اثربخشی بسته درمانی شکرگذاری و قدردانی بر روی ابعاد بهزیستی ذهنی سالمندان

محمد عبدالکاظم, حسن; سلیمانی, اسماعیل

doi:10.61186/jps.24.152.353

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 152 - ( پاییز 1404(آبان)، 1404 ) جلد 24 شماره 152 صفحات 371-353 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.24.152.353

Mendeley

Zotero

RefWorks

Mohammad Abdul Kazem H, Soleimani E. (2025). The Effectiveness Therapeutic Package of Gratitude and Appreciation on the Dimensions of Mental Well-Being of the Elderly. Journal of Psychological Science. 24(152), 353-371. doi:10.61186/jps.24.152.353
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3073-fa.html

محمد عبدالکاظم حسن، سلیمانی اسماعیل.(1404). اثربخشی بسته درمانی شکرگذاری و قدردانی بر روی ابعاد بهزیستی ذهنی سالمندان مجله علوم روانشناختی 24 (152) :371-353 10.61186/jps.24.152.353

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3073-fa.html

اثربخشی بسته درمانی شکرگذاری و قدردانی بر روی ابعاد بهزیستی ذهنی سالمندان

حسن محمد عبدالکاظم

، اسماعیل سلیمانی^*

گروه روانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. ، soleymany.psy@gmail.com

چکیده: (8 مشاهده)

زمینه: با توجه به افزایش شیوع سالمندی، هر گونه تلاش و پژوهش در راستای بهبود بهداشت روانی سالمندان ضرورت پیدا می کند. از طرف دیگر پژوهشهای مختلف رابطهی بین شکرگذاری و قدردانی را با بهداشت روانی و بهزیستی ذهنی سالمندان نشان دادهاند اما در حوزه مداخلات درمانی، تحقیقات اندکی صورت گرفته است که در مطالعه حاضر اثربخشی شکرگذاری مورد بررسی قرار گرفته است.
هدف: هدف از انجام مطالعه حاضر بررسی اثربخشی بسته درمانی شکرگذاری و قدردانی بر روی ابعاد بهزیستی ذهنی (روانی-هیجانی و اجتماعی) سالمندان بود.
روش: روش پژوهش مطالعه حاضر، نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون- پس آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی سالمندان آسایشگاه‌های سالمندان شهر بابل در بازه زمانی مهرماه تا آذرماه سال 1403 بودند (451N=). نمونه پژوهش شامل 60 سالمند بودند که براساس روش نمونهگیری در دسترس و با در نظر گرفتن ملاک‌های ورود انتخاب شدند. برای جمع‌آوری اطلاعات از پرسشنامه بهزیستی‌ذهنی (کی یز و ماگیارمو، 2003) استفاده شد. برای گروه آزمایش آموزشی قدردانی قمرانی (1389) به صورت گروهی طی 10 جلسه 75 دقیقه ای به مدت 5 هفته (هر هفته دو جلسه) در محل یکی از مراکز سالمندی اجرا شد و گروه گواه هیچ مداخله ای دریافت نکرد. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون تحلیل کوواریانس چند متغیره با رعایت پیش‌فرض‌های آن با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 22 استفاده شد.
یافتهها: یافته‌ها نشان داد که بعد از مداخله شکرگذاری، میانگین گروه آزمایش در بهزیستی ذهنی کل (340/0Eta= )، بهزیستی هیجانی (356/=0Eta)، بهزیستی روانشناختی (398/=0Eta) و بهزیستی اجتماعی (267/=0Eta) در مقایسه با گروه گواه به طور معنیداری افزایش پیدا کرده است که بیانگر موثر بودن این روش مداخلهای می باشد(001/0 ≥ P).
نتیجه‌گیری: می‌توان نتیجه گرفت مداخله شکرگذاری بر روی بهزیستی ذهنی و ابعاد آن تاثیر معناداری دارد و به برنامه‌ریزان، متخصصان طب سالمندی، روانشناسان و مشاوران توصیه می‌شود ضمن ارزیابی‌های معنوی سالمندان، به منظور تقویت و بهبود مراقبت‌های سالمندی، در کنار سایر مداخلات، بهره‌گیری از مداخلات شکرگذاری به جهت ارتقای بهزیستی ذهنی سالمندان مورد توجه قرار گیرد.

