آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
دوره 25، شماره 164 - ( پاییز 1405(آبان)، 1405 )
جلد 25 شماره 164 صفحات 19-1 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Askari F, Asgari P, Askari M, Dashtbozorgi Z. (2026). Comparing the Effectiveness of Drama Therapy and Cognitive-Behavioral Play Therapy on Emotional Self-Awareness of Bullying Students. , Journal of Psychological Science. 25(164), : 10 doi:10.66224/jps.25.164.9
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3696-fa.html
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3696-fa.html
عسکری فاطمه، عسگری پرویز، عسکری مهرانا، دشت بزرگی زهرا.(1405). مقایسه اثربخشی نمایش درمانی و بازی‌درمانی شناختی-رفتاری بر خودآگاهی هیجانی دانش‌آموزان قلدر , مجله علوم روانشناختی. 25 (164) :19-1 10.66224/jps.25.164.9
گروه روانشناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. ، p.askari1404@iau.ac.ir
چکیده: (237 مشاهده)
زمینه: قلدری در دوره ابتدایی یکی از شایع‌ترین و آسیب‌زاترین مشکلات رفتاری است که سلامت روانی قربانیان و خود قلدرها را به‌طورجدی تهدید می‌کند. در سال‌های اخیر، مداخلات مبتنی بر هنر و بازی به‌عنوان روش‌های غیرمستقیم و متناسب با دنیای کودک، برای پرورش مهارت‌های هیجانی موردتوجه قرار گرفته‌اند، اما مقایسه اثربخشی نمایش درمانی و بازی‌درمانی شناختی-رفتاری بر خودآگاهی هیجانی دانش‌آموزان قلدر کمتر مورد بررسی قرار گرفته است.
هدف: هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی نمایش درمانی و بازی‌درمانی شناختی-رفتاری بر خودآگاهی هیجانی دانش‌آموزان قلدر بود.
روش: روش این پژوهش، آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون، با گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان مبتلا به قلدری دوره ابتدایی شهر اهواز در سال تحصیلی 1404-1405 بود. نمونه پژوهش شامل 45 نفر از دانش‌آموزان (سه گروه 15 نفری) بود که با روش نمونه‌گیری تصادفی از جامعه انتخاب شدند. گروه آزمایش اول، مداخله نمایش درمانی (نوروزی همایون و همکاران، 1402) و گروه آزمایش دوم نیز، مداخله بازی‌درمانی شناختی-رفتاری (قیصری و همکاران، 1403) را طی 10 جلسه 45 دقیقه‌ای دریافت کردند. داده‌های جمع‌آوری شده از اجرای پژوهش با روش تحلیل کواریانس تک متغیری و با بهره‌گیری از نرم‌افزارSPSS-27 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.
یافتهها: نتایج پژوهش نشان داد، مداخله نمایش درمانی و بازی‌درمانی شناختی-رفتاری بر بهبود خودآگاهی هیجانی دانش‌آموزان قلدر مؤثر بوده است(01/0>P). همچنین، مقایسه دو روش درمانی نشان داد که بین بازی‌درمانی شناختی-رفتاری و نمایش درمانی از لحاظ اثربخشی بر خودآگاهی هیجانی تفاوت معناداری وجود نداشت.
نتیجه‌گیری: نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که اثربخشی مداخلات بر خودآگاهی هیجانی، بیش از آنکه به نوع خاص رویکرد درمانی وابسته باشد، به اشتراکات بنیادین آن‌ها در فراهم آوردن بستری امن، نمادین و غیرکلامی برای پردازش هیجانات بستگی دارد.
هدف: هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی نمایش درمانی و بازی‌درمانی شناختی-رفتاری بر خودآگاهی هیجانی دانش‌آموزان قلدر بود.
روش: روش این پژوهش، آزمایشی از نوع پیش‌آزمون-پس‌آزمون، با گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان مبتلا به قلدری دوره ابتدایی شهر اهواز در سال تحصیلی 1404-1405 بود. نمونه پژوهش شامل 45 نفر از دانش‌آموزان (سه گروه 15 نفری) بود که با روش نمونه‌گیری تصادفی از جامعه انتخاب شدند. گروه آزمایش اول، مداخله نمایش درمانی (نوروزی همایون و همکاران، 1402) و گروه آزمایش دوم نیز، مداخله بازی‌درمانی شناختی-رفتاری (قیصری و همکاران، 1403) را طی 10 جلسه 45 دقیقه‌ای دریافت کردند. داده‌های جمع‌آوری شده از اجرای پژوهش با روش تحلیل کواریانس تک متغیری و با بهره‌گیری از نرم‌افزارSPSS-27 مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.
