مقایسه تأثیر روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد با نوروفیدبک بر عملکرد شناختی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم دارای اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده

رضوی, سیده گلزار; زاده‌محمدی, علی; بیگدلی, محمدرضا; بیگدلی, حسین

doi:10.66224/jps.25.160.13

پیام خود را بنویسید

ارسال به ایمیل

دوره 25، شماره 160 - ( تابستان 1405(تیر)، 1405 ) جلد 25 شماره 160 صفحات 21-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/jps.25.160.13

Mendeley

Zotero

RefWorks

Razavi S G, Zadehmohammadi A, Bigdeli M, Bigdeli H. (2026). Comparison of the Effects of Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) and Neurofeedback on the Cognitive Performance of Female Secondary School Students with Internalizing and Externalizing Behavioral Disorders. Journal of Psychological Science. 25(160), : 13 doi:10.66224/jps.25.160.13
URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3386-fa.html

رضوی سیده گلزار، زاده‌محمدی علی، بیگدلی محمدرضا، بیگدلی حسین.(1405). مقایسه تأثیر روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد با نوروفیدبک بر عملکرد شناختی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم دارای اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده مجله علوم روانشناختی 25 (160) :21-1 10.66224/jps.25.160.13

URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-3386-fa.html

مقایسه تأثیر روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد با نوروفیدبک بر عملکرد شناختی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم دارای اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده

سیده گلزار رضوی

، علی زاده‌محمدی^*

، محمدرضا بیگدلی

، حسین بیگدلی

گروه روانشناسی، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. ، dr_zadeh@sbu.ac.ir

چکیده: (491 مشاهده)

زمینه: اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی ازجمله مشکلات شایع در دوران نوجوانی هستند که می‌توانند عملکرد شناختی دانش‌آموزان را تحت تأثیر قرار دهند. بااین‌حال، پژوهش‌های اندکی اثربخشی این دو رویکرد را به‌طور مقایسه‌ای و هم‌زمان بررسی کرده‌اند.
هدف: این پژوهش باهدف مقایسه تأثیر روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد با نوروفیدبک بر عملکرد شناختی دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم دارای اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده انجام شد.
روش: این پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر روش نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون – پس‌آزمون با گروه گواه و پیگیری یک‌ماهه انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی 1404-1403 بود که از میان آن‌ها 45 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه (دو گروه آزمایش و یک گروه گواه) جایگزین شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه رفتاری کودک (آخنباخ، 2001)، پرسشنامه عملکرد شناختی (نجاتی، 1392)، بسته آموزشی حساسیت‌زدایی از طریق حرکات چشم و پردازش مجدد فرانسیس (شاپیرو، 2001) و بسته آموزشی نوروفیدبک (لوبار، 2021) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون‌های تعقیبی در نرم‌افزار SPSS نسخه 27 تحلیل شدند.
یافتهها: یافته‌ها نشان داد هر دو مداخله حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد و نوروفیدبک موجب بهبود معنادار عملکرد شناختی دانش‌آموزان در مقایسه با گروه گواه شدند (05/0P<)، و این بهبود در مرحله پیگیری نیز پایدار باقی ماند. همچنین، بین دو روش درمانی در بهبود عملکرد شناختی تفاوت معناداری مشاهده نشد (05/0P>).
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که هر دو روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم و پردازش مجدد و نوروفیدبک به‌عنوان مداخلات مؤثر در بهبود توانمندی‌های شناختی دانش‌آموزان دارای اختلالات رفتاری قابل‌استفاده هستند و می‌توانند در برنامه‌های درمانی و آموزشی موردتوجه متخصصان حوزه سلامت روان و آموزش قرار گیرند.

شماره‌ی مقاله: 13

واژه‌های کلیدی: روش حساسیت‌زدایی توأم با حرکات چشم، پردازش مجدد، نوروفیدبک، عملکرد شناختی، اختلالات رفتاری درون‌سازی و برون‌سازی شده.

