الگوی روابط ساختاری اعتیاد به فضای مجازی با آشفتگی روان شناختی: بررسی نقش میانجی خودکارآمدی هیجانی

موسوی, سیده مریم; نریمانی, محمد; بشرپور, سجاد

doi:10.61186/jps.24.155.19

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 155 - ( زمستان 1404(بهمن)، 1404 ) جلد 24 شماره 155 صفحات 327-311 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.24.155.19

Mendeley

Zotero

RefWorks

mousavi S M, narimani M, basharpoor S. (2025). Structural Relationship Model of Internet Addiction with Psychological Distress: Examining the Mediating Role of Emotional Self-Efficacy. Journal of Psychological Science. 24(155), 311-327. doi:10.61186/jps.24.155.19
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3087-fa.html

موسوی سیده مریم، نریمانی محمد، بشرپور سجاد.(1404). الگوی روابط ساختاری اعتیاد به فضای مجازی با آشفتگی روان شناختی: بررسی نقش میانجی خودکارآمدی هیجانی مجله علوم روانشناختی 24 (155) :327-311 10.61186/jps.24.155.19

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3087-fa.html

الگوی روابط ساختاری اعتیاد به فضای مجازی با آشفتگی روان شناختی: بررسی نقش میانجی خودکارآمدی هیجانی

سیده مریم موسوی

، محمد نریمانی^*

، سجاد بشرپور

گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. ، narimani@uma.ac.ir

چکیده: (159 مشاهده)

زمینه: گسترش استفاده از فضای مجازی و پیامدهای منفی ناشی از آن به چالشی روان‌شناختی و اجتماعی تبدیل شده است. اعتیاد به اینترنت به‌عنوان متغیر ملاک می‌تواند با آشفتگی روان‌شناختی مرتبط باشد، در حالی‌که خودکارآمدی هیجانی به‌عنوان متغیر میانجی می‌تواند این روابط را تعدیل کرده و از شدت تأثیرات منفی بکاهد. با این حال، خلأ پژوهشی در بررسی نقش خودکارآمدی هیجانی در این روابط، به‌ویژه در بافت فرهنگی و اجتماعی ایران، و کمبود مطالعات بومی در این زمینه مشهود است.
هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی الگوی روابط ساختاری اعتیاد به فضای مجازی با آشفتگی روان‌شناختی ، با تأکید بر نقش میانجی خودکارآمدی هیجانی، انجام شد.
روش: این مطالعه از نظر هدف بنیادی، و از نظر روش اجرا توصیفی-همبستگی است. جامعه آماری شامل تمامی دانشجویان دانشگاه محقق اردبیلی در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود که با روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای و بر اساس تعداد پارامتر های مدل فرضی ، ۳۰۰ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده شامل مقیاس اعتیاد به اینترنت( یانگ، 1998)، مقیاس خودکارآمدی هیجانی(بورلی و همکاران،1997)، مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس ( لاویبوند و لاویبوند (1995) ،بودند. روش‌های تحلیل معادلات ساختاری با استفاده از دو نرم افزار 24- SPSS وAmos –26 بود.
یافتهها: تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌یابی معادلات ساختاری نشان داد که آشفتگی روان‌شناختی (53/42,β=69/17T = , 001/0p< ) اثر مستقیم و مثبت معناداری بر اعتیاد به اینترنت دارند. همچنین، خودکارآمدی هیجانی اثر مستقیم منفی بر اعتیاد به اینترنت نشان داد (12/3- ,β= 89/2 -T= ,000/0=p ) و به‌طور نسبی نقش میانجی در روابط بین آشفتگی روان‌شناختی با اعتیاد به اینترنت ایفا کرد. شاخص‌های برازش مدل (96/0,GFI=075/0RMSEA=) بیانگر برازش مطلوب الگو بودند.
نتیجه‌گیری: یافته‌ها بر اهمیت توجه به متغیرهای هیجانی و شناختی در پیشگیری و کاهش اعتیاد به فضای مجازی در دانشجویان تأکید دارد و پیشنهاد می‌شود برنامه‌های آموزشی و مداخلات مشاوره‌ای با محوریت تقویت خودکارآمدی هیجانی طراحی و اجرا شوند.

