنیسازی بر بهبود این روابط در دوران کودکی متمرکز بوده و دوره حساس نوجوانی کمتر بررسی شده است. بعلاوه، بیشتر این مداخلات در فرهنگهای فردگرای غربی توسعه یافتهاند و تعمیم آنها به فرهنگهای جمعگرا مانند ایران، نیازمند پژوهش بومی است.
هدف: این پژوهش با هدف تدوین و ارزیابی اثربخشی یک برنامه مداخلهای هشت جلسهای، مبتنی بر نظریه دلبستگی و ذهنیسازی و با استفاده از رویکرد نقشهنگاری مداخله، بهمنظور ارتقای کیفیت رابطه معلم-دانشآموز در مقطع متوسطه اول انجام شد.
روش: روش این پژوهش نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون و گروه گواه با پیگیری یک ماهه بود. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی معلمان و دانشآموزان مقطع متوسطه اول شهر یزد در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. از این جامعه، 5 مدرسه و از هر مدرسه، ۳۲ معلم به روش نمونهگیری در دسترس و از میان دانشآموزان هر معلم، ۸ نفر روش تصادفی انتخاب شدند. معلمان بهطور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه قرار گرفتند. گروه آزمایش در برنامه مداخله ۸ جلسهای شرکت کردند که براساس رویکرد نقشهنگاری مداخله و با محوریت بهبود ارتباطات معلم-دانشآموز تدوین شده بود. ابزارهای پژوهش شامل نسخه اصلاحشده پرسشنامه رابطه معلم-دانشآموز (جعفرپور و همکاران، 1403) و پرسشنامه ذهنیسازی (دیمیتریویچ و همکاران، 2018) برای معلمان و پرسشنامه ادراک از حمایت معلم (بنزن و همکاران، ۲۰۱۷) و مقیاس احساس تعلق به مدرسه (براون و ایوانز، ۲۰۰۲) برای دانشآموزان بود. دادهها به کمک روش تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر توسط نرمافزار SPSS25 تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد این مداخله تأثیر معناداری بر بهبود کیفیت رابطه معلم-دانشآموز (01/0 >p) داشت. همچنین، دانشآموزان گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه، افزایش معناداری در ادراک حمایت معلم (01/0 >p) و احساس تعلق به مدرسه (01/0 >p) نشان دادند و معلمان، نمره بالاتری در مهارتهای ذهنیسازی (01/0 >p) کسب کردند.
نتیجهگیری: با توجه به اثربخشی مداخله مبتنی بر نظریههای دلبستگی و ذهنیسازی در بهبود روابط معلم–دانشآموز در مقطع متوسطه اول، پیشنهاد میشود که از این رویکرد در محیطهای آموزشی برای تقویت کیفیت ارتباطات و ایجاد محیط یادگیری حمایتی استفاده شود.
واژههای کلیدی: ادراک از حمایت معلم، تعلق به مدرسه، دلبستگی، ذهنیسازی، رابطه معلم-دانشآموز، مداخله آموزشی، مقطع متوسطه
فهرست منابع
1. امیریان، ابوالفضل، شریفی درآمدی، پرویز، و عسگری، محمد. (۱۴۰۱). اثربخشی هنردرمانی والد-کودک بر مؤلفههای دلبستگی و نشانههای نافرمانی مقابلهای. مجله علوم روانشناختی، (۱۲۰)21، ۲۳۶۵-۲۳۸۱.Doi:10.52547/JPS.21.120.2365
2. جعفرپور، فاطمه، شکری، امید، و رشیدی پور، فاطمه. (1401). نقشهنگاری مداخله: چرایی، چیستی و چگونگی استفاده در روانشناسی تربیتی. فصلنامه روانشناسی کاربردی. Doi: 10.48308/apsy.2023.228670.1389
3. جعفرپور، فاطمه، مظاهری، محمدعلی، قنبری، سعید، و فتحآبادی، جلیل. (1403). انطباق و اعتباریابی مقیاس رابطه دانشآموز- معلم برای دانشآموزان نوجوان ایرانی، اندیشههای نوین تربیتی، (1)21، 93-110.Doi:10.22051/jontoe.2024.48215.3965
4. ذنوبیتبار، آرش، و تقوائینیا، علی. (1398). اثربخشی بستۀ آموزش مثبت بر عواطف و روابط معلم – دانشآموز. مجله علوم روانشناختی، (۷۶)18، 441 – 450.Dor: 20.1001.1.17357462.1398.18.76.11.2
5. رئیسی بویرحسنی، رحمتالله. (۱۳۹۷). نقش انضباط سخت معلم، ادراک از حمایت معلم و ابعاد ارتباطی خانواده در قربانی شدن پدیدهی زورگویی در میان دانشآموزان پایهی ششم [پایاننامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه یزد، ایران.