یافتهها: نتایج پژوهش نشان داد، مداخله نمایش درمانی و بازی‌درمانی شناختی-رفتاری بر بهبود خودآگاهی هیجانی دانش‌آموزان قلدر مؤثر بوده است(01/0>P). همچنین، مقایسه دو روش درمانی نشان داد که بین بازی‌درمانی شناختی-رفتاری و نمایش درمانی از لحاظ اثربخشی بر خودآگاهی هیجانی تفاوت معناداری وجود نداشت.
نتیجه‌گیری: نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که اثربخشی مداخلات بر خودآگاهی هیجانی، بیش از آنکه به نوع خاص رویکرد درمانی وابسته باشد، به اشتراکات بنیادین آن‌ها در فراهم آوردن بستری امن، نمادین و غیرکلامی برای پردازش هیجانات بستگی دارد.
شماره‌ی مقاله: 10
فهرست منابع
1. اسدی، زهرا، کاظمیان مقدم، کبری، هارون رشیدی، همایون (1403). اثربخشی مداخلۀ شناختی رفتاری بر روابط بین‌فردی، ادراک خود و همدلی دانش‌آموزان دختر قلدر. فصلنامه مطالعات روانشناختی، 20(4)، 89-104. DOI: 10.22051/psy.2025.47967.3003
2. امامی مهر، سیده سودابه، امیری مجد، مجتبی، قمری، محمد، بزازیان، سعیده (1402). مقایسه اثربخشی هنردرمانی و بازی‌درمانی شناختی- رفتاری بر اضطراب کودکان پیش‌دبستانی. فصلنامه رویش روانشناسی، 12(11)، 141-150.URL: http://frooyesh.ir/article-1-4766-fa.html
3. تردول، تی.، دارتنل، دی.، تراوالینی، ل.، اشتاتس، م.، دوینی، ک. (1397). کتاب کارگروه درمانی: تلفیق رفتاردرمانی شناختی با نظریه و کاربرد سایکودراما. ترجمه مرتضی کشمیری و هانیه عابدی طهرانی. تهران: انتشارات کتاب ارجمند.
4. تسلیمی، نرجس، یزدی راوندی، سعید (1404). اثربخشی رفتاردرمانی شناختی گروهی بر پرخاشگری، سازگاری اجتماعی و تعامل با همسالان در دانش‌آموزان پسر مقطع ابتدایی. فصلنامه علمی- پژوهشی ابن‌سینا، 27(1)، 37-49.DOI: 10.22034/27.1.37
5. رحمانی، سیف‌الله، مرادویسی، بلال (1404). مقایسه اثربخشی بازی‌درمانی شناختی- رفتاری و قصه‌درمانی بر همدلی و جرأت‌ورزی دانش‌آموزان دوره ابتدایی. فصلنامه تدریس پژوهی، 13(1)، 24-43.DOI: 10.22034/trj.2025.142731.2120
6. زارعی، اقبال، مبصر، مریم، کریم‌پور، شیرین گل (1403). اثربخشی آموزش مدیریت خشم مبتنی بر رویکرد شناختی بر تکانشگری دانش‌آموزان پسر قلدر. مجله دست‌آوردهای روانشناختی، 31(2)، 49-70. https://doi.org/10.22055/psy.2022.40246.2806
7. سرابی اصل، تورج، آزموده، معصومه، واحدی، شهرام، لیورجانی، شعله (1402). طراحی و تعیین اثربخشی مدل روانشناسی اخلاقی بر خویشتن‌نگری و رفتار اخلاقی در بین دانش‌آموزان قلدر. مجله علوم پزشکی رازی، 30(7)، 1-11. https://doi.org/10.47176/rjms.30.169
8. سیاحی، ملیکه، صفرزاده، سحر (1403). رابطه خودآگاهی هیجانی و حمایت محیطی با خلاقیت هیجانی و اشتیاق تحصیلی در دانشجویان پرستاری. مجله راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 17(1)، 10-19.URL: http://edcbmj.ir/article-1-2596-fa.html
9. غلامرضا، عاطفه، صابری، هائیده (1397). تعیین روایی و پایایی پرسش‌نامه آگاهی هیجانی در دانش‌آموزان دبستانی شهر تهران. فصلنامه روان‌سنجی، 7(27)، 85-98.https://sanad.iau.ir/fa/Journal/DownloadFile/1112072
10. قیصری، زهرا، رضایی رضوان، شهرزاد، عرب، راضیه (1403). مقایسه اثربخشی بازی‌درمانی عروسکی و بازی‌درمانی شناختی-رفتاری بر سازگاری اجتماعی، مهارت‌های ارتباطی و پرخاشگری کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه/ بیش فعالی. فصلنامه کودکان استثنایی، 24(4)، 101-118.URL: http://joec.ir/article-1-1881-fa.html
11. کیانی، پریسا، آل یاسین، سیدعلی (1403). اثربخشی بازی‌درمانی کودک‌محور بر مشکلات رفتاری و تنظیم‌شناختی هیجان در کودکان دارای نشانگان اختلالات اضطرابی. مجله رویش روانشناسی، 13(6)، 139-148. URL: http://frooyesh.ir/article-1-5069-fa.html
