آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
بهار 1405(فروردین)،
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
سعید مهدوی 
، عزت اله عزت اله کردمیرزا نیکوزاده* ، مهدیه رحمانیان ، مهدی قدرتی میرکوهی ، زهرا علی بخشی
، عزت اله عزت اله کردمیرزا نیکوزاده* ، مهدیه رحمانیان ، مهدی قدرتی میرکوهی ، زهرا علی بخشی
گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران. ، kordmirza@pnu.ac.ir
چکیده: (303 مشاهده)
زمینه: مادران کودکان کمتوان ذهنی به دلیل مشکلات ناشی از محدودیتهای شناختی و رفتاری فرزند و نیاز به مراقبتهای ویژه، با چالشهایی مانند استرس، کاهش تابآوری و مشکلات در رابطه والد - فرزند روبهرو هستند. مداخلات روانشناختی مانند آموزش مثبتنگری و درمان راهحل محور بهعنوان روشهایی برای کاهش استرس و افزایش تابآوری معرفی شدهاند. بااینحال، پژوهشهای کمی به مقایسه اثربخشی این دو روش پرداختهاند. این مطالعه باهدف مقایسه تأثیر هر یک از این مداخلات انجام شده است.
هدف: هدف این پژوهش مقایسه اثربخشی آموزش مثبتاندیشی و درمان راهحل مدار بر استرس ادراکشده، تابآوری و کیفیت تعامل مادر و کودک در مادران کودکان کمتوان ذهنی بود.
روش: روش پژوهش یک مطالعه نیمهتجربی با طرح پیشآزمون - پسآزمون با گروه گواه و پیگیری یکماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی مادران کودکان کمتوان ذهنی شهر تهران در سال ۱۴۰۳ بود که با استفاده از نمونهگیری هدفمند، ۴۵ مادر انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه گواه (هر گروه ۱۵ نفر) قرار گرفتند. گروههای آزمایش به مدت ۸ جلسه ۹۰ دقیقهای درمان دریافت کردند، درحالیکه گروه گواه هیچ مداخلهای دریافت نکردند. دادهها با استفاده از مقیاس تابآوری توسط کانر و دیویدسون (۲۰۰۳)، مقیاس روابط والدین - کودک توسط پیانتا (1994) و مقیاس استرس درک شده کوهن و همکاران (1983) جمعآوری شد. دادهها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس با اندازهگیری مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی از طریق نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفت.
یافتهها: نتایج نشان داد که هر دو مداخله، آموزش مثبتنگری و درمان راهحل مدار، استرس ادراکشده را به طور معناداری کاهش داده و تابآوری و کیفیت تعامل مادر و کودک را بهبود میبخشد (01/0 >p) علاوه بر این، تفاوت معناداری در اثربخشی این دو رویکرد مشاهده نشد (01/0 p>). اثرات مثبت هر دو مداخله در طول دوره پیگیری ثابت باقی ماند.
نتیجهگیری: آموزش مثبتنگری و درمان راهحل مدار به طور مؤثری استرس را کاهش و تابآوری و کیفیت تعامل مادر و کودک را در مادران کودکان کمتوان ذهنی بهبود میبخشد؛ بنابراین این روشها میتواند در برنامههای درمانی و مشاورهای برای مادران کودکان کمتوان ذهنی در مراکز روانشناسی و آموزشی مفید باشد.
هدف: هدف این پژوهش مقایسه اثربخشی آموزش مثبتاندیشی و درمان راهحل مدار بر استرس ادراکشده، تابآوری و کیفیت تعامل مادر و کودک در مادران کودکان کمتوان ذهنی بود.
روش: روش پژوهش یک مطالعه نیمهتجربی با طرح پیشآزمون - پسآزمون با گروه گواه و پیگیری یکماهه بود. جامعه آماری شامل تمامی مادران کودکان کمتوان ذهنی شهر تهران در سال ۱۴۰۳ بود که با استفاده از نمونهگیری هدفمند، ۴۵ مادر انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش و یک گروه گواه (هر گروه ۱۵ نفر) قرار گرفتند. گروههای آزمایش به مدت ۸ جلسه ۹۰ دقیقهای درمان دریافت کردند، درحالیکه گروه گواه هیچ مداخلهای دریافت نکردند. دادهها با استفاده از مقیاس تابآوری توسط کانر و دیویدسون (۲۰۰۳)، مقیاس روابط والدین - کودک توسط پیانتا (1994) و مقیاس استرس درک شده کوهن و همکاران (1983) جمعآوری شد. دادهها با استفاده از روش تحلیل کوواریانس با اندازهگیری مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی از طریق نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفت.
