اثربخشی مواجهه درمانی روایتی بر کاهش علائم سوگ و تسهیل رشد پس از ضربه در افراد مبتلا به سوگ طولانی‌مدت

رضایی شاهی, فاطمه; شعیری, محمدرضا; ساریچلو, محمدابراهیم

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 154 - ( زمستان 1404(دی)، 1404 ) جلد 24 شماره 154 صفحات 259-241 | برگشت به فهرست نسخه ها

Mendeley

Zotero

RefWorks

Rezaeishahi F, Shaeiri M R, Sarichloo M E. (2025). The efficacy of narrative exposure therapy on reducing grief symptoms and facilitating post-traumatic growth in individuals with prolonged grief disorder. Journal of Psychological Science. 24(154), 241-259.
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2836-fa.html

رضایی شاهی فاطمه، شعیری محمدرضا، ساریچلو محمدابراهیم.(1404). اثربخشی مواجهه درمانی روایتی بر کاهش علائم سوگ و تسهیل رشد پس از ضربه در افراد مبتلا به سوگ طولانی‌مدت مجله علوم روانشناختی 24 (154) :259-241

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2836-fa.html

اثربخشی مواجهه درمانی روایتی بر کاهش علائم سوگ و تسهیل رشد پس از ضربه در افراد مبتلا به سوگ طولانی‌مدت

فاطمه رضایی شاهی

، محمدرضا شعیری^*

، محمدابراهیم ساریچلو

دانشیار، گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران. ، shairi@shahed.ac.ir

چکیده: (623 مشاهده)

زمینه: اختلال سوگ می‌تواند کارکردهای عادی فرد را تا حد زیادی مختل نماید. تاکنون اثربخشی مواجهه درمانی روایتی بر برخی اختلالات بررسی‌شده ولی در مورد اثربخشی آن بر اختلال سوگ شکاف پژوهشی وجود دارد.
هدف: هدف مطالعۀ حاضر تعیین کارآمدی مواجهه درمانی روایتی بر کاهش علائم سوگ و تسهیل رشد پس از ضربه در افراد مبتلا به اختلال سوگ طولانی‌مدت بود.
روش: روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی از نوع پیش‌آزمون - پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی بزرگسالان (18 تا 60 سال) مبتلا به سوگ طولانی‌مدت بر اساس ملاک‌های تشخیصی DSM5-TR، در شهر قزوین در سال 1401 بود؛ که از میان آن‌ها 16 نفر به‌عنوان افراد نمونه با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هر گروه ۸ نفر) که از نظر جنسیت همتا شده بود، گمارده شدند. ابزارهای پژوهش شامل سیاهۀ تجربۀ سوگ (EGQ) (بارت و اسکات، 1989)، مصاحبۀ بالینی ساختاریافته برای اختلال سوگ طولانی‌مدت (SCIP) (هالی و همکاران، ۲۰۲۲)، پرسشنامه رشد پس از ضربه (PGTI) (تدسچی و کالهون، ۱۹۹۶) بود. پروتکل مورد استفاده در این پژوهش برنامه جلسات مواجهه درمانی روایتی (شوئر و همکاران، ۲۰۱۱) بود. داده‌ها از طریق نرم‌افزار SPSS ورژن ۲۴ و با استفاده از روش آماری t مستقل، در مورد تفاضل نمرات پیش-پس‌آزمون، مورد تحلیل قرار گرفتند.
یافته ها: نتایج نشان دادند که مواجهه درمانی روایتی به‌طور معناداری علائم سوگ طولانی‌مدت را کاهش داده (332/9 t= و 001/0 =P) و باعث تسهیل معنادار رشد پس از ضربه شده است (203/6- t= و 001/0 =P). لازم به ذکر است مواجهه درمانی روایتی باعث کاهش معنادار در تمامی زیر مقیاس‌های سوگ طولانی‌مدت به‌جز بدنامی شد و تمامی ابعاد رشد پس از ضربه را تسهیل بخشید (01/0 >p).
نتیجه‌گیری: می‌توان به‌کارگیری مواجهه درمانی روایتی را، با در نظر گرفتن ملاحظات بالینی، در مراکز روانشناختی برای درمان مبتلایان به اختلال سوگ طولانی‌مدت، پیشنهاد نمود.

