آدرس ایمیل خود را وارد نمایید
ثبت
پیام خود را بنویسید
بهار 1405(فروردین)،
برگشت به فهرست مقالات |
برگشت به فهرست نسخه ها
گروه مدیریت ورزشی (بازاریابی ورزشی)، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران، ایران ، Meysam_khoeini@yahoo.com
چکیده: (294 مشاهده)
زمینه: ذهنآگاهی، بهعنوان رویکردی از موج سوم روانشناسی، با تمرکز بر آگاهی لحظهای و پذیرش تجربههای ذهنی، نقش مهمی در بهبود عملکرد روانشناختی و کیفیت زندگی دارد. در ورزش حرفهای، بهویژه میان ورزشکاران ملی، این رویکرد میتواند اضطراب رقابتی را کاهش داده و آمادگی ذهنی را تقویت کند. با وجود شواهد موجود، مرور نظاممند مطالعات اخیر برای بررسی جامع اثرات ذهنآگاهی بر عملکرد و سلامت روان ورزشکاران ضروری است.
هدف: هدف مطالعه حاضر بررسی مرور سیستماتیک بررسی تأثیر ذهن آگاهی بر کیفیت زندگی و عملکرد روانشناختی ورزشکاران ملی بود.
روش: این پژوهش بهصورت مرور سیستماتیک با هدف بررسی اثرات ذهنآگاهی بر کیفیت زندگی و عملکرد روانشناختی ورزشکاران ملی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مقالات علمی منتشرشده بین سالهای 2020 تا 2025 در پایگاههای اطلاعاتی SID، Magiran، Springer، Scopus، PubMed، ScienceDirect و Google Scholar بود. جستجوی مطالعات با استفاده از کلیدواژههای مرتبط همچون «ذهنآگاهی»، «عملکرد روانشناختی»، «کیفیت زندگی»، «بهزیستی روانی»، «ورزشکاران ملی»، «ورزشکاران نخبه»، «درمان پذیرش و تعهد»، «پروتکل ذهنآگاهی-پذیرش-تعهد»، «کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی» و «ارتقاء عملکرد ورزشی مبتنی بر ذهنآگاهی» انجام شد. نمونهگیری به روش هدفمند و بر اساس معیارهای ورود و خروج از پیش تعریفشده صورت گرفت و در نهایت 15 مقاله واجد شرایط وارد مطالعه شدند. دادههای استخراجشده با استفاده از نرمافزار اکسل طبقهبندی، خلاصهسازی و بهصورت تحلیل توصیفی گزارش گردید.
یافته ها: نتایج نشان داد مداخلات مبتنی بر ذهنآگاهی موجب بهبود معنادار عملکرد ورزشی، ارتقاء شاخصهای روانشناختی (جریان ذهنی، استحکام و خودکارآمدی، تابآوری)، کاهش اضطراب رقابتی، افسردگی، استرس و خستگی روانی شدند. این اثرات در ورزشکاران سطح بالا و برنامههای بیش از ۷ هفته پایدارتر بود. همچنین، تغییرات مثبت در شاخصهای عصبی (افزایش امواج تتا، آلفا، SMR و بتا و بهبود تمرکز و تنظیم هیجان) گزارش شد، هرچند اثرات فیزیولوژیک و بیوشیمیایی کمتر پایدار بودند. کیفیت شواهد متوسط تا پایین و تنوع پروتکلها، فقدان استانداردسازی و وابستگی به ابزارهای خودسنجی از چالشهای اصلی بودند.
نتیجهگیری: نتایج این مرور نظاممند نشان داد مداخلات مبتنی بر ذهنآگاهی، بهویژه برنامههای طولانیمدت و ساختارمند، موجب بهبود عملکرد ورزشی، ارتقاء شاخصهای روانشناختی و کاهش اضطراب رقابتی در ورزشکاران ملی و نخبه میشوند. این رویکرد با تقویت تمرکز، خودتنظیمی و تابآوری روانی، به ارتقاء کیفیت زندگی ورزشکاران کمک میکند. با این حال، محدودیتهای روششناختی و تنوع پروتکلها، ضرورت انجام مطالعات آینده با طراحی دقیقتر و استفاده از شاخصهای عینی را برجسته میسازد.
هدف: هدف مطالعه حاضر بررسی مرور سیستماتیک بررسی تأثیر ذهن آگاهی بر کیفیت زندگی و عملکرد روانشناختی ورزشکاران ملی بود.