یافتهها: نتایج نشان داد که هر دو مداخله، آموزش مثبتنگری و درمان راهحل مدار، استرس ادراکشده را به طور معناداری کاهش داده و تابآوری و کیفیت تعامل مادر و کودک را بهبود میبخشد (01/0 >p) علاوه بر این، تفاوت معناداری در اثربخشی این دو رویکرد مشاهده نشد (01/0 p>). اثرات مثبت هر دو مداخله در طول دوره پیگیری ثابت باقی ماند.
نتیجهگیری: آموزش مثبتنگری و درمان راهحل مدار به طور مؤثری استرس را کاهش و تابآوری و کیفیت تعامل مادر و کودک را در مادران کودکان کمتوان ذهنی بهبود میبخشد؛ بنابراین این روشها میتواند در برنامههای درمانی و مشاورهای برای مادران کودکان کمتوان ذهنی در مراکز روانشناسی و آموزشی مفید باشد.
واژههای کلیدی: استرس ادراک شده، تاب آوری، کیفیت تعامل مادر و کودک، آموزش مثبت اندیشی، درمان راه حل محور، ناتوانی ذهنی
فهرست منابع
1. ابارشی، زهرا، طهماسیان، کمال، مظاهری، محمود و پناغی لیلی .(1388). تأثیر آموزش برنامه ارتقای رشد روانی- اجتماعی کودک از طریق بهبود تعامل مادر- کودک بر خود اثرمندی والدگری و رابطه مادر و کودک زیر سه سال. فصلنامه پژوهش در سلامت روانشناختی، ۳ (۳) ،49-58. http://rph.khu.ac.ir/article-۱-۱۱۵-fa.html
2. آزاد، رعنا و آل یاسین، علی .(1402). اثربخشی رواندرمانی مثبتنگر بر بهزیستی روانشناختی، تابآوری و معنای زندگی مادران کودک کمتوان ذهنی. مجله رویش روان شناسی، ۱۲ (۵)،161-172. http://frooyesh.ir/article-۱-۴۵۷۳-fa.html
3. بهرامی، فاطمه و زاهدی، یونس .(1397). اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی گروهی بر افزایش امید به زندگی و تابآوری مادران کودکان استثنایی. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 9(35), 171-189. doi: 10.22054/qccpc.2018.30698.1788
4. جعفرپور، حسن، اکبر، بهمن، شاکری نیا، ایرج، و اسدی مجره، سامره .(1399). مقایسه اثربخشی آموزش تنظیم هیجان و ذهن آگاهی بر بهبود نشخوار فکری مادران دارای کودکان کم توان ذهنی خفیف. فصلنامه سلامت روان کودک، 7(4 )، 75-93. https://sid.ir/paper/514249/fa
5. جوکار، بهرام .(1386). نقش واسطهای تابآوری در رابطه بین هوش هیجانی و هوش عمومی با رضایت از زندگی. فصلنامه روانشناسی معاصر، 2(2)، 12-3.https://www.magiran.com/p590384
6. حیدری، صوفیا، مشکبید حقیقی، محسن و شجاعی، علی اصغر .(1401). اثربخشی آموزش زندگی خانواده در کاهش تنیدگی والدینی مادران کودکان کمتوان ذهنی. فصلنامه سلامت روان کودک، 9(1)، 15-31. doi: 10.52547/jcmh.9.1.3
7. رستمی، مهدی، سعادتی، نادره، و یوسفی، زهرا .(1397). بررسی و مقایسه اثربخشی آموزش زوج درمانی هیجان مدار و راه حل مدار بر ترس از صمیمیت و رضایت جنسی زوجین. مشاوره کاربردی، 8(2 )، 5-22. https://doi.org/10.22055/jac.2018.23429.1509
8. رستمپور برنجستانکی، محدثه، عباسی، قدرتالله، و میرزائیان، بهرام .(1401). ثربخشی رواندرمانی مثبتگرا بر فشار مراقبتی و خودانتقادی مادران دارای کودک کمتوان ذهنی خفیف. فصلنامه سلامت روان کودک، ۹(۱)، ۱۱۹-۱۴۰.http://childmentalhealth.ir/article-۱-۱۰۱۵-fa.html