واژه‌های کلیدی: اعتیاد به فضای مجازی، آشفتگی روان‌شناختی، خودکارآمدی هیجانی، مدل‌یابی معادلات ساختاری.

متن کامل [PDF 1269 kb] (51 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/5/28 | پذیرش: 1404/9/8 | انتشار: 1404/10/5

فهرست منابع

1. امیری، سهراب. (۱۳۹۷). اعتباریابی ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه کوتاه پرسش‌نامه اعتیاد به اینترنت یانگ. رویش روان شناسی, ۷(۱), ۶۵–۹۲. http://frooyesh.ir/article-1-119-fa.html

2. بیرامی، منصور، هاشمی نصرت‌آباد، تورج، اسماعیل پور، خلیل و شیری، علی. (۱۴۰۰). اثربخشی درمان مبتنی بر کارآمدی هیجانی بر کاهش وابستگی به اینترنت و آسیب‌پذیری روان‌شناختی در دانش‌آموزان مبتلا به اعتیاد اینترنتی. مطالعات روان‌شناسی بالینی, 12(44), 23–43. https://doi.org/10.22054/jcps.2021.56400.2459

3. خدایاری‌فرد، محمد، منظری توکلی، وحید و فراهانی، حجت‌اله. (۱۳۹۱). بررسی اعتبار و روایی نسخه فارسی مقیاس خودکارآمدی هیجانی. مجله روانشناسی, 16(1), 60–83. http://noo.rs/MAkpO

4. قره خانی، زهرا و بهرامی، الهه و احمدی، آرزو. (1402) .اعتیاد به فضای مجازی در دانش آموزان نقش پیش بین از خود بیگانگی تحصیلی و آشفتگی روان شناختی،دهمین همایش ملی تازه های روانشناسی مثبت،بندرعباس ، https://civilica.com/doc/2012077/

5. صادق‌زاده، رقیه، احدی، حسن، درتاج، فریبرز و منشئی ،غلامرضا.(۱۳۹۸). اثربخشی بستۀ تلفیقی درمان شناختی - رفتاری و آموزش مبتنی بر فراشناخت در کاهش وابستگی به شبکه‌های اجتماعی مجازی مجله علوم روانشناختی ۱۸ (۷۸) :۶۶۶-۶۵۹. http://psychologicalscience.ir/article-1-445-fa.html

6. یوسفی، محمدحسن، ویسکرمی، حسنعلی و سپهوندی، محمدعلی. (۱۴۰۳). بررسی همبسته های آسیب‌شناختی روانی اعتیاد به اینترنت در دانشجویان افغانستان مشغول به تحصیل در دانشگاه‌های ایران مجله علوم روانشناختی ۲۳ (۱۳۹) :۶۱-۴۳ . http://psychologicalscience.ir/article-1-2242-fa.html

7. Adu, P., Popoola, T., Iqbal, N., Medvedev, O. N., & Simpson, C. R. (2025). Validating the Depression Anxiety Stress Scales (DASS-21) across Germany, Ghana, India, and New Zealand using Rasch methodology. Journal of Affective Disorders. http://dx.doi.org/10.1016/j.jad.2025.04.099

8. Amiri, S. (2018). Psychometric validation of the short form of Young’s Internet Addiction Questionnaire. Rooyesh-e-Ravanshenasi, 7(1), 65–92. [In Persian] http://frooyesh.ir/article-1-119-fa.html

9. Birami, M., Hashemi Nosratabad, T., Esmaeilpour, Kh., & Shiri, A. (2021). Effectiveness of emotional competence-based therapy on reducing internet addiction and psychological vulnerability in students with internet addiction. Journal of Clinical Psychology Studies, 12(44), 23–43. [In Persian] https://doi.org/10.22054/jcps.2021.56400.2459