واژه‌های کلیدی: مواجهه درمانی روایتی، سوگ، رشد پس از ضربه

متن کامل [PDF 1484 kb] (273 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1403/11/22 | پذیرش: 1404/1/25 | انتشار: 1404/10/7

فهرست منابع

1. احمدی، خدابخش و دارابی، عاطفه (۱۳۹۶). اثربخشی آموزش صبر بر کاهش سوگ و تسهیل رشد پس از ضربه. روان‌شناسی فرهنگی، ۱ (۱)، ۱۱۴-۱۳۱. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25887211.1396.1.1.7.4

2. اخوان عبیری، فاطمه و شعیری، محمدرضا (۱۳۹۸). رواسازی و اعتباریابی سیاهۀ نشانه های بیماری (SCL-90-R) و پرسشنامۀ کوتاه نشانه های بیماری (53-BSI). نشریه علمی روانشناسی بالینی و شخصیت، ۱۷ (۲)، ۱۶۹-۱۹۵. https://doi.org/10.22070/cpap.2020.2916

3. آزاد بخت، لیلا؛ اعظمی، یوسف و ذوقی، لیلا (۱۴۰۱). نقش ویژگی‌های شخصیتی، سبک‌های مقابله با استرس و باورهای معنوی در پیش‌بینی رشد پس از ضربه در بیماران بهبود یافته از کووید ۱۹. رویش روان شناسی، ۱۱ (۸)، ۱۹۸-۱۸۷. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2383353.1401.11.8.18.9

4. بشرپور، سجاد؛ امانی، شعله؛ نریمانی، محمد و حیدری، فاضله (۱۳۹۷). تاثیر مواجهه ‌درمانی ‌روایتی بر بهبود شاخص‌های فیزیولوژیک استرس در زنان مبتلا به سرطان. روانشناسی سلامت، ۷ (۲۵)، ۱۳۳-۱۴۵. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23221283.1397.7.25.9.6

5. ترک زاده، مرجان؛ صالح زاده، مریم و دهقانی، فهیمه (۱۴۰۳). تجارب زیسته زنان مبتلابه سرطان از رشد پس از ضربه: یک مطالعه کیفی. دانش و پژوهش در روان شناسی کاربردی، ۱ (۲۵)، ۴۴-۲۷. https://doi.org/10.30486/jsrp.2023.1966156.3572

6. حیدرزاده، مهدی؛ رسولی، مریم؛ محمدی شاه بلاغی، فرحناز؛ علوی مجد، حمید؛ میرزایی، حمیدرضا و طهماسبی، مامک (۱۳۹۴). بررسی ابعاد رشد پس از سانحه ناشی از سرطان در بیماران نجات یافته از آن. مجله پرستاری و مامایی جامع نگر، ۲۵ (۲)، ۳۳-۴۱. https://hnmj.gums.ac.ir/article-1-457-en.html

7. خالدی علمداری، فرنوش؛ کوچک انتظار، رویا؛ گلشنی، فاطمه و ذبیح زاده، عباس (۱۴۰۳). شناسایی کیفی عوامل مرتبط با سوگواری در سوگواران کووید-۱۹. مجله علوم روانشناختی، ۲۳ (۱۳۸)، ۱۸۷-۱۶۷. http://dx.doi.org/10.52547/JPS.23.138.1451

8. زندکریمی، انسیه (۱۳۹۵). اثربخشی روایت درمانی گروهی بر پذیرش سوگ داغدیدگان شهر تهران. پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

9. سیدمحمودی، سیدجواد؛ و رحیمی، چنگیز و محمدی، نورالله (۱۳۹۲). ویژگی های روان سنجی پرسشنامه رشد پس از سانحه (PTGI). روشها و مدلهای روان شناختی، ۳ (۱۲)، ۹۳-۱۰۸. https://jpmm.marvdasht.iau.ir/article_294.html

10. صحرایی رودی، مهدی (۱۳۹۹). بررسی تاثیر مواجهه درمانی روایتی بر پریشانی روانشناختی، راهبردهای سازگاری و شدت علائم اختلال استرس پس از سانحه در زنان سیل زده دارای اختلال استرس پس از سانحه پلدختر. پایان نامه کارشناسی ارشد، لرستان: دانشگاه لرستان.