9. سعادت، سجاد، اصغری، فرهاد و جزایری، رضوان السادات .(1394). رابطه خودکارآمدی تحصیلی با استرس ادراک شده، راهبردهای مقابلهای و حمایتهای اجتماعی ادراک شده در دانشجویان دانشگاه گیلان. مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی،15(12)، 67-87.http://ijme.mui.ac.ir/article-1-3531-fa.html
10. صالحی، بلن، کیمیایی، سید علی، امین یزدی، سید امیر وکارشکی،حسین .(1404). مقایسه اثربخشی آموزش امنیت هیجانی و غنی سازی آن با سفقت خود بر عزت نفس، دلبستگی اجتماعی-هیجانی در زنان خانه دار. مجله علوم روانشناختی. 24(147)، 21-41.doi: 10.52547/JPS.24.147.21
11. گنجی، مهدی .(1400). آسیبشناسی روانی بر اساس DSM5. تهران. انتشارات ساوالان.
12. مشتاقی، مریم، اصغری، ابراهیم آباد، محمدجواد، صفاریان طوسی، محمدرضا و نجات، حمید .(1404). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و درمان راه حل محور بر ابرازگری هیجانی و الگوی ارتباطی در زنان دارای تعارض زناشویی. مجله علوم روانشناختی، 24(148)، 117-136.doI: 10.52547/JPS.24.148.117
13. محمدکریمی، محسن، طالع پسند، سیاوش و رحیمیان بوگر .(1404). اثربخشی آموزش مثبت نگری بر انعطاف پذیری شناختی و تاب آوری دانش آموزان. مجله علوم روانشناختی، 24، (145)، 119-137.doi:10.52547/JPS.24.145.119
14. Abareshi Z, Tahmasian K, Mazaheri M A, Panaghi L. (2009). The impact of psychosocial Child Development training program, done through improvement of mother-child interaction, on parental self-efficacy and relationship between mother and child under three. Journal of Research in Psychological Health, 3 (3), 49-58. [Persian] http://rph.khu.ac.ir/article-1-115-fa.html
15. Akearok, G., Cueva, K., Stoor, J. P. A., Larsen, C. V. L., Rink, E., Kanayurak, N., Emelyanova, A., & Hiratsuka, V. Y. (2019). Exploring the Term “Resilience” in Arctic Health and Well-Being Using a Sharing Circle as a Community-Centered Approach: Insights from a Conference Workshop. Social Sciences, 8(2), 45.https://doi.org/10.3390/socsci8020045
16. Azad R, Aleyasin S A. (2023). Meaning of Life, Mothers of Mentally Retarded Children, Positive Psychotherapy, Psychological Well-Being, Resilience. Rooyesh, 12(5), 161-172. [Persian] http://frooyesh.ir/article-1-4573-fa.html
17. Bahrami, Fatemeh and Zahedi, Younes. (2018). The effectiveness of group dialectical behavior therapy on increasing life expectancy and resilience of mothers of exceptional children. Journal of Counseling and Psychotherapy, 9(35), 171-189. [Persian] doi: 10.22054/qccpc.2018.30698.1788
18. Cohen, S., Kamarck, T., & Mermelstein, R. (1983). A global measure of perceived stress. Journal of Health and Social Behavior, 24(4), 385-396. https://doi.org/10.2307/2136404
19. Connor, K, M; Davidson, J. R. T (2003). Development of a New Resilience Scale: The Connor- Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Journal of Depression and Anxiety, 18, 76- 82. doi: 10.1002/da.10113.