10. Bottaro, R., Valenti, G. D., & Faraci, P. (2024). Internet addiction and psychological distress: Can social networking site addiction affect body uneasiness across gender? Europe's Journal of Psychology, 20(1), 41–62. https://doi.org/10.5964/ejop.10273

11. Cai, Z., Zhou, Y., & Wang, Y. (2023). Associations between problematic internet use and mental health outcomes: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20, Article. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9883821/

12. Caprara, M., Gerbino, M., Mebane, M. E., & Ramirez-Uclés, I. M. (2022). Self-efficacy beliefs in managing positive emotions: Associations with positive affect, negative affect, and life satisfaction across gender and ages. *Frontiers in Human Neuroscience, 16*, Article 927648. https://doi.org/10.3389/fnhum.2022.927648

13. Casale, S., & Fioravanti, G. (2018). Why narcissists are at risk for developing Facebook addiction: The need to be admired and the need to belong. Addictive Behaviors, 76, 312–318. https://doi.org/10.1016/j.addbeh.2017.08.038

14. Çelikkaleli, Ö., & Ata, R. (2025). The mediating role of regulatory emotional self-efficacy in the relationship between basic psychological need dissatisfaction, insufficient social support, and problematic Internet use in emerging adults. Acta Psychologica, 254, 104857. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.104857

15. Davis, R. A. (2001). A cognitive-behavioral model of pathological Internet use. Computers in Human Behavior, 17(2), 187–195. https://doi.org/10.1016/S0747-5632(00)00041-8

16. Kakemam, E., Navvabi, E., Albelbeisi, A. H., Saeedikia, F., Rouhi, A., & Majidi, S. (2022). Psychometric properties of the Persian version of Depression Anxiety Stress Scale-21 Items (DASS-21) in a sample of health professionals: A cross-sectional study. BMC Health Services Research, 22, Article 111. https://doi.org/10.1186/s12913-022-07514-4

17. Kardefelt-Winther, D. (2014). A conceptual and methodological critique of Internet addiction research: Towards a model of compensatory Internet use. Computers in Human Behavior, 31, 351–354. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.10.059

18. Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2020). A systematic review: The influence of social media on depression, anxiety and psychological distress in adolescents. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79–93. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1590851

19. khodaiari-Fard, M., Manzari Tavakoli, V., & Farahani, H. (2012). Examining the validity and reliability of the Persian version of the emotional self-efficacy scale. Journal of Psychology, 16(1), 60–83. [In Persian] http://noo.rs/MAkpO

20. Kline, R. B. (2010). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.

21. Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press. https://psycnet.apa.org/record/2015-56948-000

22. Lovibond, S. H., & Lovibond, P. F. (1995). Manual for the Depression Anxiety Stress Scales. Sydney: The Psychology Foundation of Australia Inc.

23. Liu, W., Huang, J., Li, Y. L., Gao, X., Xu, Z. Y., & Li, Y. H. (2025). The impact of emotional abuse on Internet addiction in Chinese children: The sequential mediation roles of emotional dysregulation and regulatory emotional self-efficacy. Frontiers in Psychology, 16, 1517489. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1517489

24. Morelli, M., Cattelino, E., Baiocco, R., Trumello, C., Babore, A., Candelori, C., & Chirumbolo, A. (2020). Parents and children during the COVID-19 lockdown: The influence of parenting distress and parenting self-efficacy on children’s emotional well-being. Frontiers in Psychology, 11, 584645. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.584645

25. Panova, T., & Carbonell, X. (2018). Is smartphone addiction really an addiction? Journal of Behavioral Addictions, 7(2), 252–259. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29895183/

26. Qarahkhani, Z., Bahrami, E., & Ahmadi, A. (2023). Internet addiction in students: Predictive role of academic alienation and psychological distress. 10th National Conference on New Findings in Positive Psychology, Bandar Abbas, Iran. https://civilica.com/doc/2012077/