روش: این پژوهش بهصورت مرور سیستماتیک با هدف بررسی اثرات ذهنآگاهی بر کیفیت زندگی و عملکرد روانشناختی ورزشکاران ملی انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه مقالات علمی منتشرشده بین سالهای 2020 تا 2025 در پایگاههای اطلاعاتی SID، Magiran، Springer، Scopus، PubMed، ScienceDirect و Google Scholar بود. جستجوی مطالعات با استفاده از کلیدواژههای مرتبط همچون «ذهنآگاهی»، «عملکرد روانشناختی»، «کیفیت زندگی»، «بهزیستی روانی»، «ورزشکاران ملی»، «ورزشکاران نخبه»، «درمان پذیرش و تعهد»، «پروتکل ذهنآگاهی-پذیرش-تعهد»، «کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی» و «ارتقاء عملکرد ورزشی مبتنی بر ذهنآگاهی» انجام شد. نمونهگیری به روش هدفمند و بر اساس معیارهای ورود و خروج از پیش تعریفشده صورت گرفت و در نهایت 15 مقاله واجد شرایط وارد مطالعه شدند. دادههای استخراجشده با استفاده از نرمافزار اکسل طبقهبندی، خلاصهسازی و بهصورت تحلیل توصیفی گزارش گردید.
یافته ها: نتایج نشان داد مداخلات مبتنی بر ذهنآگاهی موجب بهبود معنادار عملکرد ورزشی، ارتقاء شاخصهای روانشناختی (جریان ذهنی، استحکام و خودکارآمدی، تابآوری)، کاهش اضطراب رقابتی، افسردگی، استرس و خستگی روانی شدند. این اثرات در ورزشکاران سطح بالا و برنامههای بیش از ۷ هفته پایدارتر بود. همچنین، تغییرات مثبت در شاخصهای عصبی (افزایش امواج تتا، آلفا، SMR و بتا و بهبود تمرکز و تنظیم هیجان) گزارش شد، هرچند اثرات فیزیولوژیک و بیوشیمیایی کمتر پایدار بودند. کیفیت شواهد متوسط تا پایین و تنوع پروتکلها، فقدان استانداردسازی و وابستگی به ابزارهای خودسنجی از چالشهای اصلی بودند.
نتیجهگیری: نتایج این مرور نظاممند نشان داد مداخلات مبتنی بر ذهنآگاهی، بهویژه برنامههای طولانیمدت و ساختارمند، موجب بهبود عملکرد ورزشی، ارتقاء شاخصهای روانشناختی و کاهش اضطراب رقابتی در ورزشکاران ملی و نخبه میشوند. این رویکرد با تقویت تمرکز، خودتنظیمی و تابآوری روانی، به ارتقاء کیفیت زندگی ورزشکاران کمک میکند. با این حال، محدودیتهای روششناختی و تنوع پروتکلها، ضرورت انجام مطالعات آینده با طراحی دقیقتر و استفاده از شاخصهای عینی را برجسته میسازد.
فهرست منابع
1. آریاپوران، سعید و گودرزی، امیرحسین (1400). اثربخشی آموزش ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس بر اضطراب رقابتی و استحکام روانی نوجوانان کشتی گیر. مطالعات روانشناسی ورزشی، 10(35)، 166-143. doi:10.22089/spsyj.2020.8434.1916
2. اسکندرنژاد، مهتا، و رضایی، فهیمه. (1400). تأثیر آموزش برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی بر ویژگیهای الکتروانسفالوگرافی و عملکرد ورزشی بازیکنان گلبال. نشریه عصبروانشناسی، 7(26)، 9-24. doi:https://doi.org/10.30473/clpsy.2021.57666.1591
3. افضلی، سمیرا، و ملانوروزی، کیوان. (1403). تأثیر برنامه ذهنآگاهی و تصویرسازی پتلپ بر اضطراب حالتی رقابتی و عملکرد ورزشکاران سوارکاری رشته پرش. نشریه رشد و یادگیری حرکتی – ورزشی، (56)، 83-99. doi: https://doi.org/10.22059/jsmdl.2023.364125.1745
4. اکبرپور بنی، محسن، فهیمی، مهدی، و محمدی، محمدحسین. (1403). تأثیر تمرینات ذهنآگاهی و موسیقی بر خستگی جسمانی و روانی در ورزشکاران نخبه والیبال. فصلنامه طب توانبخشی، 13(5)، 902-919. doi: 10.32598/SJRM.13.5.3223
5. باقری، الهام، و دانا، امیر. (1400). تأثیر برنامه ذهنآگاهی بر اضطراب، خودکارآمدی و عملکرد ورزشکاران. مطالعات روانشناسی ورزشی،10(36)، 23-44. doi: https://doi.org/10.22089/spsyj.2019.6590.1696
6. زمستانی، مهدی، عسکری عالم، حسین، و ملکی، محمد. (1402). اثرات مداخله مبتنی بر ذهنآگاهی-پذیرش و تعهد بر مولفههای روانشناختی و عملکرد ورزشی در ورزشکاران مرد رشته بدنسازی. فصلنامه مطالعات روانشناسی ورزشی، (45)، 107–126. doi:10.22089/spsyj.2023.13752.2346
7. متشرعی، ابراهیم، عقدایی، مهین، و عبدالهی، ظیما. (1404). تأثیر ذهنآگاهی مبتنی بر ارتقای عملکرد ورزشی بر استحکام ذهنی، اجرای روان و عملکرد بازیکنان جوان والیبال. نشریه رشد و یادگیری حرکتی – ورزشی، 17(2)، 61-79. https://doi.org/10.22059/jsmdl.2024.381080.1796
8. نصیریراد، مریم، و فتاحی، فروغ. (1402). تأثیر آموزش ذهنآگاهی بر انگیزه و عملکرد دانشآموزان ورزشکار. نشریه مطالعات آموزش علوم ورزشی، 1(3)، 9-22.https://risse.sru.ac.ir/article_2104.html