20. Cooper, R. (2018). Diagnosing the diagnostic and statistical manual of mental disorders. Routledge, England. https://doi.org/10.4324/9780429473678
21. Fine, S.L., Kane, J.C., Spiegel, P.B. et al.(2022) Ten years of tracking mental health in refugee primary health care settings: an updated analysis of data from UNHCR’s Health Information System (2009–2018). BMC Med, 20, 183. https://doi.org/10.1186/s12916-022-02371-8
22. Jafarpour H, Akbari B, Shakernia I, Asadi Mojreh S. (2021). Comparison of the Effectiveness of Emotion Regulation Training and Mindfulness Training on the Reduction Rumination in the Mothers of Children with Mild Intellectual Disability. J Child Ment Health, 7 (4) :76-94. [Persian] http://childmentalhealth.ir/article-1-1082-fa.html
23. Jokar, B. (2007). The mediating role of resilience in the relationship between emotional intelligence and general intelligence with life satisfaction. Contemporary Psychology Quarterly, 2(2), 3-12. [Persian] https://www.magiran.com/p590384
24. Ganji, M. (2021). Psychopathology based on DSM-5. Savalan Publishing.
25. Gothwal VK, Bharani S, Reddy SP. (2015). Measuring coping in parents of children with disabilities: A Rasch model approach. PlOS one, 10(3). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0118189
26. Heidari, S., Moshkbid Haghighi, M. M. H., & Shojaee, A. A. (2022). The effectiveness of family life education in reducing parenting stress of mothers of children with intellectual disability. Journal of Child Mental Health, 9(1), 2. [Persian] http://childmentalhealth.ir/article-1-1171-fa.html
27. Khanjani, Z., Peymannia, B., & Hashemi, T. (2016). Predicting the quality of mother-child interaction with types of anxiety disorders in elementary school children with regard to the cultural characteristics of Iranian mothers. Journal of New Educational Thoughts, 12(2), 239–260. [Persian] doi:10.22051/jontoe.2016.2398
28. Kulbaş, E., & Özabacı, N. (2022). The effects of the positive psychology-based online group counselling program on mothers having children with intellectual disabilities. Journal of Happiness Studies, 23(5), 1817–1845. doi: 10.1007/s10902-021-00472-4.
29. Leung, C., Tsang, S., Ng, G. S. H., & Choi, S. Y. (2016). Efficacy of parent–child interaction therapy with Chinese ADHD children: Randomized controlled trial. Research on Social Work Practice, 27(1), 36–47 https://doi.org/10.1177/1049731516643837
30. Lima, F., O'Donnell, M., Bourke, J., Wolff, B., Gibberd, A., Llewellyn, G., & Leonard, H. (2022). Child protection involvement of children of mothers with intellectual disability. Child Abuse & Neglect, 126, 105–115 https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2022.105515
31. Mahmoudi, H., & Khoshakhlagh, H. (2018). The effectiveness of positive psychotherapy on psychological well-being and self-esteem among adolescents with depression disorder. Journal of Health and Social Behavior, 2(1), 153–163. [ Persian] http://dorl.net/dor/20.1001.1.27832104.2018.2.1.2.5
32. Masten, A., & Monn, A. R. (2015). Child and family resilience: A call forintegrating science, practice, and training. Family Relations, 64(1), 5-21. doi: 10.1111/fare.12103
33. Karimi, M., Talepasand, S., & Rahimian Bogar, I. (2025). The effectiveness of positivity training on students' cognitive flexibility and resilience. Journal of Psychological Science, 24(145), 119–137. [ Persian] doi:10.52547/JPS.24.145.119
34. Moshtaghi, M., Asghari Ebrahimabad, M. J., Saffarian Toosi, M. R., & Shaker Dioulagh, A. (2025). Comparison of the effectiveness of acceptance and commitment therapy and solution-focused therapy on emotional expressiveness and communication patterns in women with marital conflict. Journal of Psychological Science, 24(148), 117–136. [ Persian] doi:10.52547/JPS.24.148.117
35. Vijayasamundeeswari, P., Sathiya, K., & Poongodi, R. (2020). A study to assess the effectiveness of stress management training on stress among mothers of mentally disabled children. Indian Journal of Public Health Research and Development, 11(4), 239–244 doi: 10.37506/ijphrd. v11i4.4573
