اثربخشی درمان شناختی رفتاری مبتنی بر ذهن‌آگاهی برکاهش نگرانی و سازگاری اجتماعی زنان سرپرست خانوار مبتلا به اضطراب اجتماعی

بهاران, نسیم; موسوی اصلی, سید اصغر; امینی, ناصر

doi:10.61186/jps.24.156.14

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 24، شماره 156 - ( زمستان 1404(اسفند)، 1404 ) جلد 24 شماره 156 صفحات 239-255 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61186/jps.24.156.14

Mendeley

Zotero

RefWorks

Baharan N, Mousavi asli S A, Amini N. (2025). The Efficacy of Mindfulness-Based Cognitive Behavioral Therapy on Reducing Worry and Improving Social Adjustment in Female-Headed Households with Social Anxiety. Journal of Psychological Science. 24(156), 255-239. doi:10.61186/jps.24.156.14
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2934-fa.html

بهاران نسیم، موسوی اصلی سید اصغر، امینی ناصر.(1404). اثربخشی درمان شناختی رفتاری مبتنی بر ذهن‌آگاهی برکاهش نگرانی و سازگاری اجتماعی زنان سرپرست خانوار مبتلا به اضطراب اجتماعی مجله علوم روانشناختی 24 (156) :239-255 10.61186/jps.24.156.14

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-2934-fa.html

اثربخشی درمان شناختی رفتاری مبتنی بر ذهن‌آگاهی برکاهش نگرانی و سازگاری اجتماعی زنان سرپرست خانوار مبتلا به اضطراب اجتماعی

نسیم بهاران

، سید اصغر موسوی اصلی^*

، ناصر امینی

گروه روانشناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران ، Asghar.mousavi@iau.ac.ir

چکیده: (900 مشاهده)

زمینه: اضطراب اجتماعی و نگرانیهای مرتبط با آن، به ویژه در زنان سرپرست خانوار، میتواند تأثیر منفی بر سازگاری اجتماعی و عملکرد روزمره آنان بگذارد. درمان شناختی-رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی به عنوان یک روش مداخلهای نوین، با ترکیب مؤلفه های شناختی-رفتاری و تمرین های ذهن آگاهی، میتواند در کاهش نگرانی و بهبود سازگاری اجتماعی مؤثر باشد. با این حال، پژوهش های محدودی به بررسی اثربخشی این روش در زنان سرپرست خانوار مبتلا به اضطراب اجتماعی پرداخته اند.
هدف: هدف از انجام پژوهش حاضر تعیین اثربخشی درمان شناختی رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش نگرانی و سازگاری اجتماعی زنان سرپرست خانوار مبتلا به اضطراب اجتماعی بود.
روش: روش پژوهش حاضر، نیمهآزمایشی از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه و پیگیری دو ماهه بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی زنان سرپرست خانوار تحت پوشش اداره بهزیستی شهرستان اندیمشک تشکیل دادند. نمونه پژوهش شامل 30 نفر از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش اداره بهزیستی شهرستان اندیمشک بود که به روش نمونه گیری هدفمند و با توجه به ملاک های ورود و خروج از مطالعه انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایشی و گواه گمارده شدند. گروه آزمایشی 8 جلسه 60 دقیقهای درمان شناختی رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی (سگال، 2009) را دریافت کرد و گروه گواه هیچ مداخله ای دریافت نکرد. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه های اضطراب اجتماعی (کانور و همکاران، 2000)، نگرانی پنسیلوانیا (مایر و میلر، 1990) و سازگاری اجتماعی (بل، 1961) استفاده شد. تجزیه و تحلیل یافته ها با استفاده از نرم افزار SPSS-27 و از طریق آزمون تحلیل واریانس آمیخته با اندازه گیری مکرر صورت گرفت.
یافته ها: نتایج نشان داد درمان شناختی رفتاری مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش نگرانی و بهبود سازگاری اجتماعی در زنان سرپرست خانوار مبتلا به اضطراب اجتماعی اثربخش بود (01/0 p<). همچنین اثر مداخله پس از پیگیری دو ماهه حفظ شده است.
نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج به دست آمده، درمان شناختی-رفتاری مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌تواند به‌عنوان یک روش مؤثر در کاهش نگرانی و بهبود سازگاری اجتماعی زنان سرپرست خانوار مبتلا به اضطراب اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.