متن کامل [PDF 1710 kb] (192 دریافت)

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: 1404/12/19 | پذیرش: 1405/2/1 | انتشار: 1405/4/1

فهرست منابع

1. امیرشاهی، علیرضا؛ بیدار، سارا؛ هاشمیان، رضوان؛ معین، فاطمه؛ و سلمانی، سحر. (1403). اثربخشی نوروفیدبک روی نشانگان PTSD و توجه پایدار. شناخت، رفتار، یادگیری، 1(1)، 116-106. https://doi.org/10.61838/jcbl.1.1.8

2. بهاروند، وحید؛ درتاج، فریبرز؛ نصری، صادق؛ و نصرالهی، بیتا. (1401). مقایسه اثربخشی درمان شناختی- رفتاری، هیپنوتراپی شناختی و حساسیت‌زدایی و باز پردازش از طریق حرکت چشم بر بهبود اضطراب و حافظه سرگذشتی زنان. دست آوردهای روان‌شناختی، 29(2)، 24-1. https://doi.org/10.22055/psy.2022.40110.2798

3. بهنام مقدم، عزیز؛ محمودی، آرمین؛ ماردپور، علیرضا؛ زاده‌باقری، فاطمه؛ و بهنام مقدم، محمد. (1403). بررسی تأثیر روش حساسیت‌زدایی با حرکات چشم و پردازش مجدد بر تقویت حافظه فعال در بیماران مبتلابه سکته قلبی: یک مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده. مطالعات ناتوانی، 14(48)، 48. http://jdisabilstud.org/article-1-2998-fa.html

4. بهنام مقدم، عزیز؛ ماردپور، علیرضا؛ زاده‌باقری، فاطمه؛ و محمودی، آرمین. (1402). بررسی تأثیر حساسیت‌زدایی با حرکات چشم و پردازش مجدد بر عملکرد شناختی بیماران مبتلابه انفارکتوس میوکارد. ارمغان دانش، 28(4)، 454-442. http://armaghanj.yums.ac.ir/article-1-3464-fa.html

5. حیدرپور، صابر؛ مهدیزاده فانید، لیلا؛ میرزاعسگری، زهرا؛ و حیثیت طلب، سمیه. (1402). اثرات تحریک مکرر مغناطیسی مغز بر کارکردهای شناختی پرسنل پلیس مبتلا به استرس پس از سانحه. روانپزشکی و روانشناسی بالینی، 29(1)، 47-32. http://dx.doi.org/10.32598/ijpcp.29.1.4493.1

6. صمدی طاهرگورابی، مریم؛ و شاکری نیا، ایرج. (1400). اثربخشی نوروفیدبک بر حافظه کاری و انعطاف‌پذیری شناختی بیماران مبتلابه افسردگی خفیف. مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان، 30(4)، 303-190. https://doi.org/10.32598/JGUMS.30.4.1835.1

7. مرادی، نزهت الزمان؛ حسینی، فریده سادات؛ و رجبی، سوران. (1401). اثربخشی نوروفیدبک در ترکیب با بازی‌های شناختی رایانه‌ای بر بهبود انعطاف‌پذیری شناختی کودکان مبتلابه اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی. مطالعات روانشناسی بالینی، 13(47)، 63-49. https://doi.org/10.22054/jcps.2022.60360.2561

8. Aboujaoude, E., & Savage, M. W. (2023). Cyberbullying: next‐generation research. World Psychiatry, 22(1), 45.‌ https://doi.org/10.1002/wps.21040

9. Achenbach, T. M. (2001). Manual for ASEBA school-age forms & profiles. University of Vermont, Research Center for Children, Youth & Families.‌

10. Achenbach, T. M. (2019). International findings with the Achenbach System of Empirically Based Assessment (ASEBA): applications to clinical services, research, and training. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 13(1), 30.‌ https://doi.org/10.1186/s13034-019-0291-2