9. Afzali, Samira, & Melanoroozi, Keyvan. (2024). The effect of mindfulness and PETTLEP imagery on competitive state anxiety and performance of show jumping equestrian athletes. Motor Learning and Growth Sports Journal, (56), 83–99. https://doi.org/10.22059/jsmdl.2023.364125.1745
10. Akbarpour Beni, M., Fahimi, M., & Mohammadi, M. H. (2024). Comparing the Effects of Mindfulness Training and Music Therapy on Physical and Mental Fatigue and Inflammatory Markers in Elite Male Volleyball Players. The Scientific Journal of Rehabilitation Medicine, 13(5), 902-919.doi: 10.32598/SJRM.13.5.3223
11. Ariapooran, S., & Godarzi, A. (2021). The effectiveness of mindfulness-based stress reduction on competitive anxiety and mental toughness in wrestler adolescents. Sport Psychology Studies, 10(35), 143-166. doi:10.22089/spsyj.2020.8434.1916
12. Bagheri, E, & Dana, A. (2021). The effect of mindfulness protocol on anxiety, self-efficacy and performance of athletes. Sport Psychology Studies, 10(36), 23–44. https://doi.org/10.22089/spsyj.2019.6590.1696
13. Bai, B., & Ma, R.(2025). Exploring the impact of psychological capital and work–family conflict on stress regulation and success in competitive athletes. Frontiers in Psychology, 16, 1566508. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1566508
14. di Fronso, S., & Bertollo, M. (2021). The thin line between waking and sleeping in athletes: A call for yoga nidra in the sporting context. Frontiers in Psychology, 12, 654222. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.654222
15. di Fronso, S., & Budnik Przybylska, D. (2023). Special Issue: Sport Psychology Interventions for Athletes Performance and Well Being. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(4), 3712. https://doi.org/10.3390/ijerph20043712
16. Du, S., & Ning, Z. (2024). Exploring mindfulness interventions across cultures: a comparative meta-analysis of mindfulness interventions for athletes in Western and Eastern contexts. Frontiers in Psychology, 15, 1449886.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1449886
17. Endo, T., Sekiya, H., & Raima, C. (2023). Psychological pressure on athletes during matches and practices. Asian Journal of Sport and Exercise Psychology, 3(3), 161-170. https://doi.org/10.1016/j.ajsep.2023.07.002
18. Eskandarnejad, M., & Rezaei, F. (2021). The Effect of Mindfulness-Based Stress Reduction Training on EEG and Athletic Performance of Goalball Players. Neuropsychology, 7(26), 9-24. https://doi.org/10.30473/clpsy.2021.57666.1591
19. Farahabadi, M., Amanollahi, A., Cheraghian, B., & Abbaspoor, Z. (2025). Investigation the therapeutic effect of mindfulness-based cognitive-behavioral counseling in pregnant women with body image dissatisfaction: A randomized controlled trial. European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology: X, 26, 100387. https://doi.org/10.1016/j.eurox.2025.100387
20. Gardner, F. L., & Moore, Z. E. (2017). Mindfulness based and acceptance-based interventions in sport and performance contexts. Current Opinion in Psychology, 16, 180–184. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2017.06.001
21. Giles, S., Fletcher, D., Arnold, R., Ashfield, A., & Harrison, J. (2020). Measuring well-being in sport performers: Where are we now and how do we progress? Sports Medicine, 50(7), 1255–1270. https://doi.org/10.1007/s40279-020-01270-z
22. Gkintoni, E., Vassilopoulos, S. P., & Nikolaou, G. (2025). Mindfulness-based cognitive therapy in clinical practice: A systematic review of neurocognitive outcomes and applications for mental health and well-being. Journal of Clinical Medicine, 14(5), 1703.