11. غفارپور، فرخنده و امین جعفری، بتول ) ۱۴۰۰ (. اثربخشی روایت درمانی به شیوه گروهی بر بهزیستی عاطفی وامید به زندگی زنان سالمند سوگ دیده شهر اصفهان،. چهارمین همایش بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی، همدان. https://civilica.com/doc/1476774

12. مهدی پور، سمیه؛ شهیدی، شهریار؛ روشن، رسول و دهقانی، محسن (۱۳۸۸). تعیین اعتبار و روایی پرسشنامه تجربه سوگ در نمونه ایرانی. روانشناسی بالینی و شخصیت، ۷ (۲)، ۳۵-۴۸. https://dorl.net/dor/20.1001.1.23452188.1388.7.2.4.4

13. مهرابی، حسینعلی؛ نوروزی، ستار؛ میرزایی، غلامرضا و کاظمی، حمید (۱۳۹۳). تبیین رشد پس از ضربه بر اساس شیوه‌های مقابله با استرس، سبک‌های دلبستگی و کیفیت زندگی در جانبازان مبتلا به اختلال استرس پس از ضربه. پرستار و پزشک در رزم، ۲ (۴)، ۱۵۳-۱۶۱. http://npwjm.ajaums.ac.ir/article-1-198-fa.html

14. موسوی، مریم سادات (۱۴۰۰). مقایسه اثربخشی واقعیت درمانی و درمان شناختی رفتاری بر اضطراب ناشی از کرونا و آثار سوگ در دوران پاندمی کووید ۱۹. فصلنامه روان شناسی تحلیلی شناختی، ۴۷ (۱۲)، ۱۱۳-۱۲۵ https://dorl.net/dor/20.1001.1.28222476.1400.12.47.10.3

15. مومنی، آریا؛ کشاورزی ارشدی، فرناز؛ کوشکی، شیرین و عسکریان، مهناز (۱۴۰۳). تجربه سوگ بهبود یافتگان کرونا از تاثیر کرونا در دوره‌ی همه‌گیری کرونا: مطالعه کیفی. فصلنامه علوم پزشکی دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ۳۴ (۳)، ۳۱۰-۳۲۳. http://dx.doi.org/10.61186/iau.34.3.310

16. وکیلی، فریبا سادات؛ خالقی پور، شهناز؛ رضایی، علی محمد (۱۴۰۳). اثربخشی درمان پردازش‌ شناختی بر حافظۀ ‌سرگذشتی و تجربۀ ‌سوگ در بازماندگان کرونا دارای استرس ‌پس ‌از‌ سانحه. مجله علوم روانشناختی، ۲۳ (۱۳۹)، ۱۷۸۵-۱۷۷۵ http://dx.doi.org/10.52547/JPS.23.139.1775

17. Acierno, R., Kauffman, B., Muzzy, W., Tejada, M. H., & Lejuez, C. (2021). Behavioral activation and therapeutic exposure vs. cognitive therapy for grief among combat veterans: A randomized clinical trial of bereavement interventions. American Journal of Hospice and Palliative Medicine®, 38(12), 1470-1478.‌ https://doi.org/10.1177/1049909121989021

18. Ahmadi K, Darabi A. (2017). The effectiveness of patience training on reducing grief and facilitating posttraumatic growth. Cultural psychology. 1(1), 114-131. (Persian) https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25887211.1396.1.1.7.4