11. Beauchaine, T. P., & Hinshaw, S. P. (2013). Child and adolescent psychopathology. John Wiley & Sons.‌

12. Benioudakis, E. S., Kountzaki, S., Batzou, K., Markogiannaki, K., Seliniotaki, T., Darakis, E., ... & Nestoros, J. N. (2016). Can neurofeedback decrease anxiety and fear in cancer patients? A case study. Postępy Psychiatrii i Neurologii, 25(1), 59-65.‌ https://doi.org/10.1016/j.pin.2015.12.001

13. Berger, P., & Buttelmann, D. (2022). A meta‐analytic approach to the association between inhibitory control and parent‐reported behavioral adjustment in typically‐developing children: Differentiating externalizing and internalizing behavior problems. Developmental Science, 25(1), e13141.‌ https://doi.org/10.1111/desc.13141

14. Best, J. R., & Miller, P. H. (2010). A developmental perspective on executive function. Child Development, 81(6), 1641–1660. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2010.01499.x

15. Brown, A. M. T., & Ciftci, Z. Z. (2023). Group EMDR Inside Schools and Universities: A Natural Match. EMDR Group Therapy: Emerging Principles and Protocols to Treat Trauma and Beyond, 219.‌

16. Cabral-Carvalho, R. M., Pinaya, W. H., & Sato, J. R. (2025). A graph neural network approach to investigate brain critical states over neurodevelopment. Network Neuroscience, 1-16.‌ https://doi.org/10.1162/netn_a_00451

17. Choi, Y. J., Choi, E. J., & Ko, E. (2023). Neurofeedback effect on symptoms of posttraumatic stress disorder: A systematic review and meta-analysis. Applied psychophysiology and biofeedback, 48(3), 259-274. https://doi.org/10.1007/s10484-023-09593-3

18. Choudhury, A., Clare, C., Srivastava, S., Tullman, S., Westendarp, L., Younus, S., & Saxena, K. (2023). Biofeedback and its uses in mind body problems in children and adolescents. In Handbook of mind/body integration in child and adolescent development (pp. 501-514). Cham: Springer International Publishing.‌ https://doi.org/10.1007/978-3-031-18377-5_37

19. Crone, E. A., & Ridderinkhof, K. R. (2011). The developing brain: From theory to neuroimaging and back. Developmental Cognitive Neuroscience, 1(2), 101–109. https://doi.org/10.1016/j.dcn.2010.12.001

20. De Geronimo, F. G., Stoddard, S. A., Huntley, E. D., & Keating, D. P. (2024). The Association of Adolescent Internalizing and Externalizing Behavior Problems and Prospective Self with Alcohol and Cannabis Use. Adolescents, 4(4), 453-468.‌ https://doi.org/10.3390/adolescents4040032

21. De Roos, C., Greenwald, R., den Hollander-Gijsman, M., Noorthoorn, E., van Buuren, S., & De Jongh, A. (2011). A randomized comparison of cognitive behavioural therapy and EMDR in disaster-exposed children. European Journal of Psychotraumatology, 2(1), Article 5694. https://doi.org/10.3402/ejpt.v2i0.5694

22. Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750

23. Diamond, A., & Ling, D. S. (2016). Contributions of executive functions to learning and development. Current Directions in Psychological Science, 25(5), 340–345. https://doi.org/10.1177/0963721416659602

24. Gielkens, E. M., Rossi, G., van Alphen, S. P., & Sobczak, S. (2024). A First Exploration: Can Eye Movement Desensitization and Reprocessing Improve Cognition in Older Adults With Posttraumatic Stress Disorder?. Journal of Geriatric Psychiatry and Neurology, 37(3), 206-221. https://doi.org/10.1177/08919887231207639

25. Hammond, D. C. (2011). What is neurofeedback: An update. Journal of neurotherapy, 15(4), 305-336.‌

26. Jannini, T. B., Longo, L., Rossi, R., Gagliano, M., Pompeo, A., Di Mario, A., ... & Di Lorenzo, G. (2025). Effectiveness of EMDR Therapy on Cognitive Performances in Patients with Post-Traumatic Stress Disorder and Complex Post-Traumatic Stress Disorder: A 6-Month Follow-Up Study. European Psychiatry, 68(S1), S222-S222. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2025.508