واژه‌های کلیدی: شکرگذاری، بهزیستی ذهنی، سالمندی

متن کامل [PDF 1718 kb] (4 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/5/21 | پذیرش: 1404/7/28 | انتشار: 1404/8/1

فهرست منابع

1. سالاروند، ابراهیم؛ رضائیان بیلُندی، حسین؛ حقانی، ابوالحسن. (1394). نقش واسطه‌ای قدردانی معیار مرجع (شکرگزاری دینی) در رابطه‌ بین قدردانی هنجار مرجع با رضایت از زندگی. اسلام و پژوهش های روان‌شناختی. 1(3)، 84-71. http://noo.rs/Lnmva

2. دلاور علی. مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. چاپ پنجم. ۱۳۸۴؛ تهران: انتشارات رشد.

3. رحیمی، سحر؛ برجعلی، احمد؛ سهرابی، فرامرز. (1394). اثربخشی مداخلات روانشناسی مثبت‌نگر بر تاب‌آوری بیماران زن مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس. پژوهشنامه روانشناسی مثبت‌نگر، 1(3): 1-10. https://doi.org/20.1001.1.24764248.1394.1.3.1.9

4. صدوقی، مجید و حسام‌پور، فاطمه.(1390). پیش‌بینی بهزیستی روان‌شناختی در سالمندان بر اساس معنویت، قدردانی از خدا و حمایت اجتماعی ادراک‌شده. مجله سالمندی ایران. ۱۳۹۹; ۱۵)۲ :(۱۴۴-۱۵۹. http://salmandj.uswr.ac.ir/article-1-1347-fa.html

5. ظفری، میترا؛ صادقی‌پور رودسری، معصومه؛ یارمحمدی، سودابه؛ جهانگیری‌، اعظم و مرعشی، طیبه. (2023). بررسی رابطه بین سلامت معنوی، تاب‌آوری و افسردگی: یک مطالعه مقطعی در سالمندان. روان‌پزشکی، 23(3)، 442-449. https://doi.org/10.1111/psyg.12952

6. قمرانی، امیر (1389). اثربخشی آموزش قدردانی بر امید، تاب آوری، خوش بینی و شادکامی نوجوانان شاهد و ایثارگر و نوجوانان غیر شاهد و ایثارگر. پایان نامه دکتری، دانشگاه اصفهان.

7. فرهادی، علی؛ برازنده چقایی، سمیه؛ مختارپور، حسن؛ کرمی، خلیل؛ دارایی زاده، علی. (1394). نقش حمایت اجتماعی، بهزیستی معنوی و خودکارآمدی در پیش بینی بهزیستی ذهنی سالمندان. روان‌شناسی پیری، 1 (2)، 48-35.https://jap.razi.ac.ir/article_335.html

8. گلستانی بخت، طاهره (1386). ارایه الگوی بهداشت روانی ذهنی و شادمانی در جمعیت شهر تهران. رساله دکتری تخصصی. دانشگاه الزهرا.

9. کبیری نسب، یوسف؛ بحرینیان، سید عبدالمجید ؛ آهی، قاسم؛ منصوری، احمد. (2024). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان مبتنی بر شفقت بر وسواس مرگ و توانایی مراقبت از خود در سالمندان. مجله علوم روانشناسی. 23(142)، 209-228. https://doi.org/10.61186/jps.23.142.209

10. محمودی، فتانه؛ زرنقاش، مریم؛ سهرابی شگفتی، نادره؛ برزگر، مجید. (1403). مقایسۀ اثربخشی آموزش سرمایه‌های روانشناختی و ذهن‌آگاهی بر بهزیستی روانشناختی زنان سرپرست خانوار. مجله علوم روانشناختی. ۲۳ (۱۳۳) :۲۱۴-۱۹۷. doi:10.52547/JPS.23.133.197

11. معتقدی فرد، مهشاد (1392). رابطه خلاقیت و خودکارآمدی با بهزیستی ذهنی در دانشجویان دانشگاه کاشان. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه کاشان.