36. Pal, T., Agarwal, V., Arya, A., Gupta, P. K., & Mahour, P. (2017). A study of burden of care on key relatives of children and adolescents with mental retardation. Indian Journal of Public Health Research and Development, 8(2), 24 http://dx.doi.org/10.5958/0976-5506.2017.00076.6
37. Pianta, R. C. (1994). Patterns of relationships between children and kindergarten teachers. Journal of School Psychology, 32(1), 15–31 https://doi.org/10.1016/0022-4405(94)90026-4
38. Prout, H. T., & Strohmer, D. C. (2019). Counseling with persons with mental retardation: Issues and considerations. Journal of Applied Rehabilitation Counseling, 26(3), 49-54. doi:10.1891/0047-2220.26.3.49
39. Raffaele-Mendez, L. M., Berkman, K., Lam, G. Y. H., & Dawkins. C. (2019). Fostering Resilience among Couples Coparenting a Young Child with Autism: An Evaluation of Together We Are Stronger. The American Journal of Family Therapy, 47(3), 165-182. https://doi.org/10.1080/01926187.2019.1624225
40. Rostami, M., saadati, N. and yousefi, Z. (2018). The investigation and comparison of the efficacy of emotionally focused couple therapy and solution focused couple therapy on reducing fear of intimacy and increasing couples' sexual satisfaction. Biannual Journal of Applied Counseling, 8(2), 1-22. doi: 10.22055/jac.2018.23429.150
41. Rostampour Brenjestanaki, M., Abbasi, G., & Mirzaian, B. (2022). The effectiveness of positive psychology on caregiver burden and self-criticism in mothers of children with mild intellectual disabilities. Journal of Child Mental Health, 9(1), 8. [ Persian] http://childmentalhealth.ir/article-1-1015-en.html
42. Saadat, S., Asghari, F., & Jazayeri, R. (2015). The relationship between academic self-efficacy with perceived stress, coping strategies and perceived social support among students of University of Guilan. Iranian Journal of Medical Education, 15, 67–78 http://ijme.mui.ac.ir/article-1-3531-fa.html
43. Salehi, B., Kimiaei, S. A., Amin Yazdi, S. A., & Kareshki, H. (2025). Comparing the effectiveness of emotional safety training and its enrichment with self-compassion on self-esteem, attachment, and social-emotional competence in housewives. Journal of Psychological Science, 24(147), 21–41. [ Persian]doI: 10.52547/JPS.24.147.21
44. Scheffers, F., van Vugt, E., & Moonen, X. (2020). Resilience in the face of adversity in adults with an intellectual disability: A literature review. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 33(5), 828–838.doi: 10.1111/jar.12720.
45. Seligman, M. E., Steen, T. A., Park, N., & Peterson, C. (2005). Positive psychology progress: Empirical validation of interventions. The American Psychologist, 60(5), 410–421doi: 10.1037/0003-066X.60.5.410
46. Seligman, M. E. P. (2019). Positive psychology: A personal history. Annual Review of Clinical Psychology, 15, 1–23 https://doi.org/10.1146/annurev-clinpsy-050718-095653
47. Stansfeld, J., Stoner, C. R., Wenborn, J., Vernooij-Dassen, M., Moniz-Cook, E., & Orrell, M. (2017). Positive psychology outcome measures for family caregivers of people living with dementia: A systematic review. International Psychogeriatrics, 29(8), 1281–1296. doi: 10.1017/S1041610217000655
48. Takayama, N., Morikawa, T., & Bielinis, E. (2019). Relation between psychological restrictiveness and lifestyle, quality of life, resilience, and stress-coping in forest settings. International journal of environmental research and public health.16(8).1-21 doi: 10.3390/ijerph16081456
49. Ungar, M., & Theron, L. (2020). Resilience and mental health: how multisystemic processes contribute to positive outcomes. The lancet. Psychiatry, 7(5), 441–448.https://doi.org/10.1016/S2215-0366(19)30434-1
50. Volkow, N. D., Michaelides, M., & Baler, R. (2019). The Neuroscience of Drug Reward and Addiction. Physiological reviews, 99(4), 2115–2140.https://doi.org/10.1152/physrev.00014.2018
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)