6. صفری موسوی، سیدسینا، صادقی، مسعود، و سپهوندی، محمدعلی. (1399). ساختار عاملی و ویژگیهای روانسنجی پرسشنامۀ ذهنیسازی: یک ابزار خودگزارشی برای ارزیابی ظرفیت ذهنیسازی. پژوهشهای علوم شناختی و رفتاری، (1)10، 123-134.Doi:10.22108/cbs.2021.127401.1492
7. عطاران، نرگس، مظفری، محمد، قربان جهرمی، رضا، و امینیمنش، سجاد. (۱۴۰۳). اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت و فرزندپروری مبتنی بر ذهنیسازی بر بهبود رابطه مادر-کودک. مجله علوم روانشناختی، (۱۴۳)23، 59–78.Doi:10.52547/JPS.23.143.2629
8. منیعی، پانید. (1394). بررسی رابطه اضطراب و استرس اجتماعی با احساس تعلق نوجوانان پسر و دختردر مقطع تحصیلی متوسطه دوم به مدرسه در شهر بندرعباس [پایاننامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه آزاد اسلامی. واحد بندرعباس، ایران.
9. Allen, K. A., Jamshidi, N., Berger, E., Reupert, A., Wurf, G., & May, F. (2022). Impact of school-based interventions for building school belonging in adolescence: A systematic review. Educational Psychology Review, 34, 229–257. Doi:10.1007/s10648-021-09621-w
10. Amirian, A., Sharifidaramadi, P., & Asgari, M. (2023). Efficacy of dyad art therapy on attachment component and the symptoms of oppositional defiant disorder. Journal of Psychological Science, 21(120), 3. [Persian] Doi:10.52547/JPS.21.120.2365
11. Ataran, N., Mozafari, M., Ghorban Jahromi, R., & Amini Manesh, S. (2025). The efficacy of positive parenting training and parenting based on mentalization on improving the mother-child relationship. Journal of Psychological Science, 23(143), 59–78. [Persian] Doi:10.52547/JPS.23.143.2629
12. Banzon-Librojo, L. A., Garabiles, M. R., & Alampay, L. P. (2017). Relations between harsh discipline from teachers, perceived teacher support, and bullying victimization among high school students. Journal of Adolescence, 57, 18-22. Doi:10.1016/j.adolescence.2017.03.001
13. Bosman, R. J., Koomen, H. M., Zee, M., & de Jong, P. F. (2022). Patterns of problematic teacher-child relationships in upper elementary school. Journal of Applied Developmental Psychology, 83, 101478. Doi:10.1016/j.appdev.2022.101478
14. Branje, S. (2022). Adolescent identity development in context. Current Opinion in Psychology, 45, 101286. Doi:10.1016/j.copsyc.2021.11.006.
15. Brown, R., & Evans, W. P. (2002). Extracurricular activity and ethnicity: Creating greater school connection among diverse student populations. Urban Education, 37(1), 41-58. Doi:10.1177/0042085902371004
16. Chang, Y. C., & Bangsri, A. (2020). Thai students’ perceived teacher support on their reading ability: Mediating effects of self-efficacy and sense of school belonging. International Journal of Educational Methodology, 6(2), 435-446. Doi:10.12973/ijem.6.2.435
17. Chelouche-Dwek, G., & Fonagy, P. (2024). Mentalization-based interventions in schools for enhancing socio-emotional competencies and positive behaviour: a systematic review. European Child & Adolescent Psychiatry, 1-21. Doi:10.1007/s00787-024-02578-5
18. Craggs, H., & Kelly, C. (2018). Adolescents’ experiences of school belonging: a qualitative meta-synthesis. Journal of Youth Studies, 21(10), 1411–1425. Doi:10.1080/13676261.2018.1477125
19. Dai, P. (2024). The influence of teacher-student relationship on students' learning. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 40(1), 240-246. Doi:10.54254/2753-7048/40/20240764
20. Dimitrijević, A., Hanak, N., Altaras Dimitrijević, A., & Jolić Marjanović, Z. (2018). The Mentalization Scale (MentS): A self-report measure for the assessment of mentalizing capacity. Journal of Personality Assessment, 100(3), 268-280. Doi:10.1080/00223891.2017.1310730
21. Emslander, V., Holzberger, D., Ofstad, S., Fischbach, A., & Scherer, R. (2023). Teacher-Student Relationships and Student Outcomes: A Systematic Review of Meta-Analyses and Second-Order Meta-Analysis. https://osf.io/preprints/psyarxiv/qxntb/
22. Feng, L., & Zhang, L. (2022). Perceived teacher support, peer relationship, and university students’ mental health: The mediation of reality and Internet altruistic behaviors. Frontiers in Psychology, 13, 999524. Doi:10.3389/fpsyg.2022.999524