23. Hayes, S. C., & Hofmann, S. G. (2021). Process-based CBT: The science and core clinical competencies of cognitive behavioral therapy. New Harbinger Publications, Inc.
24. Josefsson, T., Tornberg, R., Gustafsson, H., & Ivarsson, A. (2020). Practitioners’ reflections of working with the Mindfulness-Acceptance-Commitment (MAC) approach in team sport settings. Journal of Sport Psychology in Action, 11(2), 92-102.https://doi.org/10.1080/21520704.2018.1549641
25. Li, L., Jing, L., Liu, Y., Tang, Y., Wang, H., & Yang, J. (2023, October). Association of mindfulness with perfectionism, exercise self-efficacy, and competitive state anxiety in injured athletes returning to sports. In Healthcare (Vol. 11, No. 20, p. 2703). doi: 10.3390/healthcare11202703
26. Liu, S., & Noh, Y. E. (2024). The effectiveness and applicability of mindfulness intervention in psychological adaptation after sports injury: a systematic review. Australian Journal of Psychology, 76(1), 2357627. doi: 10.1080/00049530.2024.2357627
27. Maas genannt Bermpohl, F., Huelsmann, L., & Martin, A. (2023). Efficacy of mindfulness-and acceptance-based cognitive-behavioral therapies for bodily distress in adults: a meta-analysis. Frontiers in Psychiatry, 14, 1160908. doi: 10.3389/fpsyt.2023.1160908
28. Mercer, R. A., Russell, J. L., Strack, D. S., Coutts, A. J., & McLean, B. D. (2025). Work Demands, Responses, and Coping Strategies for Staff in High-Performance Sport: A Scoping Review. Sports Medicine, 1-58.DOI: 10.1007/s40279-025-02324-0
29. Moteshareie, E., Aghdaei, M., & Abdollahi, Z. (2025). The Effect of Mindfulness-Based Sport Performance Enhancement (MSPE) on Mental Toughness, Flow, and Performance of Young Volleyball Players. Journal of Sports and Motor Development and Learning, 17(2), 61-79. https://doi.org/10.22059/jsmdl.2024.381080.1796
30. Myall, K., Montero-Marin, J., Gorczynski, P., Kajee, N., Sheriff, R. S., Bernard, R., ... & Kuyken, W. (2023). Effect of mindfulness-based programmes on elite athlete mental health: a systematic review and meta-analysis. British journal of sports medicine, 57(2), 99-108.DOI: 10.1136/bjsports-2022-105596
31. Nasiri Rad, M., & Fatahi, F. (2023). The effect of mindfulness training on the motivation and performance of student athletes. Sports Science Education Studies, 1(3), 9-22. https://risse.sru.ac.ir/article_2104.html
32. Ngan, S. T. J., & Cheng, P. W. C. (2022). Classification of mindfulness meditation and its impact on neural measures in the clinical population. Frontiers in Psychology, 13, 891004. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.891004
33. Oguntuase, S. B., & Sun, Y. (2022). Effects of mindfulness training on resilience, self-confidence and emotion regulation of elite football players: The mediating role of locus of control. Asian Journal of Sport and Exercise Psychology, 2(3), 198-205. https://doi.org/10.1016/j.ajsep.2022.08.003
34. Piasecki, P. A., Minkler, T. O., McGehee, C., & Filho, E. (2025). Mindfulness in sport, exercise, and performance psychology: an umbrella review and directions for future research. International Review of Sport and Exercise Psychology, 1-24.DOI: 10.1080/1750984X.2025.2481562
35. Robnik, P., Kolar, E., Štrumbelj, B., & Ferjan, M. (2022). Dual career development perspective: factors affecting quality of post-sport career transition of employed Olympic athletes. Frontiers in psychology, 12, 800031. DOI: 10.3389/fpsyg.2021.800031
36. Ronkainen, H., Lundgren, T., Kenttä, G., Ihalainen, J. K., Kalaja, S., Valtonen, M., & Lappalainen, R. (2025). A sport-specific ACT group intervention for promoting athletes’ mental well-being: a randomized controlled trial. Journal of Applied Sport Psychology, 1-26. DOI: 10.1080/10413200.2025.2521267
37. Sabzevari, F., Samadi, H., Ayatizadeh, F., & Machado, S. (2023). Effectiveness of mindfulness-acceptance-commitment based approach for rumination, cognitive flexibility and sports performance of elite players of beach soccer: A randomized controlled trial with 2-months follow-up. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health: CP & EMH, 19, e174501792303282. doi: 10.2174/17450179-v19-e230419-2022-33