12. Althaus, B., Borasio, G. D. and Bernard, M. (2018). Gratitude at the end of life: a promising lead for palliative care. Journal of Palliative Medicine, 21(11): 1566- 1572. https://doi.org/10.1089/jpm.2018.0027

13. Asmamaw, A. T. (2024). Emotion Regulation across the Lifespan: Adapting Interventions for Children, Adults, and Older Adults. https://doi.org/10.5772/intechopen.1006518

14. Ayalon, L., & Roy, S. (2023). Combatting ageism in the Western Pacific region. The Lancet Regional Health–Western Pacific, 35. https://doi.org/10.1016/j.lanwpc.2022.100593

15. Basit, A., Ali, R., Rahman, S., & Shah, A. A. (2024). Exploring how the practice of gratitude can strengthen interpersonal relationships, enhance mental well-being, foster emotional resilience, and promote greater social connectedness and cooperation. Review of Education, Administration & Law, 7(4), 427-441. https://doi.org/10.47067/real.v7i4.395

16. Bono G, McCullough ME. (2006). Positive responses to benefit and harm: Bringing forgiveness and gratitude into cognitive psychotherapy. Journal of Cognitive Psychotherapy, 20(2):147-58. https://doi.org/10.1891/jcop.20.2.147

17. Coelho-Júnior, H. J., Calvani, R., Panza, F., Allegri, R. F., Picca, A., Marzetti, E., & Alves, V. P. (2022). Religiosity/spirituality and mental health in older adults: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Frontiers in Medicine, 9, 877213. https://doi.org/10.3389/fmed.2022.877213

18. Can Oz, Y., Duran, S., & Dogan, K. (2022). The meaning and role of spirituality for older adults: A qualitative study. Journal of religion and health, 61(2), 1490-1504. https://doi.org/10.1007/s10943-021-01258-x

19. Chen, M., Cao, X., Wang, A., Zhu, Y., Lu, G., Zhang, L., & Shen, L. (2024). A global perspective on risk factors for social isolation in community-dwelling older adults: A systematic review and meta-analysis. Archives of gerontology and geriatrics, 116, 105211. https://doi.org/10.1016/j.archger.2023.105211

20. Choi, J. Y., Lee, S. H., & Yu, S. (2024, May). Exploring Factors Influencing Caregiver Burden: A Systematic Review of Family Caregivers of Older Adults with Chronic Illness in Local Communities. In Healthcare, 12 (10), 1002. https://doi.org/10.3390/healthcare12101002

21. Cipriano, T. (2023). The thriving lawyer: A multidimensional model of well-being for a sustainable legal profession. Informa Law from Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003285519

22. Daniels, K., Russell, E., Michaelides, G., Nasamu, E., & Connolly, S. (2023). The measurement of well-being at work. Research plan. University of East. https://doi.org/10.1017/9781009268332.015

23. Delavar A. Theoretical and practical foundations of research in humanities and social sciences. Fifth Edition. 2005; Tehran: Roshd Publications. (Persian).

24. Diener, E. (2021). Subjective well-being in cross-cultural perspective. In Key issues in cross-cultural psychology (pp. 319-330). Garland Science.

25. Diener, E., & Seligman, M. E. (2004). Beyond money: Toward an economy of well-being. Psychological science in the public interest, 5(1), 1-31. https://doi.org/10.1201/9781003077442-31

26. Emmons RA, McCullough ME. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2):377-89. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377

27. Fuertes, A. (2024). Students in higher education explore the practice of gratitude as spirituality and its impact on well-being. Religions, 15(9), 1078. https://doi.org/10.3390/rel15091078

28. Fredrickson BL. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American psychologist,56 (3):218-26. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.218

29. Hawig, P. (2024). Exploring subjective well-being concepts for a deeper understanding of successful aging. Twente: University of Twente, Faculty of Behavioral, Management and Social Science - Positive Clinical Psychology and Technology. https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-94993-6

30. Hawing, D. (2024). Cognitive and physical changes in old age: Psychological implications. Journal of Neuroscience in Aging, 29(3), 145-160. https://doi.org/10.17265/2328-7136/2018.01.001

31. Helliwell, J., Smith, A., & Johnson, M. (2023). The role of social support and physical health in the subjective well-being of older adults. Journal of Aging and Health, 22(1), 56-73. https://doi.org/10.1093/gerona/glaa114

32. Helliwell, J. F., Huang, H., Norton, M., Goff, L., & Wang, S. (2023). World happiness, trust and social connections in times of crisis. World happiness report. https://worldhappiness.report/

33. Helliwell, J. F., Layard, R., & Sachs, J. D. (2023). The happiness agenda: The next 10 years. World Happiness Report, 15. https://www.worldhappiness.report/

34. Kabirinasab Y, Bahrainian S A, Ahi G, Mansouri A. (2024). Comparison of effectiveness acceptance and commitment therapy and compassion therapy on death obsession and self-care ability in the elderly. Journal of Psychological Science. 23(142), 209-228. doi:10.61186/jps.23.142.209

