آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
دوره 25، شماره 163 - ( پاییز 1405(مهر)، 1405 )
جلد 25 شماره 163 صفحات 19-1 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mehraban J, Shakibarad A. (2026). Psychological Mechanisms of Resilience: A Systematic Review of the Roles of Self-Efficacy, Social Cohesion, and Social Capital. Journal of Psychological Science. 25(163), : 8 doi:10.66224/jps.25.163.15
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3704-fa.html
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3704-fa.html
مهربان جواد، شکیبا راد عاطفه.(1405). سازوکارهای روانشناختی تاب‌آوری: مرور نظام‌مند نقش خودکارآمدی، انسجام و سرمایه اجتماع مجله علوم روانشناختی 25 (163) :19-1 10.66224/jps.25.163.15
گروه تکنولوژی آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران ، javad.mehraban93@gmail.com
چکیده: (361 مشاهده)
زمینه: سرمایه اجتماعی با مؤلفه‌هایی مانند اعتماد، مشارکت و شبکه‌های حمایتی، نقش مهمی در تقویت تاب‌آوری اجتماعی جوامع در شرایط بحران دارد. خودکارآمدی و انسجام اجتماعی نیز با افزایش توان همکاری، احساس تعلق و کنش مشترک، می‌توانند سازوکار اثرگذاری سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری اجتماعی باشند. بررسی این روابط برای شناسایی راهکارهای تقویت ظرفیت جامعه در پیشگیری، مقابله و بازسازی پس از بحران‌ها اهمیت دارد.
هدف: هدف مطالعه حاضر بررسی سازوکارهای روانشناختی تاب‌آوری، مرور نظام‌مند نقش خودکارآمدی، انسجام و سرمایه اجتماعی بود.
روش: این پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند و با هدف بررسی سازوکارهای روانشناختی تاب‌آوری، مرور نظام‌مند نقش خودکارآمدی، انسجام و سرمایه اجتماعی انجام شد. جست‌وجوی مطالعات فارسی و انگلیسی در پایگاه‌های علمی معتبر با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با «سرمایه اجتماعی»، «تاب‌آوری اجتماعی/جامعه»، «انسجام اجتماعی» و «خودکارآمدی جمعی» صورت گرفت؛ دامنه زمانی مطالعات انگلیسی از ابتدای سال 2020 تا نیمه نخست سال 2026 و مطالعات فارسی از ابتدای سال 1400 تا ابتدای سال 1405 بود. پس از شناسایی اولیه 230 مطالعه، عناوین، چکیده‌ها و متن کامل پژوهش‌ها بر اساس معیارهای ورود و خروج بررسی شد و در نهایت 17 مطالعه واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند.. داده‌های استخراج‌شده با استفاده از نرم‌افزار اکسل طبقه‌بندی، خلاصه‌سازی و به‌صورت تحلیل توصیفی گزارش گردید.
یافته ها: یافته‌ها نشان داد سرمایه اجتماعی، به‌ویژه در ابعاد اعتماد عمومی، مشارکت اجتماعی، شبکه‌های ارتباطی، حمایت متقابل و پیوند با نهادهای رسمی، با افزایش تاب‌آوری اجتماعی و جامعه‌ای رابطه مثبت دارد. همچنین، انسجام اجتماعی، هویت و تعلق جمعی، خودکارآمدی جمعی، یادگیری اجتماعی، کنش جمعی و مسئولیت مدنی، از سازوکارهای مهم اثرگذاری سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری محسوب می‌شوند. نتایج همچنین بیانگر نقش مؤثر سرمایه اجتماعی و انسجام جامعه در ارتقای سلامت روان، کاهش افسردگی و مدیریت بهتر پیامدهای بلایا، همه‌گیری‌ها، تعارضات و ناآرامی‌های اجتماعی است.
