بررسی اثربخشی بستۀ آموزشی هوش هیجانی مبتنی بر نظریه بار-آن با روش سایکودرام بر هوش هیجانی و شفقت به خود نوجوانان تحت سرپرستی سازمان بهزیستی

حسینی, سیده معصومه; نجات, حمید; اکبری, احمد; صفاریان طوسی, محمدرضا

doi:10.66224/jps.25.164.7

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 25، شماره 164 - ( پاییز 1405(آبان)، 1405 ) جلد 25 شماره 164 صفحات 20-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.164.7

Mendeley

Zotero

RefWorks

Hosseini S M, Nejat H, Akbari A, saffarian M R. (2026). Studying the Efficacy of the Emotional Intelligence Training Package based on the Barr-On Theory with the Psychodrama Method on the Emotional Intelligence and Self-Compassion of Adolescents under the Welfare Organization. , Journal of Psychological Science. 25(164), : 8 doi: 10.66224/jps.25.164.7
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3154-fa.html

حسینی سیده معصومه، نجات حمید، اکبری احمد، صفاریان طوسی محمدرضا.(1405). بررسی اثربخشی بستۀ آموزشی هوش هیجانی مبتنی بر نظریه بار-آن با روش سایکودرام بر هوش هیجانی و شفقت به خود نوجوانان تحت سرپرستی سازمان بهزیستی , مجله علوم روانشناختی. 25 (164) :20-1 10.66224/jps.25.164.7

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3154-fa.html

بررسی اثربخشی بستۀ آموزشی هوش هیجانی مبتنی بر نظریه بار-آن با روش سایکودرام بر هوش هیجانی و شفقت به خود نوجوانان تحت سرپرستی سازمان بهزیستی

سیده معصومه حسینی

، حمید نجات^*

، احمد اکبری

، محمدرضا صفاریان طوسی

گروه خانواده و مشاوره، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. ، dr.nejat54@iau.ac.ir

چکیده: (372 مشاهده)

زمینه: نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست در مراکز شبه خانواده با مشکلاتی مواجه هستند که نیازمند مداخله است. علی‌رغم این که رویکردهای درمانی مختلفی برای حل مشکلات در این دسته از نوجوانان به کار گرفته شده است ولی آن‌ها همچنان در زمینه هوش هیجانی و شفقت به خود با مشکلاتی مواجه هستند که لزوم به‌کارگیری مداخلات آموزشی و درمانی برای تقویت این موارد را ضروری می‌سازد.
هدف: این پژوهش باهدف بررسی اثربخشی بستۀ آموزشی هوش هیجانی مبتنی بر نظریه بار-آن با روش سایکودرام بر هوش هیجانی و شفقت به خود نوجوانان دختر تحت سرپرستی سازمان بهزیستی انجام شد.
روش: روش این پژوهش، نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری دو ماهه بود. جامعۀ آماری پژوهش شامل تمامی دختران نوجوان ساکن در 10 مرکز شبه خانواده (200 نوجوان 13 تا 18 سال) تحت‌نظر ادارۀ بهزیستی شهر مشهد در شش‌ماهه اول سال 1403 بود. برای مشخص کردن گروه نمونه در این پژوهش از روش نمونه‌گیری در دسترس استفاده شد. حجم نمونه 30 نفر شامل 15 نفر در گروه آزمایش و 15 نفر در گروه گواه بود که به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه (هر گروه 15 نفر) گمارش شدند. ابزارهای جمع‌آوری داده‌ها در این پژوهش شامل مقیاس شفقت به خود (نف، 2003) و پرسش‌نامه هوش هیجانی (بار- آن، 1997) بود. همچنین، بستۀ آموزشی محقق ساختۀ آموزش هوش هیجانی مبتنی بر نظریه بار- آن با روش سایکودرام در قالب 12 جلسۀ هفتگی 90 دقیقه‌ای برای گروه آزمایش اجرا شد. تجزیه‌وتحلیل دادههای پژوهش نیز با استفاده از روش تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و بهره‌گیری از نرم‌افزار SPSS-24 انجام شد.
یافته ها: نتایج نشان داد بستۀ آموزشی محقق ساخته هوش هیجانی مبتنی بر نظریه بار-آن با روش سایکودرام بر افزایش هوش هیجانی و شفقت به خود و مؤلفه‌های آن‌ها در نوجوانان تحت پوشش سازمان بهزیستی مؤثر بود (001/0>P). همچنین نتایج حاکی از آن بود که اثربخشی بستۀ آموزشی محقق ساخته در مرحلۀ پیگیری نیز پایدار باقی مانده بود.
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های این پژوهش، اجرای این بستۀ آموزشی در مراکز شبه خانواده تحت پوشش سازمان بهزیستی به‌عنوان یک برنامه مکمل توانمندساز برای افزایش هوش هیجانی و شفقت به خود نوجوانان مقیم در این مراکز پیشنهاد می‌شود.