23. García-Rodríguez, L., Redín, C. I., & Abaitua, C. R. (2023). Teacher-student attachment relationship, variables associated, and measurement: A systematic review. Educational Research Review, 38, 100488. Doi:10.1016/j.edurev.2022.100488
24. Ghadampoor, E., Gharehveysi, S., & Soleymaani, M. (2024). The relation between academic self-efficacy and interest in school mediated by the quality of student-teacher communication. Journal of Education, 39(4), 77-92. [Persian] http://qjoe.ir/article-1-2139-fa.html
25. Green, A. L., Ferrante, S., Boaz, T. L., Kutash, K., & Wheeldon‐Reece, B. (2021). Social and emotional learning during early adolescence: Effectiveness of a classroom‐based SEL program for middle school students. Psychology in the Schools, 58(6), 1056-1069. Doi:10.1002/pits.22487
26. Gregoriadis, A., Grammatikopoulos, V., Tsigilis, N., & Verschueren, K. (2021). Teachers’ and children’s perceptions about their relationships: Examining the construct of dependency in the Greek sociocultural context. Attachment & Human Development, 23(5), 556-571. Doi:10.1080/14616734.2020.1751990
27. Hajovsky, D. B., Chesnut, S. R., Helbig, K. A., & Goranowski, S. M. (2023). On the examination of longitudinal trends between teacher–student relationship quality and social skills during elementary school. School Psychology Review, 52(6), 679-695. Doi:10.1080/2372966X.2021.1883995
28. Ibrahim, A., & El Zaatari, W. (2019). The teacher–student relationship and adolescents’ sense of school belonging. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 382–395. Doi:10.1080/02673843.2019.1660998
29. Jafarpoor, F., Shokri, O. and Rashidipour, F. (2023). Intervention mapping: why, what and how to use in educational psychology. Applied Psychology. Doi:10.48308/apsy.2023.228670.1389
30. Jafarpoor, F., Mazaheri Tehrani, M. A., Ghanbari, S., & Fathabadi, J. (2025). Adaptation and validation of the Student-Teacher Relationship Scale (STRS) for Iranian adolescent students. The Quarterly Journal of New Thoughts on Education, 21(1), 93-110. [Persian] Doi:10.22051/jontoe.2024.48215.3965
31. Keane, K., Evans, R., Orihuela, C., & Mrug, S. (2023). Teacher–student relationships, stress, and psychosocial functioning during early adolescence. Psychology in the Schools, 60(12), 5124-5144. Doi:10.1002/pits.23020
32. Koomen, H. M., Verschueren, K., van Schooten, E., Jak, S., & Pianta, R. C. (2012). Validating the Student-Teacher Relationship Scale: Testing factor structure and measurement invariance across child gender and age in a Dutch sample. Journal of School Psychology, 50(2), 215-234. Doi:10.1016/j.jsp.2011.09.001
33. Korpershoek, H., Canrinus, E. T., Fokkens-Bruinsma, M., & de Boer, H. (2019). The relationships between school belonging and students’ motivational, social-emotional, behavioural, and academic outcomes in secondary education: a meta-analytic review. Research Papers in Education, 35(6), 641–680. Doi:10.1080/02671522.2019.1615116
34. Lam, B. (2019). Social support, student outcomes and teaching strategies. In Social support, well-being, and teacher development. Springer. Doi:10.1007/978-981-13-3577-8_4
35. Laube, C., van den Bos, W., & Fandakova, Y. (2020). The relationship between pubertal hormones and brain plasticity: Implications for cognitive training in adolescence. Developmental Cognitive Neuroscience, 42, 100753. Doi:10.1016/j.dcn.2020.100753
36. Mani'i, P. (2015). Examination of the relationship between anxiety and social stress with adolescents' sense of school belonging in male and female students at the secondary school level in Bandar Abbas [Master’s thesis]. Islamic Azad University, Bandar Abbas Branch, Iran. [Persian]
37. Manvelian, A. (2023). Promoting attachment security during the transition to college: a pilot study of emotionally focused mentoring. Journal of Social and Personal Relationships, 40(12), 4075-4101. Doi:10.1177/02654075231195530
38. Marengo, D., Fabris, M., Prino, L., Settanni, M., & Longobardi, C. (2021). Student‐teacher conflict moderates the link between students’ social status in the classroom and involvement in bullying behaviors and exposure to peer victimization. Journal of Adolescence, 87(1), 86-97. Doi:10.1016/j.adolescence.2021.01.005