35. Keyes, C. L. M. & Magyar-Moe. Jeana. L. (2003). The measurement and utility of adult subjective well-being.p.411-425 in positive psychological assessment: Handbook of models and measures, edited by S. J. Lopez and.R. Snyder. Washington, DC: American Psychological Association. https://doi.org/10.1007/978-1-7348080-5-6_1

36. Killen, A., & Macaskili, A. (2015). Using a gratitude intervention to enhance wellbeing in older adults. Journal of Happiness Studies, 16 (4), 947-964. https://doi.org/10.1007/s10902-014-9542-3

37. König, S., & Glück, J. (2014). “Gratitude is with me all the time”: How gratitude relates to wisdom. Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 69(5):655-66. https://doi.org/10.1093/geronb/gbt123

38. Kotwal, A. A., Fuller, S. M., Myers, J. J., Hill, D., Tha, S. H., Smith, A. K., & M Perissinotto, C. (2021). A peer intervention reduces loneliness and improves social well‐being in low‐income older adults: A mixed‐methods study. Journal of the American Geriatrics Society, 69(12), 3365-3376. https://doi.org/10.1111/jgs.17450

39. Krause, N. (2016). Gratitude toward God, stress, and health in late life. Research on Aging, 28(2):163-83. https://doi.org/10.1177/0164027505284048

40. Lin, C. C. (2015). Gratitude and depression in young adults: The mediating role of self-esteem and well-being. Pers Individ Dif, 87: 30-4. https://doi.org/10.1016/j.paid.2015.07.017

41. Mahmoodi F, Zarnaghash M, Sohrabi Shegefti N, Barzegar M. (2024). Comparing the effecacy of psychological capital and mindfulness training on the psychological well-being of female heads of households. Journal of Psychological Science. 23(133), 197-214. doi:10.52547/JPS.23.133.197

42. Matsuda, Y., Baba, A., Sugawara, I., Son, B. K., & Iijima, K. (2024). Multifaceted well‐being experienced by community dwelling older adults engaged in volunteering activities of frailty prevention in Japan. Geriatrics & Gerontology International, 24, 273-278. https://doi.org/10.1111/ggi.14826

43. Magyar, J. L., & Keyes, C. L. (2019). Defining, measuring, and applying subjective well-being. Positive psychological assessment: A handbook of models and measures (2nd ed., pp. 389–415). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/0000138-025

44. Menzies, R. E., Zuccala, M., Sharpe, L. and Dar-Nimrod, I. (2018). The effects of psychosocial interventions on death anxiety: A meta-analysis and systematic review of randomised controlled trials. Journal of Anxiety Disorders. 59:64-73. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2018.09.004

45. Mochon, D., M. I. Norton & Ariely, D. (2011). Who Benefits from Religion? Social Indicators Research, 101(1), 1- 15. https://doi.org/10.1007/s11205-010-9637-0

46. Moreno-Villanueva, M., & Bürkle, A. (2015). Molecular consequences of psychological stress in human aging. Experimental Gerontology, 68, 39-42. https://doi.org/10.1016/j.exger.2014.12.003

47. Moxey, A., M. McEvoy, S. Bowe & Attia, J. (2011). Spirituality, religion, social support, and health among older Australian adults. Australian Journal on Aging, 30(2), 82-88. https://doi.org/10.1016/j.exger.2014.12.003

48. National Institute on Aging (2022). The Role of Volunteering in Elderly Well-being. https://doi.org/10.1016/j.exger.2014.12.003

49. Owen, R., Berry, K., & Brown, L. J. (2022). Enhancing older adults’ well-being and quality of life through purposeful activity: A systematic review of intervention studies. The Gerontologist, 62(6), e317-e327. https://doi.org/10.1093/geront/gnab017

50. Park, J., & Zhu, Y. (2024). Mortality risk of loneliness: Culture matters. Health Psychology, 43(11), 791-802. https://doi.org/10.1093/geront/gnab017

51. Pilger, C., Caldeira, S., Rodrigues, R. A. P., Carvalho, E. C. D., & Kusumota, L. (2021). Spiritual well-being, religious/spiritual coping and quality of life among the elderly undergoing hemodialysis: a correlational study. Journal of religion, spirituality & aging, 33(1), 2-15. https://doi.org/10.1080/15528030.2020.1824848

52. Qin, Y., Pillidge, C., Harrison, B., & Adhikari, B. (2024). Pathways in formulating foods for the elderly. Food Research International, 186, 114324. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2024.114324