شماره‌ی مقاله: 8

واژه‌های کلیدی: هوش هیجانی، سایکودرام، شفقت به خود، نوجوانان دختر، سازمان بهزیستی.

متن کامل [PDF 1773 kb] (42 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/7/16 | پذیرش: 1405/7/1 | انتشار: 1405/8/1

فهرست منابع

1. افشانی، سیدعلیرضا و ابویی، آزاده (1396). رابطه هوش هیجانی و شفقت به خود در بین دانشجویان دانشگاه یزد. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 8(3)، 47-68. https://doi.org/10.22059/japr.2017.65035

2. باقریان، ماندانا؛ آزادی مهران و عبدالله‌پور، محمدآزاد (1403). اثربخشی سایکودرامای گروهی بر رضایت از زندگی، شفقت به خود و هیجانات مثبت در بیماران افسرده. پویایی روانشناختی در اختلال‌های خلقی، 3(2)، 86-96. https://doi.org/10.61838/kman.pdmd.3.2.8

3. حسینی مهر، نجمه؛ خضری مقدم، نوشیروان و پوراحسان، سمیه (1400). اثربخشی آموزش مبتنی بر شفقت بر خودکارآمدی اجتماعی، تحمل پریشانی و خودانتقادی در دختران نوجوان تحت سرپرستی سازمان بهزیستی. پژوهش‌نامه روانشناسی مثبت، 7(2)، 33-48. https://doi.org/10.22108/ppls.2021.123728.1959

4. خسروی، صدالله؛ صادقی، مجید و یابنده، محمدرضا (1392). کفایت روان‌سنجی مقیاس شفقت خود . (SCS) فصلنامه علمی روش‌ها و مدل‌های روانشناختی، 4(13)، 47-59. https://jpmm.marvdasht.iau.ir/article_339.html

5. سموعی، راحله (1381). ترجمه و هنجاریابی آزمون هوش هیجانی بار- آن. روان تجهیز سینا.

6. شالچی، بهزاد؛ وحیدنیا، بهزاد؛ دادخواه، مهرناز؛ علیپور نیاز، مینا و مقیمی پریسا (۱۳۹۶). مقایسه اختلالات عاطفی رفتاری و مهارت‌های اجتماعی در نوجوانان دختر عادی و فرزندان مراکز شبانه‌روزی سازمان بهزیستی رفاه اجتماعی، ۱۷ (۶۷)، 173-201. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-3094-en.html

7. عرشی، ملیحه؛ صیاد، معصومه و فرمانی عذرا (1393). بررسی مقایسه‌ای هوش هیجانی بین دختران نوجوان در خانواده و در مراکز شبه خانواده شهر تهران. فصلنامه مددکاری اجتماعی، ۳ (۳)، ۳۹-۴۷. http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-3094-fa.html

8. عفت دوست ثانی، زهرا؛ زربخش بحری، محمدرضا و همایونی، علیرضا (1403). مقایسۀ اثربخشی آموزش شفقت به خود و ذهن‌آگاهی در کنترل عواطف نوجوانان بدسرپرست. پژوهش‌نامه روانشناسی مثبت، 10(3)، 115-138. https://doi.org/10.22108/ppls.2025.140977.2517

9. فتحی، منصور؛ بخشی زارعی، فهیمه و خاک رنگین، مریم (۱۴۰۳). موانع و چالش‌های نوجوانان دختر مراکز شبه خانواده بهزیستی برای شروع زندگی مستقل. رفاه اجتماعی، ۲۴ (۹۳)، 181-228. https://doi.org/10.32598/refahj.24.93.1088.4

10. فراهانی، حجت‌اله و روشن چسلی، رسول (1401). محاسبه و توجیه حجم نمونه در پژوهش‌های علوم روانشناختی: باکاربرد نرم‌افزار G*Power. روانشناسی بالینی و شخصیت، 20(2)، 221-234. https://doi.org/10.22070/cpap.2023.17375.1327

11. Afshani, S. A. and Abooei, A. (2017). Relationship between Emotional Intelligence and Self- compassion among Yazd University Students. Journal of Applied Psychological Research, 8(3), 47-68. [Persian] https://doi.org/10.22059/japr.2017.65035

12. Akyıl, Y., & Deniz, M. E. (2022). The effect of creative drama-based psycho-education program on emotional intelligence of adolescents. OPUS Journal of Society Research, 19(46), 206-216. https://doi.org/10.26466/opusjsr.1091920