نتیجه‌گیری: نتایج این مرور نظام‌مند نشان داد، تقویت سرمایه اجتماعی باید به‌عنوان یکی از محورهای اساسی سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و مدیریت بحران مورد توجه قرار گیرد. ایجاد بسترهای مشارکت شهروندی، تقویت اعتماد میان مردم و نهادها، حمایت از شبکه‌های محلی و کاهش نابرابری‌های اجتماعی می‌تواند ظرفیت جوامع را برای مواجهه مؤثرتر با بحران‌ها و حفظ پایداری اجتماعی ارتقا دهد.
هدف: هدف مطالعه حاضر بررسی سازوکارهای روانشناختی تاب‌آوری، مرور نظام‌مند نقش خودکارآمدی، انسجام و سرمایه اجتماعی بود.
روش: این پژوهش با رویکرد مرور نظام‌مند و با هدف بررسی سازوکارهای روانشناختی تاب‌آوری، مرور نظام‌مند نقش خودکارآمدی، انسجام و سرمایه اجتماعی انجام شد. جست‌وجوی مطالعات فارسی و انگلیسی در پایگاه‌های علمی معتبر با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با «سرمایه اجتماعی»، «تاب‌آوری اجتماعی/جامعه»، «انسجام اجتماعی» و «خودکارآمدی جمعی» صورت گرفت؛ دامنه زمانی مطالعات انگلیسی از ابتدای سال 2020 تا نیمه نخست سال 2026 و مطالعات فارسی از ابتدای سال 1400 تا ابتدای سال 1405 بود. پس از شناسایی اولیه 230 مطالعه، عناوین، چکیده‌ها و متن کامل پژوهش‌ها بر اساس معیارهای ورود و خروج بررسی شد و در نهایت 17 مطالعه واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند.. داده‌های استخراج‌شده با استفاده از نرم‌افزار اکسل طبقه‌بندی، خلاصه‌سازی و به‌صورت تحلیل توصیفی گزارش گردید.
یافته ها: یافته‌ها نشان داد سرمایه اجتماعی، به‌ویژه در ابعاد اعتماد عمومی، مشارکت اجتماعی، شبکه‌های ارتباطی، حمایت متقابل و پیوند با نهادهای رسمی، با افزایش تاب‌آوری اجتماعی و جامعه‌ای رابطه مثبت دارد. همچنین، انسجام اجتماعی، هویت و تعلق جمعی، خودکارآمدی جمعی، یادگیری اجتماعی، کنش جمعی و مسئولیت مدنی، از سازوکارهای مهم اثرگذاری سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری محسوب می‌شوند. نتایج همچنین بیانگر نقش مؤثر سرمایه اجتماعی و انسجام جامعه در ارتقای سلامت روان، کاهش افسردگی و مدیریت بهتر پیامدهای بلایا، همه‌گیری‌ها، تعارضات و ناآرامی‌های اجتماعی است.
نتیجه‌گیری: نتایج این مرور نظام‌مند نشان داد، تقویت سرمایه اجتماعی باید به‌عنوان یکی از محورهای اساسی سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و مدیریت بحران مورد توجه قرار گیرد. ایجاد بسترهای مشارکت شهروندی، تقویت اعتماد میان مردم و نهادها، حمایت از شبکه‌های محلی و کاهش نابرابری‌های اجتماعی می‌تواند ظرفیت جوامع را برای مواجهه مؤثرتر با بحران‌ها و حفظ پایداری اجتماعی ارتقا دهد.
شماره‌ی مقاله: 8
فهرست منابع
1. علیزاده، هادی، و محمودی‌برام، مریم. (1402). تبیین نقش سرمایه اجتماعی در تحقق تاب‌آوری اجتماعی در دوران پاندمی کرونا (مطالعه‌ای در کلان‌شهر اهواز). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 11(1)، 71–86. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2023.350662.1752
2. فاضلی‌کبریا، حامد، شفقت، ابوطالب، بهمنی، اکبر، و کریمی، مینو. (1400). تأثیر سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری با تأکید بر نقش میانجی رفتار شهروندی سازمانی در بحران‌ها: مورد مطالعه کارکنان جمعیت هلال‌احمر استان کرمانشاه. مدیریت بحران، 10(19)، 73–81. https://sid.ir/paper/1017758/fa
3. حسینی، سید جواد، و محمدی، علیرضا. (1403). نقش تاب‌آوری اجتماعی در بروز ناآرامی‌های اجتماعی؛ مطالعه موردی ناآرامی‌های پاییز ۱۴۰۱. جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 5(1، شماره پیاپی 17)، 159–184.