19. Akhavan Abiri, F., & Shairi, M. R. (2020). Validity and Reliability of Symptom Checklist-90-Revised (SCL-90-R) and Brief Symptom Inventory-53 (BSI-53). Clinical Psychology and Personality, 17(2), 169-195. (Persian) https://doi.org/10.22070/cpap.2020.2916

20. American Psychiatric Association. (2022). APA Releases Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR). Available online at: https://psychiatry.org:443/news-room/news-releases/apa-

21. Azadbakht L, Azami Y, Zoghi L. (2022). The role of personality traits, stress coping styles and spiritual beliefs on post-traumatic growth in patients recovered from covid-19. Rooyesh. 11(8), 187-198. (Persian) https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.2383353.1401.11.8.18.9

22. Barrett, T. W., & Scott, T. B. (1989). Development of the grief experience questionnaire. Suicide and Life‐Threatening Behavior, 19(2), 201-215.‌ https://doi.org/10.1111/j.1943-278X.1989.tb01033.x

23. Basharpoor S, Amani S, Narimani M, Heidari F. (2018). The effectiveness of narrative exposure therapy on improving the stress physiological indexes in women with cancer. Health Psychology: 7(25), 133-145. (Persian) https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23221283.1397.7.25.9.6

24. Bernstein, M., & Pfefferbaum, B. (2018). Posttraumatic growth as a response to natural disasters in children and adolescents. Current psychiatry reports, 20, 1-10.‌ https://doi.org/10.1007/s11920-018-0900-4

25. Burrell, A., & Selman, L. E. (2022). How do funeral practices impact bereaved relatives' mental health, grief and bereavement? A mixed methods review with implications for COVID-19. OMEGA-Journal of Death and Dying, 85(2), 345-383.‌ https://doi.org/10.1177/0030222820941296

26. Conway, M. A., Rubin, D. C., Spinnler, H., & Wagenaar, W. A. (Eds.). (2013). Theoretical perspectives on autobiographical memory (Vol. 65). Springer Science & Business Media.‌ https://doi.org/10.1007/978-94-015-7967-4

27. Crombach, A., & Siehl, S. (2018). Impact and cultural acceptance of the Narrative Exposure Therapy in the aftermath of a natural disaster in Burundi. BMC psychiatry, 18, 1-15.‌ https://doi.org/10.1186/s12888-018-1799-3

28. Dolan, N., Grealish, A., Tuohy, T., & Bright, A. M. (2022). Are mindfulness‐based interventions as effective as cognitive behavioral therapy in reducing symptoms of complicated perinatal grief? A systematic review. Journal of Midwifery & Women's Health, 67(2), 209-225.‌ https://doi.org/10.1111/jmwh.13335

29. Downar, J., Parsons, H. A., Cohen, L., Besserer, E., Adeli, S., Gratton, V., ... & Lawlor, P. (2022). Bereavement outcomes in family members of those who died in acute care hospitals before and during the first wave of COVID-19: A cohort study. Palliative Medicine, 36(8), 1305-1312.‌ https://doi.org/10.1177/02692163221109711

30. Dursun, P., & Söylemez, İ. (2020). Posttraumatic Growth: A Comprehensive Evaluation of the Recently Revised Model. Turkish journal of psychiatry, 31(1).‌ https://doi.org/10.5080/u23694

31. E. Bailley, Katherine Dunham, Michael J. Kral, S. (2000). Factor structure of the grief experience questionnaire (GEQ). Death studies, 24(8), 721-738.‌ https://doi.org/10.1080/074811800750036596

32. Eddinger, J. R., Hardt, M. M., & Williams, J. L. (2021). Concurrent treatment for PTSD and prolonged grief disorder: Review of outcomes for exposure-and nonexposure-based treatments. OMEGA-Journal of Death and Dying, 83(3), 446-469.‌ https://doi.org/10.1177/0030222819854907

33. Elinger, G., Hasson-Ohayon, I., Barkalifa, E., Boelen, P. A., & Peri, T. (2021). Narrative reconstruction therapy for prolonged grief disorder–a pilot study. European Journal of Psychotraumatology, 12(1), 1896126.‌ https://doi.org/10.1080/20008198.2021.1896126