38. Sammy, N., Anstiss, P. A., Moore, L. J., Freeman, P., Wilson, M. R., & Vine, S. J. (2017). The effects of arousal reappraisal on stress responses, performance and attention. Anxiety, Stress, & Coping, 30(6), 619-629. DOI: 10.1080/10615806.2017.1330952
39. Schuman-Olivier, Z., Trombka, M., Lovas, D. A., Brewer, J. A., Vago, D. R., Gawande, R., ... & Fulwiler, C. (2020). Mindfulness and behavior change. Harvard review of psychiatry, 28(6), 371-394. doi: 10.1097/HRP.0000000000000277
40. Vasileiou, D., Moraitou, D., Diamantaras, K., Papaliagkas, V., Pezirkianidis, C., & Tsolaki, M. (2025). Positive Psychology Interventions in Early-Stage Cognitive Decline Related to Dementia: A Systematic Review of Cognitive and Brain Functioning Outcomes of Mindfulness Interventions. Brain Sciences, 15(6), 580. DOI: 10.3390/brainsci15060580
41. Wang, X., Nasiruddin, N. J. B. M., Ji, S., Gao, X., Hassan, M. Z. B., Dong, D., & Samsudin, S. B. (2024). Effects of mindfulness-based programs on competitive anxiety in sports: A meta-analysis. Current Psychology, 43(20), 18521-18533.DOI: 10.1007/s12144-024-05648-8
42. Wang, Y., Lei, S. M., & Fan, J. (2023). Effects of mindfulness-based interventions on promoting athletic performance and related factors among athletes: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trial. International journal of environmental research and public health, 20(3), 2038. DOI: 10.3390/ijerph20032038
43. Wilczyńska, D., Qi, W., Jaenes, J. C., Alarcón, D., Arenilla, M. J., & Lipowski, M. (2022). Burnout and Mental Interventions among Youth Athletes: A Systematic Review and Meta-Analysis of the Studies. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(17), 10662. https://doi.org/10.3390/ijerph191710662
44. Wong, R. S. K., How, P. N., & Cheong, J. P. G. (2022). The effectiveness of a mindfulness training program on selected psychological indices and sports performance of sub-elite squash athletes. Frontiers in psychology, 13, 906729.https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.906729
45. Wong, S. M., Chen, E. Y., Lee, M. C., Suen, Y. N., & Hui, C. L. (2023). Rumination as a Transdiagnostic phenomenon in the 21st century: the flow model of rumination. Brain sciences, 13(7), 1041. doi: 10.3390/brainsci13071041
46. Xie, B., Lei, S., Choi, N., Choi, S. M., Wang, X., & Chen, Y. (2025). Impact of mindfulness-based interventions on sports performance and mental health: An umbrella review. Journal of Exercise Science & Fitness.doi: 10.1016/j.jesf.2025.06.008
47. Zemestani, M., & Ottaviani, C. (2016). Effectiveness of mindfulness-based relapse prevention for co-occurring substance use and depression disorders. Mindfulness, 7(6), 1347-1355. DOI: 10.1007/s12671-016-0576-y
48. Zemestani, M., Askari Alam, H., & Maleki, M. (2023). Effects of Mindfulness-Acceptance-Commitment-based intervention on psychological components and sport performance in bodybuilding sportsman. Sport Psychology Studies, 12(45), 107-126. doi:10.22089/spsyj.2023.13752.2346
49. Zhang, J., Sun, J., Zhou, Y., Gong, L., & Huang, S. (2025). The effect of mindfulness training on the psychological state of high-level athletes: Meta analysis and system evaluation research. Journal of Sports Sciences, 43(6), 600-622.https://doi.org/10.1080/02640414.2025.2468997
50. Zhao, L., Liu, Z., & Zhang, L. (2022). The effect of the perceived social support on mental health of Chinese college soccer players during the COVID-19 lockdown: The chain mediating role of athlete burnout and hopelessness. Frontiers in psychology, 13, 1001020. DOI: 10.3389/fpsyg.2022.1001020
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط مجوز کرییتیو کامنز (CC BY-NC-ND) قابل بازنشر است. |
This work is licensed under the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International (CC BY-NC-ND 4.0)