27. Louthrenoo, O., Boonchooduang, N., Likhitweerawong, N., Charoenkwan, K., & Srisurapanont, M. (2022). The effects of neurofeedback on executive functioning in children with ADHD: A meta-analysis. Journal of attention disorders, 26(7), 976-984.‌ https://doi.org/10.1177/10870547211045738

28. Luna, B., Marek, S., Larsen, B., Tervo-Clemmens, B., & Chahal, R. (2015). An integrative model of the maturation of cognitive control. Annual Review of Neuroscience, 38, 151–170. https://doi.org/10.1146/annurev-neuro-071714-034054

29. Ma, J., Liu, X., Pan, T., Ji, L., & Zhang, W. (2025). Developmental changes in the structure of executive function from early to late adolescence. Journal of Youth and Adolescence (Online ahead of print). https://doi.org/10.1007/s10964-025-02293-7

30. Matsuzaki, Y., Nouchi, R., Sakaki, K., Dinet, J., & Kawashima, R. (2023, March). The effect of cognitive training with neurofeedback on cognitive function in healthy adults: a systematic review and meta-analysis. In Healthcare (Vol. 11, No. 6, p. 843). MDPI. https://doi.org/10.3390/healthcare11060843

31. McLaughlin, K. A., & Lambert, H. K. (2017). Child trauma exposure and psychopathology: Mechanisms of risk and resilience. Current opinion in psychology, 14, 29-34.‌ https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.10.004

32. Ribeiro, M., Yordanova, Y. N., Noblet, V., Herbet, G., & Ricard, D. (2024). White matter tracts and executive functions: a review of causal and correlation evidence. Brain, 147(2), 352-371.‌ https://doi.org/10.1093/brain/awad308

33. Ros, T., Enriquez-Geppert, S., Zotev, V., Young, K. D., Wood, G., Whitfield-Gabrieli, S., ... & Thibault, R. T. (2020). Consensus on the reporting and experimental design of clinical and cognitive-behavioural neurofeedback studies (CRED-nf checklist). https://doi.org/10.1093/brain/awaa009

34. Sarichloo, M. E., Elmi, S., Mahalleh, M. S. B., & Langaroudi, M. S. (2025). Effectiveness of Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) Therapy on Selective Attention and Creativity in Children with ADHD. International Journal of Education and Cognitive Sciences, 6(3), 1-8. https://doi.org/10.61838/kman.ijecs.6.3.10

35. Shapiro, F. (2001). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR): Basic principles, protocols, and procedures. Guilford Press.‌ https://books.google.com/books?hl=fa&lr=&id=HpTKyLDL0SAC&oi=fnd&pg=PA1980&dq=Shapiro,+2001&ots=syAHo2kQbT&sig=awvBi8wcK9koGlw8kV7qsZ7efJo#v=onepage&q=Shapiro%2C%202001&f=false

36. Shapiro, F. (2014). The role of eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy in medicine: addressing the psychological and physical symptoms stemming from adverse life experiences. The Permanente Journal, 18(1), 71.‌https://doi.org/10.7812/tpp/13-098

37. Simkin, D. R., Thatcher, R. W., & Lubar, J. (2014). Quantitative EEG and neurofeedback in children and adolescents: anxiety disorders, depressive disorders, comorbid addiction and attention-deficit/hyperactivity disorder, and brain injury. Child and Adolescent Psychiatric Clinics, 23(3), 427-464.‌ https://www.childpsych.theclinics.com/article/S1056-4993(14)00029-7/abstract

38. Snyder, H. R., Miyake, A., & Hankin, B. L. (2015). Advancing understanding of executive function impairments and psychopathology: bridging the gap between clinical and cognitive approaches. Frontiers in psychology, 6, 328.‌ https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.00328

39. Stein, A., Riddle, J., Caulfield, K. A., Dux, P. E., Friehs, M. A., Schroeder, P. A., ... & Barlow, K. M. (2025). Safety, Feasibility, and Tolerability of Ten Days of At-Home, Remotely Supervised tDCS During Gamified Attention Training in Children with Acquired Brain Injury: An Open-Label, Dose-Controlled Pilot Trial. Brain Sciences, 15(6), 561.‌ https://doi.org/10.3390/brainsci15060561