12. مصطفایی، نگار، پیرزادی، حجت (1404). مروری بر کاربرد نمایش درمانی در درمان اختلال‌های رفتاری کودکان و نوجوانان. مجله علمی اختلال‌های هیجانی و رفتاری، 2(1)، 63-82.DOI:10.22099/ebd.2024.7731
13. مصیبی، شقایق، صفرپور، فاطمه، سعادت، سجاد (1403). رابطه انسجام خانواده و قلدری سایبری با نقش میانجی بلوغ عاطفی و خودآگاهی هیجانی در دختران نوجوان. فصلنامه رویش روانشناسی، 13(7)، 241-250.URL: http://frooyesh.ir/article-1-4971-fa.html
14. معینی‌فر، ریحانه، مهداد، علی، منشئی، غلامرضا (1403). مقایسه ی اثربخشی آموزش پیشگیری از قلدری و آموزش مهارت‌های اجتماعی بر رفتارهای همدلانه و اهمال‌کاری تحصیلی دانش‌آموزان قلدر. نشریه پرستاری کودکان، 10(3)، 24-37.https://doi.org/10.22034/JPEN.10.3.24
15. نقی‌پور، زینب، پالی، سمیرا (1403). اثربخشی بازی‌درمانی شناختی رفتاری بر حافظه فعال، توجه پایدار، کنترل تکانه و پرخاشگری در نوجوانان بیش فعال. مجله رویش روانشناسی، 13(11)، 125-134. http://frooyesh.ir/article-1-5431-fa.html URL:
16. نوروزی همایون، محمدرضا، حاتمی نژاد، محمد، صدری دمیرچی، اسماعیل (1402). اثربخشی درمان گروهی سایکودراما و بازی‌درمانی شناختی رفتاری بر روی کارکردهای اجرایی (حافظه فعال، بازداری پاسخ، انعطاف‌پذیری شناختی و خودتنظیمی هیجانی) در دانش‌آموزان پسر دارای اختلال اضطراب اجتماعی. فصلنامه عصب روانشناسی، 9(35)، 1-17.DOI: 10.30473/clpsy.2024.68482.171
17. یزدانی، مژگان، حافظی، فریبا، احتشام زاده، پروین (1401). اثربخشی نمایش درمانی بر پرخاشگری و سازگاری در دانش‌آموزان دختر نوجوان. دوفصلنامه مطالعات روانشناختی نوجوان و جوان، 3(2)، 468-477.DOI:10.52547/jspnay.3.2.468
18. Asadi, Z., Kazemian Moghadam, K., Haroon Rashidi, H. (2024). The effectiveness of cognitive behavioral intervention on interpersonal relationships, self-perception and empathy of female students who are bullies. Quarterly Journal of Psychological Studies, 20(4), 89-104. (In Persian) DOI:10.22051/psy.2025.47967.3003
19. Belen, H. (2026). Correlates of relative bullying roles among youth. Scientific Reports, 16: 3352. https://doi.org/10.1038/s41598-025-33239-5
20. Donham-Stradling, M. (2025). Beyond Stigma: Role Theory and Drama Therapy in Reentry and Rehabilitation. Expressive Therapies Theses, 7. https://digitalcommons.lesley.edu/expressive_therapies_theses/7
21. Emami Mehr, S. S., Amiri Majd, M., Qamari, M., Bazazian, S. (2023). Comparing the effectiveness of art therapy and cognitive-behavioral play therapy on anxiety in preschool children. Journal of Psychology Development, 12(11), 141-150. (In Persian) URL: http://frooyesh.ir/article-1-4766-fa.html
22. Gheysari, Z., Rezaei Rezvan, Sh., Arab, R. (2025). Comparing the effectiveness of puppet play therapy and cognitive-behavioral play therapy on social adjustment, communication skills and aggression in children with attention deficit/hyperactivity disorder. Journal of Exceptional Children, 24(4), 101-118. (In Persian) URL: http://joec.ir/article-1-1881-fa.html
23. Gholamreza, A., Saberi, H. (2018). Determining the validity and reliability of the Emotional Awareness Questionnaire in elementary school students in Tehran. Quarterly Journal of Psychometrics, 7(27), 85-98. (In Persian) https://sanad.iau.ir/fa/Journal/DownloadFile/1112072
24. Kiani, P., Aleyasin, S. A. (2024). The effectiveness of child-centered play therapy on behavioral problems and cognitive emotion regulation in children with anxiety disorder syndromes. Journal of Psychology, 13(6), 139-148. (In Persian) URL: http://frooyesh.ir/article-1-5069-fa.html