39. Miklikowska, M., Thijs, J., & Hjerm, M. (2019). The impact of perceived teacher support on anti-immigrant attitudes from early to late adolescence. Journal of Youth and Adolescence, 48(6), 1175–1189. Doi:10.1007/s10964-019-00990-8
40. Othman, M. S., & Kılıç, M. (2018). An analysis of the relationship between perceived teacher support and motivational/emotional responses. International Online Journal of Education and Teaching (IOJET), 5(2), 279-293. http://iojet.org/index.php/IOJET/article/view/386/235
41. Raisi Boyrhassani, R. (2017). The role of the teacher's harsh discipline, the perception of teachers' support, and the family's communication dimensions in the victimization of the bullying phenomenon among the sixth-grade students [Master's thesis]. Yazd University, Iran. [Persian]
42. Safari Mousavi, S. S., Sadeghi, M., & Sepahvandi, M. A. (2020). The factor structure and psychometric properties of mentalization questionnaire: A self-report measure for the assessment of mentalizing capacity. Research in Cognitive and Behavioral Sciences, 10(1), 123-134. Doi:10.22108/cbs.2021.127401.1492
43. Scherrer, V., Hank, P., & Preckel, F. (2023). Development of adolescents’ self-esteem and general academic self-concept: perceived classroom climate makes a difference. European Journal of Personality, 37(6), 723-743. Doi:10.1177/08902070221126789
44. Schmidt, P., Jendryczko, D., Zurbriggen, C. L., & Nussbeck, F. W. (2023). Recall bias of students' affective experiences in adolescence: The role of personality and internalizing behavior. Journal of Adolescence, 95(5), 893-906. Doi:10.1002/jad.12162
45. Søe, M., Schad, E., & Psouni, E. (2023). Transition to preschool: paving the way for preschool teacher and family relationship-building. Child & Youth Care Forum, 52(6), 1249-1271. Doi:10.1007/s10566-023-09735-y
46. Spilt, J. L., & Koomen, H. M. Y. (2022). Three decades of research on individual teacher-child relationships: A chronological review of prominent attachment-based themes. Frontiers in Education, 7, 920985. Doi:10.3389/feduc.2022.920985
47. Supriatna, E. (2024). Analyzing factors affecting social skills development among students in Indonesian schools. Islamic Guidance and Counseling Journal, 7(1). Doi:10.25217/0020247447100
48. Telzer, E. H., Jorgensen, N. A., Prinstein, M. J., & Lindquist, K. A. (2021). Neurobiological sensitivity to social rewards and punishments moderates link between peer norms and adolescent risk taking. Child Development, 92(2), 731-745. Doi:10.1111/cdev.13466
49. Valle, A., Rinaldi, T., Castelli, I., Pianta, R., & Greco, A. (2022). Mentalization and attachment in educational relationships at primary school. Ricerche di Psicologia, 1, 1-23. Doi:10.3280/rip2022oa13226
50. Verschueren, K., & Koomen, H. (2021). Dependency in teacher–child relationships: Deepening our understanding of the construct. Attachment & Human Development, 23(5), 481-489. Doi:10.1080/14616734.2020.1751986
51. Wagle, S., & Bhattarai, L. (2023). Teacher-student relationships and students’ learning experiences: a narrative inquiry. American Journal of Multidisciplinary Research and Innovation, 2(4), 48-55. Doi:10.54536/ajmri.v2i4.1864
52. Wang, L. (2022). Exploring the relationship among teacher emotional intelligence, work engagement, teacher self-efficacy, and student academic achievement: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 12, 810559. Doi:10.3389/fpsyg.2021.810559
53. Wu, G., & Zhang, L. (2022). Longitudinal associations between teacher-student relationships and prosocial behavior in adolescence: the mediating role of basic need satisfaction. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(22), 14840. Doi:10.3390/ijerph192214840
54. Zonobitabar, A., & Taghvaeinia, A. (2019). The effectiveness of positive training package on the emotions and the teacher-student relationships. Journal of Psychological Science, 18(76), 441-450. [Persian] Dor:20.1001.1.17357462.1398.18.76.11.2
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)