34. Fan, Y., Shi, Y., Zhang, J., Sun, D., Wang, X., Fu, G., ... & Kong, L. (2021). The effects of narrative exposure therapy on COVID-19 patients with post-traumatic stress symptoms: a randomized controlled trial. Journal of Affective Disorders, 293, 141-147.‌ https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.06.019

35. Fisher, J. E., Zhou, J., Zuleta, R. F., Fullerton, C. S., Ursano, R. J., & Cozza, S. J. (2020). Coping strategies and considering the possibility of death in those bereaved by sudden and violent deaths: Grief severity, depression, and posttraumatic growth. Frontiers in psychiatry, 11, 749.‌ https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00749

36. Fivush R. (2019) Sociocultural developmental approaches to autobiographical memory. Appl Cognit Psychol. 33: 489–497. https://doi.org/10.1002/acp.3512

37. Ghafarpour, F. Amin Jafari, B. (2022), The effectiveness of narrative therapy in a group setting on emotional well-being and hope for life of bereaved elderly women in Isfahan, Fourth International Conference on Psychology, Educational Sciences and Social Studies, Hamedan. (Persian) https://civilica.com/doc/1476774

38. Grupp, F., Moro, M. R., Skandrani, S., & Mewes, R. (2022). Coping with trauma and symptoms of post-traumatic stress disorder: exploring intentions and lay beliefs about appropriate strategies among asylum-seeking migrants from sub- Saharan Africa in Germany. International journal of environmental research and public health, 19(3), 1783. https://doi.org/10.3390/ijerph19031783

39. Hamblen, J. L., Norman, S. B., Sonis, J. H., Phelps, A. J., Bisson, J. I., Nunes, V. D., Megnin-Viggars, O., Forbes, D., Riggs, D. S., & Schnurr, P. P. (2019). A guide to guidelines for the treatment of posttraumatic stress disorder in adults: An update. Psychotherapy, 56(3), 359–373. https://doi.org/10.1037/pst0000231

40. HEIDARZADEH, M., RASULI, M, MOHAMMADI SHAH BOLAGHI, F., ALAVI MAJD, H., MIRZAEI, H.R., & TAHMASEBI, M. (2015). ASSESSING DIMENSIONS OF POSTTRAUMATIC GROWTH OF CANCER IN SURVIVED PATIENTS. JOURNAL OF HOLISTIC NURSING AND MIDWIFERY, 25(76), 33-41. (Persian) https://hnmj.gums.ac.ir/browse.php?a_id=457&sid=1&slc_lang=fa&ftxt=1

41. Holly, G. Viola, M. Lichtenthal, W. Rogers, M. Heather, M. Jou She, W. Gordon-Elliott, J. Paul K. (2022) STRUCTURED CLINICAL INTERVIEW FOR PROLONGED GRIEF DISORDER (SCIP) https://endoflife.weill.cornell.edu/sites/default/files/file_uploads/structured_clinical_interview_for.pdf

42. Khaledi Alamdari F, Koochakentezar R, Golshani F, Zabihzadeh A. (2024). Qualitative identification of factors related to bereavement in covid-19 mourners. Journal of Psychological Science. 23(138), 167-187. (Persian) http://dx.doi.org/10.52547/JPS.23.138.1451

43. Kim, S. M., & Kown, S. H. (2018). Influential factors of complicated grief of bereaved spouses from cancer patient. Journal of Korean Academy of nursing, 48(1), 59-69.‌ https://doi.org/10.4040/jkan.2018.48.1.59

44. Landsman, I. S., & Kauffman, J. (2002). Loss of the Assumptive World: A Theory of Traumatic Loss.‌ https://doi.org/10.4324/9780203890240

45. Laurent, A., Fournier, A., Lheureux, F., Poujol, A. L., Deltour, V., Ecarnot, F., ... & Quenot, J. P. (2022). Risk and protective factors for the possible development of post-traumatic stress disorder among intensive care professionals in France during the first peak of the COVID-19 epidemic. European journal of psychotraum atology, 13(1), 2011603. https://doi.org/10.1080/20008198.2021.2011603