واژه‌های کلیدی: اضطراب اجتماعی، نگرانی، سازگاری اجتماعی، درمان شناختی رفتاری مبتنی بر ذهن‌آگاهی

متن کامل [PDF 1281 kb] (420 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/2/18 | پذیرش: 1404/4/20 | انتشار: 1404/10/10

فهرست منابع

1. اسدی خلیلی، مریم؛ عمادیان، سیده علیا و فخری، محمد کاظم (۱۳۹۹). مقایسه اثربخشی واقعیت درمانی و در مان پذیرش و تعهد بر اضطراب اجتماعی و نگرش به زندگی در زنان سرپرست خانوار. روان پرستاری، ۸ (۴)، ۱۰-۲۳. http://ijpn.ir/article-1-1598-fa.html

2. بیضایی، لیلا و زنگنه مطلق، فیروزه (1402). بررسی آسیب های روانی و آسیب های شخصیتی زنان سرپرست خانوار تحت پوشش کمیته امداد شهرستان زرندیه. فصلنامه ایده های نوین روانشناسی، 18(22)، 12-1. http://jnip.ir/article-1-1076-fa.html

3. تدینی، عباس؛ آقامحمدیان شعرباف، حمید رضا و معینی زاده، مجید (1400). اثربخشی بهزیستی‌درمانی گروهی بر بهزیستی روان‌شناختی، تنظیم شناختی هیجان، نگرانی و تاب‌آوری زنان سرپرست خانوار. فصلنامه زن و جامعه، 12(47)، 84-67. https://civilica.com/doc/1904535 /

4. حاجی ستاری ممقانی، نیلوفر (۱۴۰۰). اثربخشی درمان رفتاری شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی والد محور بر سازگاری شخصی-اجتماعی و تمایزیافتگی خود در مادران کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی. فصلنامه ایده های نوین روانشناسی، 9(13)، 11-1. http://jnip.ir/article-1-556-fa.html

5. حسینی نژاد، ناهید؛ البرزی، محبوبه؛ و مام شریفی، پیمان. (1400). اثربخشی مشاوره شناختی رفتاری مبتنی بر درمان پذیرش و تعهد (ACT) بر انعطاف‌پذیری روانشناختی مادران وابسته به سوءمصرف مواد. مجله علوم روانشناختی، ۲۰ (۱۰۷)، ۲۰۲۵-۲۰۱۱. http://dx.doi.org/10.52547/JPS.20.107.2011

6. زعفرانی، محمد مهدی و سجادیان، ایلناز (۱۴۰۳). اثربخشی درمان شناختی-رفتاری یکپارچه شده با ذهن آگاهی بر سرسختی روانشناختی و بهزیستی اجتماعی زنان سرپرست خانوار. تحقیقات علوم رفتاری، ۲2(۳)، ۵۷۵-۵۸۵. http://rbs.mui.ac.ir/article-1-1688-fa.html

7. سرآبادانی، اعظم؛ حسن زاده، رمضان و عمادیان، سیده علیا (1401). مقایسه اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی و زندگی درمانی بر بهزیستی ذهنی و امنیت روانی زنان دارای اختلال اضطراب فراگیر: یک مطالعه نیمه تجربی. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، ۲۱ (۱۲)، ۱۲۴۹-۱۲۶۶. http://journal.rums.ac.ir/article-1-6759-fa.html

8. سهرابی، فرامرز؛ خانجانی، مهدی؛ اعظمی، یوسف؛ خانجانی، اسماعیل؛ مام‌شریفی، پیمان؛ و فروغی‌نژاد، الهه. (1398). آموزش برنامه ایمن‌سازی در مقابل استرس بر سبک مواجهه با استرس، تنظیم هیجان و سلامت روانی زنان بی‌سرپرست. مجله دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، 26(4)، 431-444. https://jsums.medsab.ac.ir/article_1211.html?lang=en