53. Rahimi, S., Borjali, A., Sohrabi, F. (2015). Effectiveness of positive psychology interventions on resiliency of female patients with multiple sclerosis. Positive Psychology Research Paper,1(3):1-10. (Full Text in Persian). https://doi.org/20.1001.1.24764248.1394.1.3.1.9

54. Rao, S. (2025). Successful aging: The role of mental health and social activities. Global Journal of Aging, 20(5), 89-104. https://doi.org/10.1177/1559827608325456

55. Reis, LAd, Menezes, TMdO. (2017). Religiosity and spirituality as resilience strategies among long-living older adults in their daily lives. Revista Brasileira de Enfermagem. 2017;70(4):761-6. https://doi.org/10.1590/0034-7167-2016-0630

56. Rowe, J. W. (2025). Will Tomorrow’s Older Persons Age as Successfully as Their Parents’ Generation? The Gerontologist, 65(1), gnae162. https://doi.org/10.1093/geront/gnae162

57. Sadoughi M, Hesampour F. Prediction of Psychological Well-Being in the Elderly by Assessing their Spiritu-ality, Gratitude to God, and Perceived Social Support (Persian). Iranian Journal of Ageing. 2020; 15(2):144-59. http://dx.doi.org/10.32598/sija.13.10.210 (Full Text in Persian).

58. Salarvand, I., Rezaeian, H., Haghani, A. (2016). The Intermediary Role of Criterion-Referenced Gratitude (Religious Thanksgiving) in the Relationship between Norm-Referenced Gratitude and Life Satisfaction. Journal of Islam and Psychological Research,1(3):71-84. http://noo.rs/Lnmva (Full Text in Persian).

59. Skrzelinska, J. M. (2024). GROWING IN GRATITUDE (Doctoral dissertation, Universidade de Coimbra). https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/03069885.2020.1789553

60. Strough, J., Parker, A. M., Ayer, L., Parks, V., & Finucane, M. L. (2024). Aging and emotional well-being after disasters: Vulnerability and resilience. The Gerontologist, 64(3), gnad099. https://doi.org/10.1093/geront/gnad099

61. Sun, R., & Sauter, D. (2021). Sustained stress reduces the age advantages in emotional experience of older adults: Commentary on Carstensen et al. (2020). Psychological Science, 32(12), 2035-2041. https://doi.org/10.1177/09567976211052476

62. Tam, W., Poon, S. N., Mahendran, R., Kua, E. H., & Wu, X. V. (2021). The effectiveness of reminiscence-based intervention on improving psychological well-being in cognitively intact older adults: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Nursing Studies, 114, 103847. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2020.103847

63. Ukeachusim, C. P., Okwor, C. O., Eze, E., Okoli, A. B., Ugwu, C. I., & Ebimgbo, S. O. (2024). The impacts of spirituality and religious participation on the emotional well-being of widowed older adults in southeast Nigeria. Innovation in Aging, 8(4), igad128. https://doi.org/10.1093/geroni/igad128

64. Ukpo, S. D., Imohiosen, C. E., Owot, J. A., & Ajuluchukwu, P. (2024). The impact of religious and spiritual counseling on mental health outcomes in geriatric care. International Journal of Multidisciplinary Research and Growth Evaluation, 5(6), 1538-1547. https://doi.org/10.54660/.IJMRGE.2024.5.5.1538-1547

65. Watkins PC, Grimm DL, Kolts R. Counting your blessings: Positive memories among grateful persons. Current Psychology. 2004; 23(1):52-67. https://doi.org/10.1007/s12144-004-1008-z

66. WHO (2023). Digital Health and Aging: Opportunities and Challenges.

67. Wilson, J. T. (2016). Brightening the mind: The impact of practicing gratitude on focus and resilience in learning. Journal of the Scholarship of Teaching and Learning,16(4):1-13. https://doi.org/10.14434/josotl.v16i4.19998

68. Whitbourne, S. K. (2012). The aging body: Physiological changes and psychological consequences. Springer Science & Business Media.

69. Ye, B., Li, Y., Bao, Z., & Gao, J. (2024). Psychological resilience and frailty progression in older adults. JAMA Network Open, 7(11), e2447605-e2447605. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.47605

70. Zafari, M., Sadeghipour Roudsari, M., Yarmohammadi, S., Jahangirimehr, A., & Marashi, T. (2023). Investigating the relationship between spiritual well‐being, resilience, and depression: a cross‐sectional study of the elderly. Psychogeriatrics, 23(3), 442-449. https://doi.org/10.1111/psyg.12952