4. علی‌پناه، هرمان، حیدرآبادی، ابوالقاسم، و عباسی اسفجیر، علی‌اصغر. (1402). نقش سبک زندگی و سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری شهروندان کرمانشاهی در دوره بحران کرونا. پژوهش‌های سرمایه، (23)، 78–94. https://dori.net/dor/20.1001.1.23453915.1402.12.1.5.9
5. Aldrich, D. P., & Meyer, M. A. (2015). Social capital and community resilience. American Behavioral Scientist, 59(2), 254–269. https://doi.org/10.1177/0002764214550299
6. Alipanah, H., Heidarabadi, A., & Abbasi Esfajir, A. A. (2023). The role of lifestyle and social capital on the resilience of Kermanshahi citizens during the Corona crisis. Pazhuhesh-hā-ye Sarmāyeh, (23), 78–94. (in Persian). https://dori.net/dor/20.1001.1.23453915.1402.12.1.5.9
7. Alizadeh, H., & Mahmoudi Beram, M. (2023). Explaining the role of social capital in the realization of social resilience during the COVID-19 pandemic: A study in Ahvaz metropolitan area. Urban Geography Planning Research, 11(1), 71–86. (in persian). https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2023.350662.1752
8. Asadzadeh, A., Kötter, T., Salehi, P., & Birkmann, J. (2017). Operationalizing a concept: The systematic review of composite indicator building for measuring community disaster resilience. International Journal of Disaster Risk Reduction, 25, 147–162. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.09.015
9. Azad, M. J., & Pritchard, B. (2023). Bonding, bridging, linking social capital as mutually reinforcing elements in adaptive capacity development to flood hazard: Insights from rural Bangladesh. Climate Risk Management, 40, 100498. https://doi.org/10.1016/j.crm.2023.100498
10. Baumann, S. E., Merante, M. M., Sylvain-Holmgren, M.-A., & Burke, J. G. (2021). Exploring community art and its role in promoting health, social cohesion, and community resilience in the aftermath of the 2015 Nepal earthquake. Health Promotion Practice, 22(1_suppl), 111S–121S. https://doi.org/10.1177/1524839921996083
11. Breedvelt, J. J. F., Tiemeier, H., Sharples, E., Galea, S., Niedzwiedz, C., & Elliott, I. (2022). The effects of neighbourhood social cohesion on preventing depression and anxiety among adolescents and young adults: Rapid review. BJPsych Open, 8(4), Article e97. https://doi.org/10.1192/bjo.2022.57
12. Campos, M. L., & Bascur, A. (2025). Collective efficacy, self-efficacy, and socio-occupational wellbeing: a quasi-experimental study on an intervention based on the development of collective competences in a blended-learning context. Frontiers in Psychology, 16, 1462937. doi: 10.3389/fpsyg.2025.1462937
13. Carmen, E., Fazey, I., Ross, H., Bedinger, M., Smith, F. M., Prager, K., ... & Morrison, D. (2022). Building community resilience in a context of climate change: The role of social capital. Ambio, 51(6), 1371-1387. doi:10.1007/s13280-021-01678-9
14. Carrasco, S., Ochiai, C., & Tang, L. M. (2024). Social capital and community resilience in the wake of disasters, conflicts and displacements. International journal of disaster risk reduction, 115, 105049. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2024.105049
15. Chen, Y., Liu, H., Lin, S., Wang, Y., Zhang, Q., & Feng, L. (2024). The impact of social capital on community resilience: A comparative study of seven flood-prone communities in Nanjing, China. Land, 13(8), 1145. https://doi.org/10.3390/land13081145
16. Drury, J., & Ntontis, E. (2025). A social identity model of collective resilience in emergent groups. In Y. G. Acar, B. Këllezi, & S. Penić (Eds.), The power of collective resilience against political violence and repression (pp. 13–30). Routledge/Taylor & Francis Group. https://doi.org/10.4324/9781032708492-3
17. Duque Monsalve, L. F., Valencia Londoño, P. A., Sandoval Casilimas, C. A., Posada-Pérez, N., Rojas-Betancur, M. A., & Londoño Torres, G. E. (n.d.). Social capital and community resilience in disaster contexts: A multiple case study from Colombia.