46. Lely, J. C., Smid, G. E., Jongedijk, R. A., W. Knipscheer, J., & Kleber, R. J. (2019). The effectiveness of narrative exposure therapy: a review, meta-analysis and meta-regression analysis. European journal of psychotraumatology, 10(1), 1550344.‌ https://doi.org/10.1080/20008198.2018.1550344

47. Lenferink, L. I. M., Eisma, M. C., Smid, G. E., de Keijser, J., & Boelen, P. A. (2022). Valid measurement of DSM-5 persistent complex bereavement disorder and DSM-5-TR and ICD-11 prolonged grief disorder: The Traumatic Grief Inventory-Self Report Plus (TGI-SR+). Comprehensive psychiatry, 112, 152281.‌ https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2021.152281

48. Levi-Belz, Y. (2022). Longitudinal intercorrelations between complicated grief and posttraumatic growth among suicide survivors. Archives of Suicide Research, 26(2), 677-691.‌ https://doi.org/10.1080/13811118.2020.1820412

49. Liu, J. J., Taillefer, S. E., Tassone, A., & Vickers, K. (2021). The importance of bereavement cognitions on grief symptoms: applications of cognitive processing therapy. Death Studies, 45(7), 552-562. https://doi.org/10.1080/07481187.2019.1671537

50. Liu, Q., Zhu, J., & Zhang, W. (2022). The efficacy of mindfulness‐based stress reduction intervention 3 for post‐traumatic stress disorder (PTSD) symptoms in patients with PTSD: A meta‐analysis of four randomized controlled trials. Stress and Health. https://doi.org/10.1002/smi.3138

51. Martinčeková, L., & Klatt, J. (2017). Mothers’ grief, forgiveness, and posttraumatic growth after the loss of a child. OMEGA-Journal of Death and Dying, 75(3), 248-265.‌ https://doi.org/10.1177/0030222816652803

52. Marziliano, A., Tuman, M., & Moyer, A. (2020). The relationship between post‐traumatic stress and post‐traumatic growth in cancer patients and survivors: A systematic review and meta‐analysis. Psycho‐Oncology, 29(4), 604-616.‌ https://doi.org/10.1002/pon.5314

53. Mason, T. M., Tofthagen, C. S., & Buck, H. G. (2020). Complicated grief: risk factors, protective factors, and interventions. Journal of social work in end-of-life & palliative care, 16(2), 151-174.‌ https://doi.org/10.1080/15524256.2020.1745726

54. Mehdipour, S., Shahidi, S., Roshan, R., & Dehghani, M. (2009). The Validity and Reliability of "Grief Experience Questionnaire" in an Iranian Sample. Clinical Psychology and Personality, 7(2), 35-48. (Persian) https://dorl.net/dor/20.1001.1.23452188.1388.7.2.4.4

55. Mehrabi H,A, Nowroozi S, Mirzaei G,R, Kazemi H. (2015). An investigation the relationship between post traumatic growth and attachment styles, stress coping styles & quality of life in veterans with post-traumatic stress disorder. NPWJM 2015; 2 (4):153-161. (Persian) http://npwjm.ajaums.ac.ir/article-1-198-fa.html

56. Momeni A, Keshavarzi Arshadi F, Kooshki S, Askarian M. (2024). The bereavement experience of those who have recovered from the corona virus during the corona epidemic period: a qualitative study. MEDICAL SCIENCES 2024; 34 (3):310-323. (Persian)

57. http://dx.doi.org/10.61186/iau.34.3.310

58. Mortazavi, S. S., Assari, S., Alimohamadi, A., Rafiee, M., & Shati, M. (2020). Fear, loss, social isolation, and incomplete grief due to COVID-19: a recipe for a psychiatric pandemic. Basic and clinical neuroscience, 11(2), 225.‌ http://dx.doi.org/10.32598/bcn.11.covid19.2549.1