25. Koch, S. C., Stange, S., Ernst, N., Kinnen, J., Juhart, M., Gruber, H., Schlüter, M., Ribaupierre, U. S. D., Merschmeyer, B., Klees, S., Junker, J., & Hues, H. (2025). ‘Strong Kids’: Effects of drama therapy on child resilience after the 2021 German flood disaster. The Arts in Psychotherapy, 92, 102254. https://doi.org/10.1016/j.aip.2025.102254
26. Koukourikos, K., Tsaloglidou, A., Tzeha, L., Iliadis, C., Frantzana, A., Katsimbeli, A., & Kourkouta, L. (2021). An overview of play therapy. Materia socio-medica, 33(4), 293-297. DOI: 10.5455/msm.2021.33.293-297
27. Kreidie, L. H., Wehbe, S., Sakhi, S., Anbar, K., & Al Sabah, I. (2025). Drama Therapy as a Tool for Peace and Conflict Resolution in Family Dynamics: A Pilot Study. Behavioral Sciences, 15(9), 1156.https://doi.org/10.3390/bs15091156
28. Kristianto, A., & Wakhudin, W. (2025). Analysis of the Implementation of Social Emotional Learning to Address Bullying Behavior in Elementary Schools. Terampil: Jurnal Pendidikan dan Pembelajaran Dasar, 12(2), 289-303.http://ejournal.radenintan.ac.id/index.php/terampil/article/view/1280
29. Mirkhezri, H., Mahmoud Fakhe, H., Karimi, S. (2024). The effectiveness of child-centered play therapy on increasing assertiveness and social skills of preschool divorced children in Mahabad city. Social Welfare Scientific Research Quarterly, 24(92), 345-368. (In Persian) URL: http://refahj.uswr.ac.ir/article-1-4177-fa.html
30. Mawardah, M., & Khoiriyah, N. (2026). Psychoeducation on Self-Awareness Regarding the Impact of Bullying on Mental Health Among Elementary School Students. International Journal Scientific and Professional, 5(1), 827-833.https://doi.org/10.56988/chiprof.v5i1.5
31. Moeinifar, R., Mahdad, A., Monshei, Gh. (2024). Comparing the effectiveness of bullying prevention training and social skills training on empathetic behaviors and academic procrastination of bullied students. Journal of Pediatric Nursing, 10(3), 24-37. (In Persian) https://doi.org/10.22034/JPEN.10.3.24
32. Mosayebi, Sh., Safarpour, F., Saadat, S. (2024). The relationship between family cohesion and cyberbullying with the mediating role of emotional maturity and emotional self-awareness in adolescent girls. Journal of Psychology Development, 13(7), 241-250. (In Persian) URL: http://frooyesh.ir/article-1-4971-fa.html
33. Mostafaei, N., Pirzadi, H. (2025). A review of the use of drama therapy in the treatment of behavioral disorders in children and adolescents. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 2(1), 63-82. (In Persian) DOI:10.22099/ebd.2024.7731
34. Naghipour, Z., Pali, S. (2025). The effectiveness of cognitive behavioral play therapy on working memory, sustained attention, impulse control and aggression in hyperactive adolescents. Journal of Psychology Development, 13(11), 125-134. (In Persian) URL:http://frooyesh.ir/article-1-5431-fa.html
35. Norouzi Homayoun, M. R., Hatami Nejad, M., Sadri Damirchi, E. (2024). The effectiveness of group psychodrama therapy and cognitive behavioral play therapy on executive functions (working memory, response inhibition, cognitive flexibility and emotional self-regulation) in male students with social anxiety disorder. Journal of Neuropsychology, 9(35), 1-17. (In Persian) DOI: 10.30473/clpsy.2024.68482.171