13. Arshi M, Sayad M, Farmani O. (2014). A comparative study of emotional intelligence among adolescent girls in the family and in the foster care institution in Tehran. Socialworkmag, 3 (3), 39-47. [Persian] http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-3094-fa.html

14. Bagherian , M., Azadi , M., & Azad Abdullahpour , M. (2024). The Effectiveness of Group Psychodrama on Life Satisfaction, Self-Compassion, and Positive Emotions in Depressed Patients. Journal of Psychological Dynamics in Mood Disorders, 3(2), 86-96. [Persian] https://doi.org/10.61838/kman.pdmd.3.2.8

15. Bar-On, R., & Parker, J. (2000). Emotional quotient inventory: Youth version. Multi-Health Systems. file:///C:/Users/jamjam/Downloads/Article20prof2020Baron20-1.pdf

16. Bar-On, R. (1997). The emotional quotient inventory (EQ-i): A test of emotional intelligence. Toronto: Multi-Health Systems.

17. Candeias, A. A. (2025). Emotional intelligence in Portuguese youth: Age and gender differences. Journal of Intelligence, 13(4), 48. https://doi.org/10.3390/jintelligence13040048

18. Chafe, D., & Mongrain, M. (2024). Self-kindness and Self-Criticism as Unique and Common Predictors of Subjective Well-being Following Positive Psychology Interventions. J Psychiatry Cogn Behav, 7, 170. https://doi.org/10.29011/2574-7762.000070

19. Chattopadhyay, A., & Das, D. (2025). Psychodrama tarining and mental health of the adolescent higher secondary level students: A psychic-way of happy living in modern society. Beyond the blackboard: emetging issues in 21st century education, 231. https://doi.org/10.25215/1300103310.27

20. Crawford, J. R., & Henry, J. D. (2003). The Depression Anxiety Stress Scales (DASS): Normative data and latent structure in a large non‐clinical sample. British journal of clinical psychology, 42(2), 111-131. https://doi.org/10.1348/014466503321903544

21. De Souza, L. K., Policarpo, D., & Hutz, C. S. (2020). Self-compassion and symptoms of stress, anxiety, and depression. Trends in Psychology, 28(1), 85-98. https://doi.org/10.1007/s43076-020-00018-2

22. Di Fabio, A., & Saklofske, D. H. (2021). The relationship of compassion and self-compassion with personality and emotional intelligence. Personality and individual differences, 169, 110109. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110109

23. EffatDoost Sani, Z. , Zarbakhsh Bahri, M. R. and Homayuni, A. (2024). Comparing the Effectiveness of Self-Compassion and Mindfulness Therapies on Affection Control of Poor Parenting Adolescents. Positive Psychology Research, 10(3), 115-138. [Persian] https://doi.org/10.22108/ppls.2025.140977.2517

24. Farahani, H., & RoshanChesli, R. (2023). Calculation and Justification of Sample Size in Researches of Psychological Sciences: Application of G*Power Software. Clinical Psychology and Personality, 20(2), 221-234. [Persian] https://doi.org/10.22070/cpap.2023.17375.1327

25. Fathi M, Bakshi Zarei F, Khakrangin M. (2024). Obstacles and Challenges of Teenagers in Foster Care Centers to Start an Independent Life. refahj. 24(93), 181-228. [Persian] https://doi.org/10.32598/refahj.24.93.1088.4

26. Giacomucci, S., & Ehrhart, L. (2021). Introduction to psychodrama psychotherapy: A trauma and addiction group vignette. group, 45(1), 69-86. https://doi.org/10.1353/grp.2021.0002

27. Häggman-Laitila, A., Salokekkilä, P., & Karki, S. (2019, October). Young people’s preparedness for adult life and coping after foster care: A systematic review of perceptions and experiences in the transition period. In Child & Youth Care Forum (Vol. 48, No. 5, pp. 633-661). New York: Springer US. https://doi.org/10.1007/s10566-019-09499-4

28. Heffernan, M., Quinn Griffin, M. T., McNulty, S. R., & Fitzpatrick, J. J. (2010). Self‐compassion and emotional intelligence in nurses. International journal of nursing practice, 16(4), 366-373. https://doi.org/10.1111/j.1440-172X.2010.01853.x

29. Hosseinimehr, N. , Khezri Moghadam, N. and Pourehsan, S. (2021). The Effectiveness of Compassion Focused Training (CFT) on Social Self- Efficacy, Distress Tolerance and Self-Criticism in Adolesent Girls under Welfare Organization Care. Positive Psychology Research, 7(2), 33-48. [Persian] https://doi.org/10.22108/ppls.2021.123728.1959