59. Mousavi MS. (2022). Comparison of the effectiveness of reality therapy and cognitive-behavioral therapy on coronary anxiety and the effects of grief during the Covid pandemic 19. Journal of Analitical-Cognitive Psycholoy: 12(47), 113-125. (Persian) https://dorl.net/dor/20.1001.1.28222476.1400.12.47.10.3

60. Neimeyer, R., (2010) (ed.). Meaning reconstruction and the experience of loss. Washington, DC: American Psychological Association. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/10397-000

61. Nelson, K., Lukawiecki, J., Waitschies, K., Jackson, E., & Zivot, C. (2024). Exploring the impacts of an art and narrative therapy program on participants’ grief and bereavement experiences. OMEGA-Journal of Death and Dying, 90(2), 726-745.‌ https://doi.org/10.1177/00302228221111726

62. Neuner, F., Elbert, T., & Schauer, M. (2020). Narrative exposure therapy for PTSD. In L. F. Bufka, C. V. Wright, & R. W. Halfond (Eds.), Casebook to the APA Clinical Practice Guideline for the treatment of PTSD (pp. 187–205). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000196-009

63. Ostadhashemi, L., Alipour, F., Ahmadi, S., Khoshnami, M. S., Arshi, M., & Hossein Javadi, S. M. (2024). Complicated grief: The lived experiences of those bereaved by COVID-19. OMEGA-Journal of Death and Dying, 90(2), 834-847.‌ https://doi.org/10.1177/00302228221111931

64. Pabst, A., Schauer, M., Bernhardt, K., Ruf-Leuschner, M., Goder, R., Elbert, T., Rosentraeger, R., Robjant, K., Aldenhoff, J., & Seeck-Hirschner, M. (2014). Evaluation of Narrative Exposure Therapy (NET) for Borderline Personality Disorder with comorbid Posttraumatic Stress Disorder. Clinical Neuropsychiatry: Journal of Treatment Evaluation, 11(3), 108–117.http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-0-279326

65. Park, J. K., Park, J., Elbert, T., & Kim, S. J. (2020). Effects of narrative exposure therapy on posttraumatic stress disorder, depression, and insomnia in traumatized North Korean refugee youth. Journal of traumatic stress, 33(3), 353-359.‌ https://doi.org/10.1002/jts.22492

66. Peri, T., Hasson-Ohayon, I., Garber, S., Tuval-Mashiach, R., & Boelen, P. A. (2016). Narrative reconstruction therapy for prolonged grief disorder—Rationale and case study. European Journal of Psychotraumatology, 7(1), 30687.‌ https://doi.org/10.3402/ejpt.v7.30687

67. Raghuraman, S, Stuttard, N, Hunt, N. (2021). Evaluating narrative exposure therapy for post-traumatic stress disorder and depression symptoms: A meta-analysis of the evidence base. Clin Psychol Psychother.; 28: 1– 23. https://doi.org/10.1002/cpp.2486

68. Robjant, K., & Fazel, M. (2010). The emerging evidence for narrative expo-sure therapy: A review.Clinical Psychology Review,30(8), 1030–1039. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.07.004

69. Rosner, R., Comtesse, H., Vogel, A., & Doering, B. K. (2021). Prevalence of prolonged grief disorder. Journal of affective disorders, 287, 301-307.‌ https://doi.org/10.1016/j.jad.2021.03.058

70. Sahraie Rudi M. (2020). The impact of Narrative Exposure Therapy on the Psychological Distress, Adaption Strategies and Severity of Traumatic Stress Symptoms in Pol-Dokhtar Flooded Women. Master's thesis, Lorestan: Lorestan University. (Persian)

71. Schauer, M., Elbert, T., & Neuner, F. (2011).Narrative exposure therapy: Ashort-term treatment for traumatic stress disorders(2nd ed.). Hogrefe. https://us.hogrefe.com/shop/narrative-exposure-therapy-67506.html