18. Fazeli Kabria, H., Shefaghat, A., Bahmani, A., & Karimi, M. (2021). The effect of social capital on resilience with emphasis on the mediating role of organizational citizenship behavior in crises: A case study of employees of the Red Crescent Society in Kermanshah Province. Crisis Management, 10(19), 73–81. (in Persian). https://sid.ir/paper/1017758/fa
19. Hall, C. E., Wehling, H., Stansfield, J., South, J., Brooks, S. K., Greenberg, N., Amlôt, R., & Weston, D. (2023). Examining the role of community resilience and social capital on mental health in public health emergency and disaster response: A scoping review. BMC Public Health. https://doi.org/10.1186/s12889-023-17242-x
20. Hepler, T. J., Hill, C. R., Chase, M. A., & Feltz, D. L. (2021). Self, relational, and collective efficacy in athletes. Essentials of exercise and sport psychology: An open access textbook, 2021, 643-663. DOI: 10.51224/B1027
21. Holt-Lunstad, J. (2022). Social connection as a public health issue: The evidence and a systemic framework for prioritizing the “social” in social determinants of health. Annual Review of Public Health, 43(2022), 193-213. DOI: 10.1146/annurev-publhealth-052020-110732
22. Holt‐Lunstad, J. (2024). Social connection as a critical factor for mental and physical health: evidence, trends, challenges, and future implications. World Psychiatry, 23(3), 312-332. doi: 10.1002/wps.21224
23. Hosseini, S. J., & Mohammadi, A. (2024). The role of social resilience in the occurrence of social unrest: A case study of the riots of autumn 1401. Political Sociology of the Islamic Revolution, 5(1), 159–184. (in Persian). https://www.psirj.ir/article_198308.html
24. Imperiale, A. J., & Vanclay, F. (2021). Conceptualizing community resilience and the social dimensions of risk to overcome barriers to disaster risk reduction and sustainable development. Sustainable Development, 29(5), 891-905. DOI: 10.1002/sd.2182
25. Kerr, S. E. (2018). Social capital as a determinant of resilience: Implications for adaptation policy. In Resilience (pp. 267-275). Elsevier. DOI: 10.1016/B978-0-12-811891-7.00022-0
26. Kirkbride, J. B., Anglin, D. M., Colman, I., Dykxhoorn, J., Jones, P. B., Patalay, P., Pitman, A., Soneson, E., Steare, T., Wright, T., & Griffiths, S. L. (2024). The social determinants of mental health and disorder: Evidence, prevention and recommendations. World Psychiatry, 23(1), 58–90. https://doi.org/10.1002/wps.21160
27. Kravchuk, S., Dovgan, N., & Strilchuk, O. (2026). Community identities and psychological resilience as factors of social cohesion. Veredas do Direito Direito Ambiental e Disinvolvement Sustentive 23(4):e234632. DOI: 10.18623/rvd.v23.n4.4632
28. Liu, P., & Yang, C. (2025). Unlocking the power of social capital: How social capital embedding shapes users' continuous knowledge sharing intention in social networks. Acta Psychologica, 261, 105823. doi:10.1016/j.actpsy.2025.105823
29. Liu, Y., Cao, L., Yang, D., & Anderson, B. C. (2022). How social capital influences community resilience management development. Environmental Science & Policy, 136, 642-651. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2022.07.028
30. Mackay, C. M., Schmitt, M. T., Lutz, A. E., & Mendel, J. (2021). Recent developments in the social identity approach to the psychology of climate change. Current opinion in psychology, 42, 95-101. DOI: 10.1016/j.copsyc.2021.04.009
31. Monsalve, L. F. D., Londoño, P. A. V., Casilimas, C. A. S., Posada-Pérez, N., Rojas-Betancur, M. A., & Torres, G. E. L. (2026). Social capital and community resilience in disaster contexts: a multiple case study from Colombia. Frontiers in Public Health, 14, 1830318. https://doi.org/10.3389/fpubh.2026.1830318