30. Khosravi, S., Sadeghi, M., & Yabandeh, M. (2013). Psychometric Properties of Self-Compassion Scale(SCS). Psychological Models and Methods, 4(13), 47-59. [Persian] https://jpmm.marvdasht.iau.ir/article_339.html

31. Khasanah, K. N., Surawan, S., & Awang, S. (2025). The Relationship of Self-Compassion in Facing Emotional Intelligence of College Students: Perspective of Korean movie'When Life Gives You Tangerines'. Multidisciplinary: Journal of Educational, Religious, Social, and Law, 1(1), 1-10. https://multidisciplinary.intakepustaka.com/index.php/multidisiplin/article/view/1

32. Maya, J., Pérez-Berbel, M., Giraldo-Arroyave, L., & Hurtado, I. (2025). Psychodrama: implementation, study design and effectiveness: a systematic review. BMC Complementary Medicine and Therapies, 25, 232. https://doi.org/10.1186/s12906-025-04959-y

33. Muris, P., & Petrocchi, N. (2017). Protection or vulnerability? A meta‐analysis of the relations between the positive and negative components of self‐compassion and psychopathology. Clinical psychology & psychotherapy, 24(2), 373-383. https://doi.org/10.1002/cpp.2005

34. Muris, P., Meesters, C., Pierik, A., & de Kock, B. (2016). Good for the self: Self-compassion and other self-related constructs in relation to symptoms of anxiety and depression in non-clinical youths. Journal of child and family studies, 25(2), 607-617. https://doi.org/10.1007/s10826-015-0235-2

35. Neff, K. D. (2023). Self-compassion: Theory, method, research, and intervention. Annual review of psychology, 74(1), 193-218. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-032420-031047

36. Neff, K. D. (2009). The role of self-compassion in development: A healthier way to relate to oneself. Human development, 52(4), 211. https://doi.org/10.1159/000215071

37. Neff, K. D. (2003). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and identity, 2(3), 223-250.

38. Neuenschwander, R., & von Gunten, F. O. (2024). Self-compassion in children and adolescents: a systematic review of empirical studies through a developmental lens. Current Psychology, 1-29. https://doi.org/10.1007/s12144-024-07053-7

39. Parker, B., Ashton, A., Fletcher, I., & Eccles, F. (2024). The Relationship Between Emotional Intelligence, Self-Compassion and Wellbeing in Ambulance Staff. International Journal of Paramedicine, (6), 62-82. https://doi.org/10.56068/JNUD3075

40. Patra, S. (2025). Self-Compassion: The Key to Suicide Prevention in Young People. In Handbook of Suicide Prevention: Insights, Strategies and Approaches (pp. 441-461). Singapore: Springer Nature Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-96-1403-5_24

41. Pauley, G., & McPherson, S. (2010). The experience and meaning of compassion and self‐compassion for individuals with depression or anxiety. Psychology and psychotherapy: Theory, research and practice, 83(2), 129-143. https://doi.org/10.1348/147608309X471000

42. Pylypenko, N., Radchuk, H., Shevchenko, V., Horetska, O., Serdiuk, N., & Savytska, O. (2023). The psychodrama method of group psychotherapy. BRAIN. Broad Research in Artificial Intelligence and Neuroscience, 14(3), 134-149. https://edusoft.ro/brain/index.php/brain/article/view/1417

43. Sahebalzamani, M., Farahani, H., Moeini, F., & Rashvand, F. (2014). The effect of emotional intelligence training via psychodrama method on emotional reactions of MS patients. Journal of Applied Environmental and Biological Sciences, 4, 63-7.

44. Samouei, R (2002). Translation and standardization of the Bar-An Emotional Intelligence Test. Sina Psychiatry.

45. Shalchi, B., Vahidnia, B., Dadkhah, M., Alipouri Niaz, M., & Moghimifam, P. (2017). Comparation of affective-behavioral disorders and social skills among normal adolescents and institutional children of social welfare bureau. Social Welfare Quarterly, 17(67), 173-201. [Persian] http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-3094-en.html

46. Tarigan, R., Dewi, S. S., & Surbakti, A. (2025). The effect of family support on students’ emotional intelligence through self-compassion mediation at SMP negeri 34 medan. Sosioedukasi : Jurnal Ilmiah Ilmu Pendidikan Dan Sosial, 14(3), 1770–1778. https://doi.org/10.36526/sosioedukasi.v14i3.6047

47. Ulusoy, Y., Sumbas, E., & Sertkaya, B. (2023). Psychodrama as an intervention management instrument for internal/external adolescent problems: A systematic literature review. The Arts in Psychotherapy, 83, 102000. https://doi.org/10.1016/j.aip.2023.102000