72. Serpeloni, F., Narrog, J. A., Gonçalves de Assis, S., Quintes Avanci, J., Carleial, S., & Koebach, A. (2021). Narrative Exposure Therapy versus treatment as usual in a sample of trauma survivors who live under ongoing threat of violence in Rio de Janeiro, Brazil: study protocol for a randomised controlled trial. Trials, 22, 1-10.‌ https://doi.org/10.1186/s13063-021-05082-2

73. Seyed Mahmodi S, Rahimi C, Mohammadi N. (2013). Psychometric Properties of Posttraumatic Growth Inventory in an Iranian Sample. Psychological Models and Methods, 3(vol 3/ no 12), 93-108. (Persian) https://jpmm.marvdasht.iau.ir/article_294.html?lang=en

74. Steuwe, C., Berg, M., Beblo, T., & Driessen, M. (2021). Narrative Exposure Therapy in patients with posttraumatic stress disorder and borderline personality disorder in a naturalistic residential setting: a randomized controlled trial. Frontiers in Psychiatry, 12, 765348.‌ https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.765348

75. Taku, K., Tedeschi, R. G., Shakespeare-Finch, J., Krosch, D., David, G., Kehl, D., ... & Calhoun, L. G. (2021). Posttraumatic growth (PTG) and posttraumatic depreciation (PTD) across ten countries: Global validation of the PTG-PTD theoretical model. Personality and Individual Differences, 169, 110222.‌ https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110222

76. Tang, S., & Xiang, Z. (2021). Who suffered most after deaths due to COVID-19? Prevalence and correlates of prolonged grief disorder in COVID-19 related bereaved adults. Globalization and health, 17, 1-9.‌ https://doi.org/10.1186/s12992-021-00669-5

77. Tedeschi, R.G. and Calhoun, L.G. (1996), The posttraumatic growth inventory: Measuring the positive legacy of trauma. J. Traum. Stress, 9: 455-471. https://doi.org/10.1002/jts.2490090305

78. Tian, X., & Solomon, D. H. (2020). Grief and post-traumatic growth following miscarriage: The role of meaning reconstruction and partner supportive communication. Death Studies, 44(4), 237-247.‌ https://doi.org/10.1080/07481187.2018.1539051

79. Torkzadeh M,Salehzadeh M,Dehghani F. (2024).Lived experiences of women with cancer from post-traumatic growth: A qualitative study.Knowledge & Research in Applied Psychology,1(25), 27-44. (Persian) https://doi.org/10.30486/jsrp.2023.1966156.3572

80. Tur, C., Campos, D., Suso-Ribera, C., Kazlauskas, E., Castilla, D., Zaragoza, I., ... & Quero, S. (2022). An Internet-delivered Cognitive-Behavioral Therapy (iCBT) for Prolonged Grief Disorder (PGD) in adults: A multiple-baseline single-case experimental design study. Internet Interventions, 29, 100558. https://doi.org/10.1016/j.invent.2022.100558

81. Tyrrell, P., Harberger, S., Schoo, C., & Siddiqui, W. (2023). Kubler-Ross Stages of Dying and Subsequent Models of Grief. [Updated 2023 Feb 26]. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.‌ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507885/

82. Vakili F S, Khaleghipour S, Rezaei A M. (2024). The effectiveness of cognitive-processing therapy on the autobiographical memory and grief experience in corona survivors with post-traumatic stress. Journal of Psychological Science. 23(139), 1775-1785. (Persian) http://dx.doi.org/10.52547/JPS.23.139.1775

83. World Health Organization. (2022). The ICD-11 Classification of Mental and Behavioural Disorders Clinical Descriptions and Diagnostic Guidelines. AITBS Publishers.

84. Xu, X., Wen, J., Zhou, N., Shi, G., Tang, R., Wang, J., & Skritskaya, N. A. (2020). Grief and posttraumatic growth among Chinese bereaved parents who lost their only child: The moderating role of interpersonal loss. Frontiers in Psychology, 11, 558313. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.558313

85. Zandkarimi, A. (2014), The Effectiveness of Group Narrative Therapy on Grief Acceptance in Bereaved in adults of Tehran, Master's Thesis, Tehran: Allameh Tabatabaei University. (Persian)