40. Sterman, M. B., & Egner, T. (2006). Foundation and practice of neurofeedback for the treatment of epilepsy. Applied psychophysiology and biofeedback, 31(1), 21-35.‌ https://doi.org/10.1007/s10484-006-9002-x

41. Sterman, M. B., Egner, T., & Baltin, H. (2009). Neurofeedback. In Beschleunigungsverletzung der Halswirbelsäule: „HWS-Schleudertrauma “ (pp. 220-226). Darmstadt: Steinkopff.‌

42. Stucke, N. J., & Doebel, S. (2024). Early childhood executive function predicts concurrent and later social and behavioral outcomes: A review and meta-analysis. Psychological Bulletin, 150(10), 1178.‌ https://doi.org/10.1037/bul0000445

43. Susanty, E., Sijbrandij, M., Srisayekti, W., Suparman, Y., & Huizink, A. C. (2024). The effect of eye movement desensitization on neurocognitive functioning compared to retrieval-only in PTSD patients: a randomized controlled trial. BMC psychiatry, 24(1), 956. https://doi.org/10.1186/s12888-024-06420-9

44. Teke, E., & Avşaroğlu, S. (2022). Efficacy of eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy for children and adolescents with post-traumatic stress disorder. Journal of School and Educational Psychology, 2(1), 1-12.

45. Uddin, L. Q. (2021). Cognitive and behavioural flexibility: neural mechanisms and clinical considerations. Nature reviews neuroscience, 22(3), 167-179.‌ https://doi.org/10.1038/s41583-021-00428-w

46. Vedechkina, M., Bennett, M., & Holmes, J. (2023). Dimensions of internalizing symptoms are stable across early adolescence and predicted by executive functions: Longitudinal findings from the Adolescent Brain and Cognitive Development (ABCD) study. Development and Psychopathology, 36(3), 1284–1293. https://doi.org/10.1017/S0954579423000524

47. Westerberg, H., Jacobaeus, H., Hirvikoski, T., Clevberger, P., Östensson, M. L., Bartfai, A., & Klingberg, T. (2007). Computerized working memory training after stroke–a pilot study. Brain Injury, 21(1), 21-29.‌ https://doi.org/10.1080/02699050601148726

48. Winter, S. M., Dittrich, K., Dörr, P., Overfeld, J., Moebus, I., Murray, E., ... & Heim, C. (2022). Immediate impact of child maltreatment on mental, developmental, and physical health trajectories. Journal of child psychology and psychiatry, 63(9), 1027-1045.‌ https://doi.org/10.1111/jcpp.13550

49. Yang, Y., Shields, G. S., Zhang, Y., Wu, H., Chen, H., & Romer, A. L. (2022). Child executive function and future externalizing and internalizing problems: A meta-analysis of prospective longitudinal studies. Clinical Psychology Review, 97, 102194.‌ https://doi.org/10.1016/j.cpr.2022.102194

50. Zahn–Waxler, C., Klimes–Dougan, B., & Slattery, M. J. (2000). Internalizing problems of childhood and adolescence: Prospects, pitfalls, and progress in understanding the development of anxiety and depression. Development and psychopathology, 12(3), 443-466.‌ https://doi.org/10.1017/S0954579400003102

51. Zelazo, P. D., Müller, U., Frye, D., & Marcovitch, S. (2016). Executive function in typical and atypical development. In R. M. Lerner, M. E. Lamb, & A. M. Freund (Eds.), Handbook of child psychology and developmental science (7th ed., Vol. 2, pp. 571–611). Hoboken, NJ: Wiley.

52. Zhong, X., Yuan, X., Dai, Y., Zhang, X., & Jiang, C. (2025). Neurofeedback training for executive function in ADHD children: a systematic review and meta-analysis. Scientific Reports, 15(1), 28148. https://doi.org/10.1038/s41598-025-94242-4