36. Rahmani, S., Moradvisi, B. (2025). Comparing the effectiveness of cognitive-behavioral play therapy and story therapy on empathy and assertiveness in elementary school students. Journal of Teaching Research, 13(1), 24-43. (In Persian) DOI: 10.22034/trj.2025.142731.2120
37. Sarabi Asl, T., Azmoudeh, M., Vahedi, Sh., Liverjani, Sh. (2023). Designing and determining the effectiveness of a moral psychology model on self-perception and moral behavior among bullied students. Razi Journal of Medical Sciences, 30(7), 1-11. (In Persian) https://doi.org/10.47176/rjms.30.169
38. Sarah, B., Parson, J., Renshaw, K., & Stagnitti, K. (2021). Can children’s play themes be assessed to inform play therapy practice? Clinical Child Psychology and Psychiatry, 26(1), 257-267. DOI: 10.1177/1359104520964510
39. Sarris, D. (2025). Therapeutic Approuches Through Play and Drama for Children and Adolescents with Psychosocial Problems: A Systematic Review. European Journal of Special Education Research, 11(4), 1-11.DOI: 10.46827/ejse.v11i4.6063
40. Sayahi, M., Safarzadeh, S. (2024). The relationship between emotional self-awareness and environmental support with emotional creativity and academic enthusiasm in nursing students. Journal of Educational Strategies in Medical Sciences, 17(1), 10-19. (In Persian) URL: http://edcbmj.ir/article-1-2596-fa.html
41. Siddiqui, S., Schultze-Krumbholz, A., & Kamran, M. (2025). Bullying roles, moral disengagement, and motivational perceptions among university students. Frontiers in Sociology, 9, 1511340. https://doi.org/10.3389/fsoc.2024.1511340
42. Taslimi, N., Yazdi Rawandi, S. (2025). The effectiveness of group cognitive behavioral therapy on aggression, social adjustment and interaction with peers in male elementary school students. Ibn Sina Scientific and Research Quarterly, 27(1), 37-49. (In Persian) DOI: 10.22034/27.1.37
43. Treadwell, T., Dartnell, D., Travaglini, L., Staats, M., Devinney, K. (2018). Group Therapy Workbook: Integrating Cognitive Behavioral Therapy with Psychodramatic Theory and Practice. Translated by M. Keshmiri, H. Abedi Tehrani. Tehran: Arjomand Book Publishing House.
44. Xiao, C., Heidari, M. S., & Cholicheh, K. S. (2025). Exploring the mediating roles of bullying, school fighting, and media literacy in the relationship between social-emotional competence and cyberbullying among adolescents. BMC psychology, 13(1), 952. https://doi.org/10.1186/s40359-025-03318-3
45. Yazdani, M., Hafezi, F., & Ehteshamzadeh, P. (2022). The effectiveness of drama therapy on aggression and adjustment in adolescent female students. jayps, 3(2), 468-477. (In Persian) DOI:10.52547/jspnay.3.2.468
46. Yuan, C. T. (2025). Emotional Pathways: A Literature Review of Emotion Process in Emotionally Focused Therapy and Drama Therapy. Expressive Therapies Theses, 69. https://digitalcommons.lesley.edu/expressive_therapies_theses/69
47. Zarei, E., Mobaser, M., Karimpour, Sh. G. (2024). The effectiveness of anger management training based on a cognitive approach on the impulsivity of male students who bully. Journal of Psychological Advances, 31(2), 49-70. (In Persian) https://doi.org/10.22055/psy.2022.40246.2806
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)