27. Quaglieri, A., Biondi, S., Roma, P., Varchetta, M., Fraschetti, A., Burrai, J., Lausi, G., Martí-Vilar, M., González-Sala, F., Di Domenico, A., Giannini, A. M., & Mari, E. (2022). From emotional (dys)regulation to internet addiction: A mediation model of problematic social media use among Italian young adults. Journal of Clinical Medicine, 11(1), Article 188. https://doi.org/10.3390/jcm11010188

28. Sadeghzadeh, R., Ahadi, H., Dortaj, F., & Manshaee, G. (2019). The effectiveness of cognitive-behavioral therapy and metacognition-based learning combination on reducing social network dependency. Journal of Psychological Science, 18(78), 659–666. [In Persian] http://psychologicalscience.ir/article-1-445-fa.html

29. Salovey, P., & Mayer, J. D. (1990). Emotional intelligence. Imagination, Cognition and Personality, 9(3), 185–211. https://doi.org/10.2190/DUGG-P24E-52WK-6CDG

30. Shao, Y., Wu, J., Xu, W., & Zhang, C. (2024). The impact of digital technology use on adolescents’ subjective well-being: The serial mediating role of flow and learning engagement. Medicine, 103(43), e40123. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000040123

31. Shiraly, R., Roshanfekr, A., Asadollahi, A., & Griffiths, M. D. (2024). Psychological distress, social media use, and academic performance of medical students: The mediating role of coping style. BMC Medical Education, 24, 999. https://doi.org/10.1186/s12909-024-05988-w

32. Tokunaga, R. S. (2017). A meta-analysis of the relationships between psychosocial problems and Internet use. Computers in Human Behavior, 29(1), 151–162. http://dx.doi.org/10.1080/03637751.2017.1332419

33. Tsai, H. F., Cheng, S. H., Yeh, T. L., Shih, C. C., Chen, K. C., Yang, Y. C., & Yang, Y. K. (2020). The risk factors of internet addiction—A survey of university freshmen. Psychiatry Research, 287, 112983. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2008.01.015

34. Wei, Z., Hassan, N. C., Hassan, S. A., Ismail, N., Gu, X., & Dong, J. (2025). Psychometric validation of Young’s Internet Addiction Test among Chinese undergraduate students. PLOS One, 20(4), e0320641. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0320641

35. Young, K. S. (1998). Internet addiction: The emergence of a new clinical disorder. CyberPsychology & Behavior, 1(3), 237–244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237

36. Young, K. S., Sandman, C. F., & Craske, M. G. (2019). Positive and negative emotion regulation in adolescence: Links to anxiety and depression. Brain Sciences, 9(4), 76. https://doi.org/10.3390/brainsci9040076

37. Yang, X., Yip, B. H. K., Lee, E. K. P., Zhang, D., & Wong, S. Y. S. (2021). The Relationship Between Technology Use and Problem Technology Use and Potential Psychosocial Mechanisms: Population-Based Telephone Survey in Community Adults During COVID-19. Frontiers in Psychology. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.696271

38. Yusufi, M. H., Veiskarami, H. A., & Sepahvandi, M. A. (2024). Investigating the psychological correlations of Internet addiction in Afghan students studying in Iranian universities. Journal of Psychological Science, 23(139), 43–61. [In Persian] http://psychologicalscience.ir/article-1-2242-fa.html

39. Yücens, B., & Üzer, A. (2018). The relationship between internet addiction, social anxiety, impulsivity, self-esteem, and depression in a sample of Turkish undergraduate medical students. Psychiatry Research, 267, 313–318. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2018.06.033

40. Zhang, X., Yue, H., Sun, J., Liu, M., Li, C., & Bao, H. (2022). Regulatory emotional self-efficacy and psychological distress among medical students: Multiple mediating roles of interpersonal adaptation and self-acceptance. BMC Medical Education, 22, 283. https://doi.org/10.1186/s12909-022-03338-2