9. قشقایی، فهیمه؛ دلاور، علی؛ خلعتبری، جواد و شفیع آبادی، عبدالله (1402). الگوی مفهومی راهبردهای مقابله ای در مواجهه با مسئولیت های زنان سرپرست خانوار: یک مطالعه پدیدارشناختی. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 14(53)، 214-179. https://doi.org/10.22054/qccpc.2020.51419.2365

10. قیصریان، اسحاق؛ باپیری، امیدعلی و مرادی، عبادالله (1399). مقایسه وضعیت سلامت روانی زنان شاغل سرپرست خانوار و همسردار آموزش و پرورش استان ایلام. فرهنگ ایلام، 21(68)، 236-206. https://civilica.com/doc/2078534

11. مومنی، فرشته؛ شهیدی، شهریار؛ موتابی، فرشته و حیدری، محمود (1397). مقایسه اثربخشی درمان شناختی رفتاری گروهی و درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی بر زنان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر. مطالعات روان‌شناسی بالینی، 9(32)، 111-93. https://doi.org/10.22054/jcps.2019.11948.1344

12. نامنی، ابراهیم؛ کشاورز افشار، حسین؛ حیدری، حامد و فطوره چی، شادی (1398). اثربخشی تلفیق دو رویکرد واقعیت‌درمانی و معنادرمانی به شیوه گروهی بر کیفیت زندگی و سازگاری روان‌شناختی زنان سرپرست‌ خانوار. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، 10(1)، 96-83. https://japr.ut.ac.ir/article_72621.html

13. هارون رشیدی، همایون و زکی زاده، حسین (1401). اثربخشی شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر سازگاری اجتماعی و تحریف‌های روان‌شناختی مردان سالمند. روان‌شناسی پیری، 8(2)، 117-105. https://jap.razi.ac.ir/article_2182.html

14. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596

15. Asadi Khalili, M., Emadian, S. A., & Fakhri, M. K. (2020). Comparison of the effectiveness of reality therapy and acceptance and commitment therapy on social anxiety and attitude to life in female-headed households. Journal of Psychiatric Nursing, 8(4), 10-23. (In Persian) http://ijpn.ir/article-1-1598-fa.html

16. Beyzaei, L., & Zanganeh Motlagh, F. (2023). Investigating psychological injuries and personality disorders of female-headed households covered by the Emdad Committee of Zarandieh County. Journal of New Ideas in Psychology, 18(22), 1-12. http://jnip.ir/article-1-1076-fa.html (In Persian)

17. Ghaisarian, E., Bapiri, O., & Moradi, A. (2020). Comparison of mental health status between employed female-headed households and married women in the Education Department of Ilam province. Farhang-e Ilam, 21(68), 206-236. https://civilica.com/doc/2078534 (In Persian)

18. Ghashghaei, F., Delavar, A., Kholasebar, J., & Shafiabadi, A. (2023). Conceptual model of coping strategies in facing the responsibilities of female-headed households: A phenomenological study. Culture of Counseling and Psychotherapy, 14(53), 179-214. (In Persian) https://doi.org/10.22054/qccpc.2020.51419.2365

19. Haji Sartipi Moghaddam, N. (2021). The effectiveness of parent-based mindfulness cognitive behavioral therapy on personal-social adjustment and self-differentiation in mothers of children with ADHD. Journal of New Ideas in Psychology, 9(13), 1-11. http://jnip.ir/article-1-556-fa.html (In Persian)

20. Haroon Rashidi, H., & Zakizadeh, H. (2022). The effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy on social adjustment and psychological distortions in elderly men. Journal of Aging Psychology, 8(2), 105-117. https://jap.razi.ac.ir/article_2182.html (In Persian)

21. Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427-440. https://doi.org/10.1007/s10608-012-9476-1

22. Hoseininezhad N, Alborzi M, MamSharifi P. (2021). Effectiveness of cognitive behavioral counseling based on acceptance and commitment therapy (ACT) for psychological flexibility in drug-abusing mothers. Journal of Psychological Science. 20(107), 2011-2025. (In Persian) http://dx.doi.org/10.52547/JPS.20.107.2011

23. Johnson, S. E., Lawrence, D., Sawyer, M., & Zubrick, S. R. (2018). Mental disorders in Australian 4- to 17- year olds: Parent-reported need for help. The Australian and New Zealand journal of psychiatry, 52(2), 149–162. https://doi.org/10.1177/0004867417706032

24. Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144-156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016

25. Kessler, R. C., Petukhova, M., Sampson, N. A., Zaslavsky, A. M., & Wittchen, H. U. (2022). Twelve-month and lifetime prevalence and lifetime morbid risk of anxiety and mood disorders in the United States. International Journal of Methods in Psychiatric Research, 21(3), 169-184. https://doi.org/10.1002/mpr.1359

26. Momeni, F., Shahidi, S., Motabi, F., & Heidari, M. (2018). Comparison of the effectiveness of group cognitive behavioral therapy and mindfulness-based cognitive therapy on women with generalized anxiety disorder. Clinical Psychology Studies, 9(32), 93-111. (In Persian) https://doi.org/10.22054/jcps.2019.11948.1344

27. Namani, E., Keshavarz Afshar, H., Heidari, H., & Fotourehchi, S. (2019). The effectiveness of integrating reality therapy and logotherapy in group format on quality of life and psychological adjustment of female-headed households. Journal of Applied Psychological Research, 10(1), 83-96. (In Persian) https://japr.ut.ac.ir/article_72621.html

28. Richard, J. Y., & Lee, H. S. (2019). A qualitative study of racial minority single mothers’ work experiences. Journal of Counseling Psychology, 66(2), 143. https://psycnet.apa.org/buy/2018-49845-001

29. Sarabadani, A., Hassanzadeh, R., & Emadian, S. A. (2022). Comparison of the effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy and logotherapy on subjective well-being and psychological security of women with generalized anxiety disorder: A quasi-experimental study. Journal of Rafsanjan University of Medical Sciences, 21(12), 1249-1266. (In Persian) http://journal.rums.ac.ir/article-1-6759-fa.html

30. Sohrabi, F., khanjani, M., Aazami, Y., Khanjani, E., Sharifi, P. M., & Froghi Neghad, E. (2019). The effectiveness of the Stress immunization program on Coping with stress Strategies, emotion regulation strategies and mental health in female-headed households covered by the Welfare Organization. Journal of Sabzevar University of Medical Sciences, 26(4), 431-444. (In Persian) https://jsums.medsab.ac.ir/article_1211.html?lang=en

31. Sugiura, T., & Sugiura, Y. (2015). Common factors of meditation, focusing, and cognitive behavioral therapy: Longitudinal relation of self-report measures to worry, depressive, and obsessive-compulsive symptoms among nonclinical students. Mindfulness, 6, 610-623. https://link.springer.com/article/10.1007/s12671-014-0296-0

32. Tadini, A., Aghamohammadian Sharbaf, H. R., & Moeini Zadeh, M. (2021). The effectiveness of group well-being therapy on psychological well-being, cognitive emotion regulation, worry and resilience of female-headed households. Woman and Society, 12(47), 67-84. https://civilica.com/doc/1904535 (In Persian)

33. Teh, K. K. J., Ng, Y. K., Doshi, K., Tay, S. W., Hao, Y., Ang, L. Y., ... & Wang, Y. T. (2021). Mindfulness‐based cognitive therapy in functional dyspepsia: A pilot randomized trial. Journal of Gastroenterology and Hepatology, 36(8), 2058-2066. https://doi.org/10.1111/jgh.15389

34. Ugwu, S. C., & Kalu, G. U. (2025). Personality Factors and Social Adjustment among Secondary School Students in Calabar Education Zone of Cross River State, Nigeria. Global Journal of Pure and Applied Sciences, 31(2), 287-297. https://www.ajol.info/index.php/gjpas/article/view/290330

35. Wong, D. F. K., Ng, T. K., & Zhuang, X. Y. (2021). A systematic review of cognitive behavioral therapy for social anxiety disorder: The efficacy and potential mechanisms. Clinical Psychology Review, 85, 101992. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2021.101992

36. World Health Organization. (2021). Mental health atlas 2020. https://www.who.int/publications/i/item/9789240036703

37. Za'farani, M. M., & Sajjadian, I. (2024). The effectiveness of integrated mindfulness-based cognitive behavioral therapy on psychological hardiness and social well-being of female-headed households. Journal of Behavioral Science Research, 22(3), 575-585. http://rbs.mui.ac.ir/article-1-1688-fa.html (In Persian)