32. Moustakas, L. (2023). Social cohesion: Definitions, causes and consequences. Encyclopedia, 3(3), 1028–1037. https://doi.org/10.3390/encyclopedia3030075
33. Moya, J., & Goenechea, M. (2022). An approach to the unified conceptualization, definition, and characterization of social resilience. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(9), Article 5746. https://doi.org/10.3390/ijerph19095746
34. Patel, S. S., Rogers, M. B., Amlôt, R., & Rubin, G. J. (2017). What do we mean by “community resilience”? A systematic literature review of how it is defined in the literature. PLOS Currents, 9. https://doi.org/10.1371/currents.dis.db775aff25efc5ac4f0660ad9c9f7db2
35. Pei, F., Wang, Y., Qi, S., & Wang, J. (2024). The influence of community cohesion on depression: The mediating role of social support and psychological resilience. Frontiers in Psychology, 15, Article 1391779. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1391779
36. Poortinga, W. (2012). Community resilience and health: The role of bonding, bridging, and linking aspects of social capital. Health & Place, 18(2), 286–295. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2011.09.017
37. Rizal, A., & Nurdin, M. S. (2026). An illustration of the social landscape of the coastal community of Donggala, Indonesia: A picture from social cohesion and resilience. Environment and Ecology Research, 14(3), 253–266. https://doi.org/10.13189/eer.2026.140301
38. Saja, A. A., Goonetilleke, A., Teo, M., & Ziyath, A. M. (2019). A critical review of social resilience assessment frameworks in disaster management. International journal of disaster risk reduction, 35, 101096. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2019.101096
39. Scheffran, J. (2025). Systemic risks and governance of the global polycrisis in the Anthropocene: stability of the climate–conflict–migration–pandemic nexus. Global Sustainability, 8, e39. DOI: 10.1017/sus.2025.10026
40. Sirmali, G., & Mert, M. A. (2025). Social Capital for Disaster Risk Reduction. In Encyclopedia of Disaster Risk Reduction (pp. 1-7). Singapore: Springer Nature Singapore. doi:10.1007/978-981-97-4547-0_176-1
41. Stevenson, C., Wakefield, J. R., Felsner, I., Drury, J., & Costa, S. (2021). Collectively coping with coronavirus: Local community identification predicts giving support and lockdown adherence during the COVID‐19 pandemic. British Journal of Social Psychology, 60(4), 1403-1418. DOI: 10.1111/bjso.12457
42. Stobbe, R., Napier, T., Bartelli, D., & Howell, K. H. (2022). Internalizing Symptoms in Children Exposed to Adversity: Examining Associations with Resilience, Social Support, and Community Cohesion. American Journal of Undergraduate Research, 18(4).
43. Stobbe, R., Napier, T., Bartelli, D., & Howell, K. H. (2022). Internalizing symptoms in children exposed to adversity: Examining associations with resilience, social support, and community cohesion. American Journal of Undergraduate Research, 18(4), 15–24. https://doi.org/10.33697/ajur.2022.052
44. Tian, S., Ning, S., Li, H., Chen, L., Zhu, H., & Gao, G. (2025). Relationship of social capital, community identity, and perceived safety resilience during public emergencies in Shanghai. Scientific Reports, 15(1), 6608. DOI: 10.1038/s41598-025-86990-0
45. Zhao, G., Hui, X., Zhao, F., Feng, L., Lu, Y., & Zhang, Y. (2025). How does social capital facilitate community disaster resilience? A systematic review. Frontiers in Environmental Science, 12, 1496813. https://doi.org/10.3389/fenvs.2024.1496813
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)